Een goed wijnseizoen hangt af van veel verschillende factoren en één daarvan is de zomertemperatuur. Maar afgelopen zomer werd wel iets duidelijk: er bestaat ook zoiets als te veel van het goede. Hittegolven van meer dan 35 graden leiden tot verschrompelde druiven, en verkleinen zo de wijnoogst. In hoeverre is klimaatverandering gunstig voor de wijnbouw?

Nederland heeft nu al het klimaat dat een eeuw geleden hoorde bij Bordeaux en de temperatuurzones blijven verder doorschuiven. Ideaal dus om ook in het voorheen wat te koele Nederland de wijnbouw op te schalen, zou je denken.

Vanwege de hellingen en goede bodem wordt op kleine schaal al sinds de middeleeuwen wijnbouw bedreven in het gebied rond Maastricht, maar sinds een jaar of tien worden ook op steeds grotere schaal druiven voor wijn geteeld in de Achterhoek en de Betuwe - en met steeds betere resultaten; de kwaliteit kan zich meten aan buitenlandse wijnen.

Inmiddels zijn er verspreid over de provincies zo'n 150 wijngaarden, met een totaal oppervlak van circa 250 hectare. Die produceren gemiddeld meer dan een miljoen flessen Nederlandse wijn. Het grootste deel daarvan komt nog steeds uit Limburg.

Tijdens hittegolven stopt de groei en verdrogen de druiven

Maar het Nederlandse klimaat blijft grillig en afgelopen zomer viel de wijnoogst tegen, meldde de NOS. En dat was deels om een paradoxale reden: de zomer was te heet. Daarnaast was het voorjaar juist te koud, en viel in de oogstmaanden september en oktober weer te veel regen. Gevolg, zegt de NOS: een productie die ongeveer 20 procent lager uitviel dan in 2018, toen met 1,25 miljoen flessen Nederlandse wijn een productierecord werd gevestigd.

“Bij hoge temperaturen verschrompelen de druiven”
Dik Beker

De zomer van 2018 was voor de druiventelers juist ideaal. Veel zon en hoge temperaturen, zonder dat het richting de 40 graden ging, zoals in de zomer van 2019 gebeurde in de maand juli, toen een nieuw Nederlands hitterecord werd gevestigd: 40,7 graden.

Die temperaturen doen de druiven bepaald geen goed, vertelt Dik Beker van de Vereniging voor Nederlandse Wijn Producenten aan NU.nl. "We zeggen dan dat de druiventrossen 'verbranden'. Dat wil zeggen dat het vocht eruit gaat en de druiven verschrompelen."

Aanhoudende temperaturen ruim boven de 30 graden zijn ook voor de groei niet goed. De planten ademen dan minder, waardoor dus minder fotosynthese en groei plaatsvindt, zegt Beker.

Trossen wijndruiven hangend in een wijngaard. (Foto: Pro Shots)

Ideaal: veel zon en weinig wind in juni, koele nachten in september

Hoe ziet een ideaal groeiseizoen er dan uit voor Nederlandse wijnboeren? "Om te beginnen geen nachtvorst meer in mei, als de wijnranken kwetsbare knoppen hebben. Dan een goede bloei met liefst droog weer en niet te veel wind in juni", somt Beker op.

"In de zomer mag het best een beetje warm zijn, maar in het najaar wil je juist koele nachten; dan blijven zuren behouden die belangrijk zijn voor de smaak. Die laatste zes weken voor de oogst zijn belangrijk. Zijn de nachten dan te warm, dan verdwijnt het zuur en verliest de uiteindelijk wijn 'body' in de smaak."

Nu hadden we in september en oktober vooral heel veel regen. Dan krijg je veel druiven met vruchtrot, die ertussenuit gehaald moeten worden. De totale opbrengst wordt dan kleiner, zegt Beker, die uit contact met Nederlandse wijnboeren inschat dat de oogst dit jaar zo'n 25 tot 30 procent lager moet zijn.

“In de zomer mag het warm zijn, maar in het najaar wil je koele nachten”
Dik Beker

Groei van Nederlandse wijnbouw komt niet door klimaatverandering

"Veel mensen denken: het wordt warmer, er kunnen dus druiven geteeld worden in Nederland. Nou, zo simpel zit het niet", aldus Beker. De toename van de wijnbouw in Nederland komt vooral door iets anders, zegt hij. Er zijn zo'n vijftien jaar terug druivenrassen op de markt gekomen die goed rijpen in het Nederlandse klimaat.

De oplopende temperaturen leveren op de langere termijn voordelen op voor de Nederlandse wijnbouw, maar daar is nu nog weinig van te merken. En je moet niet vergeten dat weersextremen ook toenemen. Dat kan op allerlei manieren uitpakken voor wijnboeren; denk aan hagel, droogte of juist de hittegolven van afgelopen zomer - lang niet altijd voordelig.

Voor liefhebbers van historische wijnen is de klimaatverandering ook bepaald geen gunstige ontwikkeling. Beroemde wijngebieden, zoals de Champagne en de Côte d'Or in de Franse Bourgogne gebruiken voor hun wijnen karakteristieke druivenrassen die zijn veredeld in een relatief koel klimaat.

Door de opwarming in deze gebieden gaat de kwaliteit van enkele van de duurste topwijnen nu al achteruit. De druiven maken in hogere temperaturen meer suiker aan, wat in de wijn onder andere leidt tot een stijging van het alcoholpercentage en het verdwijnen van subtielere smaken.

Als de temperaturen deze eeuw nog meerdere graden oplopen, zullen de oude druivenrassen waarschijnlijk vervangen moeten worden door zuidelijker variëteiten. Als dat al mogelijk is (veel hangt ook af van de bodems) gaat een Bourgogne eerder smaken als een Côtes du Rhone, en een Bordeaux als een Rioja. Voor fijnproevers is dat waarschijnlijk geen verbetering.

Een wijngaard in de Côte d'Or in de Franse Bourgogne. (Foto: Wikimedia Commons/Palauenc05)