Het was afgelopen vrijdag wereldnieuws: voor de derde keer op rij werd Urgenda in het gelijk gesteld in de klimaatzaak. De Nederlandse Staat moet de uitstoot van broeikasgassen sneller verlagen om burgers te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. NU.nl sprak met Urgenda-directeur Marjan Minnesma over de zaak en het vervolg. Kunnen we het doel met één jaar op de klok nog halen?

Het nu definitief bekrachtigde vonnis houdt in dat de uitstoot eind volgend jaar minimaal 25 procent lager moet zijn dan in 1990. De rechter heeft daarmee een harde ondergrens gesteld: om de mondiale opwarming onder de 2 graden te houden, moet de uitstoot van alle rijke industrielanden 25 tot 40 procent lager uitvallen. Boven die minimumgrens van 25 procent heeft de overheid beleidsvrijheid; bij een kleinere afname is het gevoerde beleid strijdig met de plicht om burgers te beschermen.

De rechter weegt daarbij mee dat klimaatverandering op termijn een ernstige bedreiging vormt voor mensen "en de ecosystemen waar mensen van afhankelijk zijn".

Om dat gevaar af te wenden, is internationaal afgesproken de opwarming onder 2 graden te houden. In 2015 is dit zelfs aangescherpt tot 1,5 graden. Om in 2050 op netto 0 uit te komen, moet de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen over tien jaar al bijna zijn gehalveerd. Met de huidige koers komen we echter uit op een opwarming van 3 tot 5 graden.

“Kijk naar Australië en begin je zorgen te maken.”
Marjan Minnema, Urgenda-directeur

"Klimaatverandering gaat deze eeuw grote negatieve gevolgen hebben. Ook Nederland onderschreef dat we gevaarlijke gevolgen moeten voorkomen door de temperatuur op aarde niet verder dan 2 graden te laten oplopen", vertelt Minnesma over de oorsprong van de klimaatzaak, die al in 2013 werd ingediend. Later werd dit doel dus bijgesteld naar een opwarming van maximaal 1,5 graden.

"Maar lange tijd deed Nederland niet genoeg. Aangezien de gevolgen zeer groot zijn, vroegen wij de rechter om de Staat te houden aan zijn eigen normen, omdat de Staat een zorgplicht heeft voor zijn burgers en die niet nakwam."

In 60 seconden: De opwarming van de aarde
60
Video
In 60 seconden: De opwarming van de aarde

Alhoewel het eerste vonnis in de zaak van juni 2015 dateert, gaat het nog een hele klus worden om het reductiedoel volgend jaar te halen. De Nederlandse CO2-uitstoot is nog vrijwel gelijk aan die van 1990. En het is aan de 'overige broeikasgassen' (methaan, lachgas en fluorgassen) te danken dat de totale uitstoot van broeikasgassen inmiddels zo'n 15 procent lager is dan in 1990. Kunnen we het doel dan nog wel halen?

"Er is wel veel tijd verspild. Na de eerste uitspraak dacht de Staat: foutje van de rechtbank. En de Staat deed niets. Nadat wij ook het hoger beroep in oktober 2018 hadden gewonnen, begon er iets te dagen en werden schoorvoetend wat eerste maatregelen genomen. Zoals het sluiten van de kolencentrale van Amsterdam afgelopen week. Maar bijvoorbeeld in de hele eerste helft van 2019 zijn er geen netto emissiereducties gerealiseerd", stelt Minnesma.

"Ik zou zeggen: kijk naar Australië en begin je zorgen te maken. Er heerst te veel het idee dat we nog dertig jaar de tijd hebben om het langzaam op te lossen. Dat beeld klopt niet."

Hoewel er nog een kloof te dichten is, neemt Minnesma aan dat het vonnis zal worden uitgevoerd: "Ik ga ervan uit dat we nog steeds in een rechtsstaat leven waarin een overheid doet wat de rechter heeft bevolen."

Wel waarschuwt ze dat we realistisch moeten zijn over de cijfers. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) kwam begin november met een doorrekening van de geplande aanvullende maatregelen van het kabinet. Die zouden ertoe leiden dat de uitstoot van broeikasgassen eind volgend jaar 19 tot 26 procent lager ligt dan in 1990.

“Nog één kolencentrale sluiten en het doel is in zicht.”
Marjan Minnesma, Urgenda-directeur

Probleem is dat die projectie is gemaakt met een model dat op zo'n korte termijn te optimistisch is, legt Minnesma uit. "Je kunt beter gewoon cumulatief kijken naar alle CO2-bronnen: ten opzichte van december 2018 moeten we om het doel te halen nog 23 miljoen ton CO2 reduceren. Als we alle geplande maatregelen meenemen en heel optimistisch rekenen, hebben we nog steeds een gat van circa 18 miljoen ton en niet slechts van 4 miljoen ton, zoals het PBL op 1 november stelde."

Desondanks is ook dat gat nog prima te dichten, zegt Minnesma. Urgenda heeft met een groot aantal maatschappelijke organisaties een veertigpuntenplan gemaakt, met allerlei maatregelen die de uitstoot verder kunnen terugdringen. De grootste klappers zijn de kolencentrales. "Nog één sluiten en het doel is in zicht", aldus de Urgenda-directeur.

"We staan met die coalitie van bijna achthonderd partijen klaar om mee te helpen. Het helpt Nederland ook gelijk op weg naar de klimaatdoelen van 2030 en levert gelijktijdig een bijdrage aan de verlaging van de stikstofuitstoot. De maatregelen zijn goed voor de biodiversiteit en leveren schonere lucht op", aldus Minnesma.

"Budget is ook het probleem niet: Nederland had vorig jaar 11 miljard euro over op de begroting. En als je er het grootste probleem van deze eeuw mee oplost, waarom zou je het dan in vredesnaam laten?"