Luchtvaartmaatschappij Air France maakte woensdag bekend de CO2-uitstoot van alle binnenlandse vluchten standaard te gaan compenseren. Kan dat wel, en heeft het ook zin? Dat hangt ervan af hoe het wordt gedaan. Maar als de luchtvaart blijft groeien, volstaat het planten van bomen niet als antwoord.

Door te compenseren kun je niet voorkomen dat een vliegtuig CO2 uitstoot in de atmosfeer. Dat is onlosmakelijk verbonden met de verbranding van kerosine. Het principe van CO2-compensatie is om het effect van die uitstoot achteraf ongedaan te maken, door elders eenzelfde hoeveelheid CO2 uit de lucht te halen.

Tot nog toe zijn daar eigenlijk maar twee methoden voor beschikbaar: het planten van bomen of het voorkómen van CO2-uitstoot elders, bijvoorbeeld door te investeren in duurzame energie. Die laatste methode maakt het rekenwerk een stuk lastiger. Want als je de bouw van een windpark of zonne-energiepark in India financiert, betekent dat dan ook daadwerkelijk dat er een kolencentrale minder wordt gebouwd?

Bomen nemen CO2 op, maar moeten wel blijven staan

Het aanplanten van bossen rekent een stuk eenvoudiger: veel boomsoorten halen tijdens de groeifase CO2 uit de lucht, en leggen dat vast in het hout en in de bodem. Hoeveel, dat verschilt per boom en bostype. Maar je kunt in elk geval een schatting doen: compensatieaanbieders planten doorgaans tien tot vijftien bomen voor één ton CO2.

Aangezien het vervolgens tientallen jaren duurt voor de bomen volgroeid zijn, moet er ook iets op worden bedacht dat de bomen na vertrek van de planters niet weer worden gerooid. Daar zijn een soort keurmerken voor ontwikkeld, die stellen te garanderen dat een nieuw bos honderd jaar blijft staan.

Maar is er wel plek om alle vluchten te compenseren met nieuw bos? Momenteel is ontbossing door de vraag naar extra landbouwgrond al een groot probleem voor het klimaat. En bij ontbossing komt juist extra CO2 vrij in de atmosfeer. De compensatiewereld heeft ook daar iets op bedacht: je kunt ook CO2 compenseren door te voorkomen dat een bestaand stuk bos wordt omgehakt.

Binnen het VN-klimaatverdrag bestaan daar officiële certificaten voor. Dat klinkt als een eigenaardige constructie, maar is bedoeld om landen met veel bos financieel tegenwicht te bieden tegen partijen die de bossen willen kappen.

Wel binnenlandse vluchten compenseren, maar geen lange vluchten

De CEO van Air France liet in een interview met Le Parisien weten beide te gaan doen: een deel van de uitstoot wordt gecompenseerd met het planten van bomen, en een deel met de bescherming van bestaand bos. De vraag is echter of het Air France vooral te doen is om het klimaat of om een groener imago te krijgen.

Opvallend is namelijk dat Air France alleen de binnenlandse vluchten gaat compenseren. Daar concurreert de luchtvaartmaatschappij onder andere met de trein: je zou tussen de Franse steden ook de TGV kunnen pakken. Die rijdt in Frankrijk vooral op kernenergie, dus daar is CO2 niet de zorg.

Online calculators laten zien dat de CO2-uitstoot van een retour Parijs-New York het zesvoudige bedraagt van een soortgelijke vlucht naar Bordeaux. En wie met een overstapvlucht naar Zuidoost-Azië of Australië reist, stoot zelfs gemakkelijk meer dan tien keer zo veel uit. Als Air France echt grote stappen op het gebied van klimaat wil maken, zou de luchtvaartmaatschappij beter de intercontinentale vluchten kunnen compenseren.

Uitlaatgassen straalmotoren hebben groter klimaateffect dan alleen CO2

Die calculators laten overigens verschillende cijfers zien. Volgens de rekenmachine van de internationale burgerluchtvaartorganisatie ICAO is de CO2-uitstoot van een economy class-retour Parijs-Bordeaux 170 kilo. De rekenmachines van enkele aanbieders van klimaatcompensatie komen echter met een cijfer van 320 kilo voor dezelfde vlucht.

Dat is omdat zij een nieuw inzicht meewegen over de klimaatimpact van vliegen: die is ruim twee keer zo hoog als je op basis van alleen de CO2 zou verwachten. De uitlaatgassen veroorzaken op grote hoogte in de atmosfeer namelijk ook chemische reacties waar andere broeikasgassen uit vormen.

Verder hebben ook de zichtbare condenssporen in de atmosfeer effect op het klimaat. Op grote hoogte weerkaatsen deze dunne wolken weliswaar zonlicht terug naar de ruimte (wat afkoeling veroorzaakt), maar ze houden ook warmtestraling vast die vanaf de aarde komt. Dat laatste effect is sterker.

Deze complexe factoren meegerekend stijgt de bijdrage van de luchtvaart aan de opwarming van de aarde van 2 naar 5 procent. Dat lijkt nog steeds niet heel veel. Maar het werkelijke probleem zit dan ook in de toekomst. Uit onderzoek van de TU Delft blijkt dat het vliegverkeer deze eeuw bijna zal vertienvoudigen, vrijwel geheel gedreven door toerisme.

Als die voorspelling werkelijkheid wordt, kunnen we de klimaatdoelen van Parijs vergeten, zo stelt de Delftse onderzoeker Jurriaan Peters. En of luchtvaartuitstoot ook op die schaal te compenseren valt, is zeer de vraag.