De wereldwijde uitstoot van CO2 neemt nog steeds toe en daarom raken afgesproken temperatuurgrenzen langzaam verder uit zicht. Kunnen we dan een deel van die uitstoot weer uit de lucht halen? In theorie wel. Maar de praktijk zit vol bezwaren.

CO2 is een hardnekkig broeikasgas, dat grotendeels cumulatief werkt: hoe langer wij uitstoten, hoe hoger de concentratie oploopt. Zelfs duizenden jaren na ons zal de CO2-concentratie nog verhoogd zijn. Dat komt onder meer omdat CO2 in de lucht niet afbreekt.

De natuur kan CO2 wel opnemen; denk aan planten via fotosynthese en schelpdieren en koraal bij de vorming van kalkverbindingen. Het probleem is dat daar geen capaciteit over is; de natuur stoot ongeveer evenveel CO2 uit als het opneemt. Omdat de mens extra koolstof toevoegt uit fossiele aardlagen, is de kringloop niet langer gesloten. En dus loopt de concentratie elk jaar verder op.

Tenzij er een magische draaiknop bestaat. De toverwoorden zijn 'negatieve emissies': CO2 opnemen in plaats van uitstoten. Het klinkt futuristisch, maar zit al verwerkt in de officiële klimaatscenario's van het Internationaal Energie Agentschap (IEA) en VN-klimaatpanel IPCC. Als we nog onder de 1,5 graad opwarming willen blijven, kunnen we zelfs niet meer zonder.

Probleem: negatieve emissies bestaan in de praktijk niet - niet op een schaal die in de buurt komt van onze uitstoot. NU.nl zet vijf plannen op een rij die daar potentieel verandering in kunnen brengen - inclusief de reden waarom het niet van de grond komt

'Een biljoen bomen planten'

Zwitserse onderzoekers haalden er vorig jaar de headlines mee: plant een biljoen bomen, als 'beste en goedkoopste' actie tegen klimaatverandering. Ook de Amerikaanse president Donald Trump steunt het plan, zei hij in Davos.

Door rekenfouten wordt het effect vaak overdreven. Als de uitstoot blijft stijgen wordt het 3 tot 5 graden warmer. Het Zwitserse bossenplan kan daar maximaal 0,3 graden van afhalen.

Een ander bezwaar is ruimte: op veel plaatsen in de wereld worden bossen juist gekapt, onder meer in de Verenigde Staten. Daarmee stoppen blijkt al lastig genoeg - terwijl de vraag naar landbouwgrond en biomassa stijgt. Een volgroeid bos neemt bovendien geen netto CO2 meer op, maar kan het wel verliezen. Eén bosbrand en het zit weer in de lucht.

Met olivijn uitstoot compenseren?

De natuur heeft nog één truc. Sommige gesteenten binden CO2 terwijl ze verweren, zoals olivijn. Dat proces verloopt van nature ontzettend traag. Maar we kunnen het bespoedigen: door deze gesteenten op te graven, te vergruizen en dat gruis te verspreiden over warme stranden, waar de omstandigheden het beste zijn.

Om het klimaatprobleem langs deze route op te lossen is olivijnmijnbouw nodig van vergelijkbare omvang als de fossiele brandstoffenwinning. Dat kan niet zonder hoge (energie)kosten en milieuschade.

'BECCS' - biomassa mét CO2-opslag

Deze optie heeft één groot voordeel: als je bij een biomassacentrale de CO2 uit de rookgassen filtert en ondergronds opslaat ('CCS'), kun je in theorie energie opwekken, terwijl je netto CO2 uit de lucht haalt: een win-winsituatie dus.

Twee grote problemen: de techniek voor CCS is zo duur dat het alleen kan werken bij een zeer hoge koolstofprijs, die voorlopig wordt tegengehouden. Daarnaast bestaan er zorgen over milieuschade bij grootschalig gebruik van biomassa.

Ontwerp voor een 'carbon scrubber' van het Canadese bedrijf Carbon Engineering. (Foto: Carbon Engineering)

Oceanen bemesten en reusachtige filtermachines

's Werelds krachtigste koolstofstofzuiger is veel kleiner dan een boom: plankton. Op de open oceanen komt plankton vaak één mineraal tekort: ijzer. Als we dat rondstrooien, kan er meer plankton groeien, dat dan meer CO2 opneemt.

Onderzoek is teleurstellend: extra ijzer veroorzaakt een kortstondige planktonbloei, maar ook een toename van soorten die planktonresten eten op de oceaanbodem. Daarbij komt er weer CO2 vrij. De zoektocht op zee gaat verder - onder meer (het afzinken van) zeewier is een kandidaat voor CO2-opslag.

Tot slot 'carbon scrubbers': machines die de lucht filteren en CO2 binden. Voornaamste probleem: erg duur. Er zouden er zo'n 250.000 gebouwd moeten worden, en het kost honderden euro's per ton CO2. Die uitstoot voorkomen door fossiele energie te vervangen door duurzame energie is vele malen goedkoper.