Droogte en extreme regenval kunnen niet samenvallen. Toch is het mogelijk dat beide toenemen in de toekomstige Nederlandse zomers: zowel perioden van droogte als overvloedige regenval kunnen langer aanhouden in een warmer klimaat, zo blijkt uit nieuw onderzoek.

Op het hele noordelijk halfrond zullen weertypes in de zomermaanden minder afwisselen. Omdat ondertussen ook de temperatuur, droogte of juist neerslag extremer kan zijn, kan het langer aanhouden van zomerse weertypes de gevolgen van extreem weer flink vergroten, zo schrijven de vier onderzoekers in Nature Climate Change. Ze baseren zich op een vergelijking van meerdere klimaatmodellen, waarmee ze een 2 graden warmere wereld hebben nagebootst.

Een van de auteurs is een Nederlander: Dim Coumou, verbonden aan de Vrije Universiteit en daarnaast werkzaam voor het Duitse Potsdam Institute for Climate Impact Research. Coumou is gespecialiseerd in de links tussen klimaatverandering en weersextremen.

Eerder onderzoek richt zich vooral op het verband met hittegolven. Daar krijgen we er steeds meer van als de gemiddelde temperatuur oploopt, en ze worden ook steeds warmer. Maar voor de lengte van het aanhouden van specifieke weertypes vinden de onderzoekers een nog sterker verband met neerslagextremen. De kans dat hittegolven langer dan twee weken aanhouden, neemt met een bescheiden 4 procent toe. Voor aanhoudende droogte loopt dat lokaal op tot 20 procent.

"We zien dat over vrijwel alle regio's in de gematigde breedte de 'persistentie' van weertypen toeneemt. Dat betekent dat weertypen langer zullen aanhouden."

Dat geldt voor vier categorieën, vertelt Coumou: warme, natte, droge en gecombineerd warme én droge periodes. "Die nemen allemaal toe en dat zien we in alle klimaatmodellen."

De gevolgen zijn dubbelop

Voor onder andere de landbouw zal het veranderende zomerweer grote gevolgen hebben, schrijven de onderzoekers. Dat komt doordat de uitersten van het weer niet alleen langer aanhouden, maar ondertussen óók extremer worden.

Coumou: "In een regio als Europa duren relatief warme periodes typisch zo'n vier of vijf dagen, waarna weer een koelere periode aanbreekt. De kans op twee weken lang warme dagen achter elkaar is klein, maar in een toekomstig warmer klimaat neemt die toe. En let wel: die periodes zullen óók nog eens een stuk heter zijn dan nu. Beide vergroten het totale effect van de weersextremen."

Er spelen onder invloed van klimaatverandering verschillende mechanismes, zoals het toenemen van de netto verdamping en neerslag. "Maar de belangrijkste oorzaak is afzwakking van de westelijke stroming." Die voert hoge- en lagedrukgebieden over het noordelijk halfrond mee en zorgt daarmee voor de normale variatie in het weer.

Versnellende processen nog niet goed bekend

Of de gevolgen verder toenemen bij een opwarming van 3 of meer graden, hebben de wetenschappers in deze modelstudie niet onderzocht. Maar een verdere toename van persistent weer is bij een hogere opwarming te verwachten, zegt Coumou.

Ze hebben in de studie wel naar een optimistischer scenario gekeken, waarin de mondiale opwarming beperkt blijft tot 1,5 graad. Daarin vinden ze een veel kleiner effect. "Dat resultaat had ik zelf niet verwacht omdat het maar om een halve graad verschil gaat. Het duidt erop dat de veranderingen niet lineair zijn: boven een bepaalde grenswaarde nemen de effecten veel sterker toe."

"Dat moet te maken hebben met zogeheten 'feedbacks' in het klimaatsysteem", vervolgt Coumou: "Versnellende terugkoppelingen. Daar zijn een aantal kandidaten voor, maar welke versnellende processen hierin het belangrijkst zijn, weten we nu nog niet."