Mede door klimaatverandering breidt de Aziatische tijgermug zich uit over Europa. Maar onze eigen huissteekmug vormt mogelijk eerder een probleem: die kan bij hoge temperaturen het westnijlvirus overdragen. Bioloog Arnold van Vliet adviseert vakantiegangers die naar Zuid- en Zuidoost-Europa afreizen, om aan muggenwering te doen. Het risicoseizoen is de nazomer.

Door globalisering én klimaatverandering vestigt de Aziatische tijgermug zich in steeds meer Europese landen. In Nederland gaat het nu nog om incidentele meldingen, maar in Zuid-Europa is de tijgermug wel definitief gevestigd. De verwachting is dan ook dat deze mug zich in de toekomst ook in Nederland zal vestigen, vertelt bioloog Van Vliet van Wageningen University & Research.

"Dat is op zich een probleem, omdat deze mug in totaal ongeveer een tiental gevaarlijke ziekten kan overdragen", zegt Van Vliet. Het gaat om onder andere gele koorts, dengue en zika.

Toch zijn de risico's van tijgermuggen in Europa tot nog toe vrij klein, onder meer omdat het niet automatisch zo is dat deze ziekten (al) heersen in de gebieden waar deze exotische muggen nieuw voorkomen. Het gaat via tijgermuggen tot nog toe om tamelijk geïsoleerde gevallen van dengue in Frankrijk en Spanje, en een wat grotere, maar eenmalige uitbraak van het Zuid-Aziatische virus chikungunya in Italië. Daar is in 2007 één persoon aan overleden.

Gewone huissteekmug kan westnijlvirus overdragen

Daarmee vergeleken is onze gewone huissteekmug op dit moment een groter risico, legt Van Vliet uit. Normaal gesproken is een beet van deze mug onschuldig: deze veelvoorkomende muggensoort is weliswaar een belangrijke veroorzaker van slaapkameroverlast, maar kan in het gematigde klimaat van Nederland geen gevaarlijke ziekten overbrengen.

In een iets warmer klimaat is dat anders. Dan kan de Europese huissteekmug het westnijlvirus, dat de westnijlziekte veroorzaakt, overdragen. Deze ziekte werd voor het eerst beschreven in Oeganda en Egypte.

“Onder invloed van klimaatverandering moeten we er rekening mee houden dat het westnijlvirus zich in Europa zal uitbreiden. En in Zuidoost-Europa lijkt het nu al een reëel probleem.”
Arnold van Vliet, bioloog

Vorig jaar was er een uitbraak van recordgrootte in Zuidoost-Europa, vertelt de bioloog, vooral in Noord-Italië, Griekenland en de Balkanlanden. In totaal is in Europa bij 1.503 mensen westnijlkoorts vastgesteld en zijn er 181 mensen aan de ziekte overleden, een explosieve toename in vergelijking met voorgaande jaren. Omdat de ziekte meestal heel mild verloopt en mensen dus geen dokter opzoeken, is het werkelijke aantal besmettingen waarschijnlijk aanzienlijk hoger.

Weersomstandigheden spelen vermoedelijk een grote rol in de uitbraak. Dit staat in de Kennisagenda Klimaat en Gezondheid, een rapport in opdracht van de overheid dat afgelopen mei werd gepubliceerd en waaraan Van Vliet meeschreef.

Bij hoge temperatuur kan virus overleven in mug

De mug plant zich sneller voort bij hoge temperaturen, en dat geldt ook voor de ontwikkeling van het virus in de mug. Bij een gemiddelde etmaaltemperatuur van 18 graden, gangbaar in de Nederlandse zomer, kan het virus niet groeien. Dat gebeurt wel als de dagen en nachten gemiddeld warmer zijn dan 23 graden, zo blijkt uit laboratoriumonderzoek van Wageningen University. Bij een gemiddelde temperatuur van 28 graden is zelfs één op de drie muggen in staat het virus over te dragen.

Het risicoseizoen voor het westnijlvirus in Zuid-Europa begint weer in deze tijd van het jaar, zegt Van Vliet. Muggenaantallen nemen sterk toe in de nazomer, en als de temperaturen dan nog voldoende hoog zijn, kan het virus zich verspreiden. Vogels spelen daarbij een belangrijke rol als gastheer voor het virus en trekvogels voor de verspreiding van het virus over Europa.

Inmiddels komen de eerste meldingen uit Zuidoost-Europa weer binnen. Uit actuele gegevens van het European Centre for Disease Control (ECDC) blijkt het risico in Griekenland momenteel het hoogst: daar zijn tot half augustus 48 ziektegevallen gemeld, van wie er vier zijn overleden. Ook uit Cyprus, Italië, Zuid-Frankrijk en Balkanlanden zijn deze nazomer de eerste besmettingen met het westnijlvirus geconstateerd. De aantallen liggen wel veel lager dan op hetzelfde moment vorig jaar.

Muggenbestrijding op vakantie

Europa heeft opnieuw een warme zomer achter de rug, maar we moeten de statistieken van september en oktober afwachten om te weten of het opnieuw zal leiden tot een grote uitbraak, legt Van Vliet uit. Vochtbeschikbaarheid is bijvoorbeeld ook een belangrijke factor.

Van Vliet: "Het is te vroeg om te zeggen of de uitbraak van vorig jaar een incident was. Maar onder invloed van klimaatverandering moeten we er rekening mee houden dat het westnijlvirus zich in Europa zal uitbreiden. En in Zuidoost-Europa lijkt het nu al een reëel probleem."

"Ik zou mensen die in september op vakantie willen naar Griekenland of Italië in elk geval aanraden om aan muggenwering te doen. De kans dat je daar ziek wordt van een muggensteek is klein, maar niet ondenkbeeldig. En dan niet zozeer via de Aziatische tijgermug, maar via onze eigen huissteekmug."

Vanaf vandaag steken we extra tijd en energie in het onderwerp klimaat en komt het katern elke week op de voorpagina van NU.nl. Oorspronkelijk was woensdag de dag dat het Werk-katern op de voorpagina werd uitgelicht. Wat gebeurt daarmee? Niks: Op woensdag vind je voortaan Klimaat én Werk op onze site en app.

Hoe ziet de rest van de week er nu uit?

Maandag: Geld | Dinsdag: Ondernemen en Auto | Woensdag: Klimaat en Werk | Donderdag: Uit en Gezondheid | Vrijdag: Festival en Eten & Drinken | Zaterdag: Wonen | Zondag: Wetenschap