Vier jaar na het ondertekenen van het klimaatakkoord van Parijs heeft Rusland als een van de laatste landen het verdrag ook geratificeerd. Dat betekent dat het land zich officieel bindt aan de klimaatafspraken. Het is een stap in een veranderende toon van Poetin over het onderwerp.

Afgelopen maandag maakten de Russische autoriteiten bekend dat de bosbranden die deze zomer in Siberië woedden na maanden eindelijk geblust zijn. De overheid windt geen doekjes om het verband met toenemende zomerhitte.

President Poetin en premier Medvedev wijzen op de schadelijke effecten van klimaatverandering voor het land. Onlangs deed het hoofd van de Russische meteorologische dienst hetzelfde: "De oorzaak van de bosbranden ligt boven ons: de klimaatverandering."

De opwarming verloopt in Rusland erg snel. Uit gegevens van het nationale weerinstituut wordt het land sinds de jaren tachtig elke tien jaar bijna een halve graad warmer, ver boven het mondiale gemiddelde.

Voordelen gesmolten Noordpool brengen Russen ook schade

Aanvankelijk leek die opwarming de Russen voordelen te brengen, zoals een langer groeiseizoen voor de landbouw. Ook staat Rusland vooraan in de race om olie- en gasvoorraden onder het snel wegsmeltende Noordpoolijs, en heeft het plannen voor de bouw van havens langs de Noordelijke IJszee, nu deze voor scheepvaart toegankelijk wordt. Afgelopen maand verscheepte het zelfs een drijvende kerncentrale naar de Noordelijke IJszee om er boorplatforms van elektriciteit te voorzien.

Daar staat een groeiende kostenpost tegenover. Zo bedraagt de directe financiële schade van de bosbranden 91,5 miljoen euro. En waar de Russische landbouw voordeel heeft van kortere winters, kan ook daar de opbrengst door hetere, drogere zomers juist dalen.

Wegzakkende huizen en gasleidingen door smelten permafrost

Maar er speelt in het noorden van Rusland nog iets anders, dat de schadepost aanzienlijk kan opvoeren: smelten van de permafrost. Dat is een ijslaag in de bodem van de toendra (moerasgebieden) en delen van de taiga (naaldwouden).

Het bovenste deel van de bodem hoort er in de zomer te ontdooien, maar op enige diepte bleef deze altijd onder nul - en dus zo hard als steen. Huizen, wegen, boorinstallaties en gasleidingen: alles is gefundeerd op deze ijslaag.

Onder invloed van de snelle opwarming is deze permafrost net als het Noordpoolijs in hoog tempo aan het wegsmelten, bleek vorige week uit een speciaal VN-rapport over ijs en oceanen. Voor het klimaat is dat een extra probleem, omdat er methaan kan weglekken, een krachtig broeikasgas. Maar voor de Russen is het ook een groot praktisch probleem: er dreigt miljardenschade door het verzakken van infrastructuur nu de bodem er plotseling zacht en drassig wordt.

Zo heeft ook de grote olie- en gasindustrie van het land direct last van de gevolgen van klimaatverandering: de meeste velden bevinden zich in de snel opwarmende permafrostzone.

Met Rusland is grote uitstoter aan boord van klimaatverdrag

Dat geeft uiteindelijk ook betekenis aan de steun voor het klimaatakkoord van Parijs. Als je olie en gas samen neemt, is Rusland 's werelds grootste exporteur. Daarnaast staat het land vierde op de lijst van grootste CO2-uitstoters. Dat komt vooral omdat de economie niet erg zuinig omspringt met energie. Na Oekraïne heeft het land 's werelds laagste energie-efficiëntie.

Alhoewel dat ruimte voor verbetering biedt, is het vooralsnog onduidelijk of Rusland daadwerkelijk beleid gaat voeren om de uitstoot terug te dringen. Poetin wijst erop dat Russische bossen veel CO2 opnemen en dat de uitstoot vóór het uiteenvallen van de Sovjet-Unie nog hoger was. En dat is een belangrijk meetpunt: 1990 geldt voor de VN als het vaste basisjaar om klimaatvorderingen tegen af te meten.

Rusland is een van de weinige industrielanden die ten opzichte van dat basisjaar daadwerkelijk een fors lagere uitstoot heeft. Het ligt daarom al op koers voor het emissiereductiedoel van het land voor 2030, het richtjaar van het Parijsakkoord. Ook Nederland, dat wél klimaatbeleid voert, heeft nog steeds een even hoge CO2-uitstoot als in 1990.

Steun voor Parijsakkoord, waar anderen dreigen

Tot het Kremlin ook daadwerkelijk besluit de Russische uitstoot verder te verlagen, is het ratificeren van het Parijsakkoord vooral een diplomatiek signaal. En dat kan de VN momenteel wel gebruiken.

Na Rusland is Turkije de grootste uitstoter die het klimaatverdrag nog niet heeft geratificeerd, net als Suriname, Iran, Irak en nog een aantal kleinere landen in het Midden-Oosten en Afrika.

De Verenigde Staten en Brazilië hebben gedreigd uit het Parijsakkoord te stappen, maar dit nog niet gedaan. De Trump-regering kan dit formeel pas op 4 november 2020 doen, toevallig één dag na de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Ook als hij die verkiezingen niet wint, is Trump dan nog president.