Eind juli werden in Nederland temperaturen van boven de 40 graden gemeten. NU.nl sprak met een expert die de oorzaken heeft onderzocht. Ook in het huidige klimaat was deze hitte heel extreem, maar dat wordt anders als de opwarming doorzet.

Geert Jan van Oldenborgh van het KNMI is onderdeel van een internationaal team dat direct na de hittegolf een zogeheten 'attributie-studie' uitvoerde. Bij dergelijke studies proberen klimaatwetenschappers de oorzaken van specifieke extreme gebeurtenissen te herleiden. De studies beantwoorden de vraag in hoeverre weersextremen beïnvloed zijn door de mondiale klimaatverandering.

"Voor zo'n studie moeten we eerst de trend in de waarnemingen analyseren", legt Van Oldenborgh uit. "Klimaatmodellen die de weersextremen kunnen nabootsen berekenen vervolgens de invloed van broeikasgassen."

Begin augustus kwam de conclusie al naar buiten: klimaatverandering speelde een grote rol in de hittegolf van eind juli in Europa. Zo zou het zonder de mondiale opwarming zo'n vijftig keer zo onwaarschijnlijk zijn dat de in Engeland waargenomen hitterecords zouden zijn bereikt.

En de kans op de extreme hitte in Nederland en België, waar voor het eerst temperaturen boven de 40 graden zijn gemeten, is zelfs ongeveer honderd keer groter geworden door de huidige klimaatverandering. In het oude klimaat was deze extreme hittegolf "vrijwel onmogelijk", zo schrijft het KNMI.

40 graden ook in huidige klimaat heel zeldzaam

Daarmee is zulke zomerhitte bepaald niet 'het nieuwe normaal'. Ook in het huidige, al opgewarmde klimaat zijn temperaturen in Nederland van boven de 40 graden extreem zeldzaam: de jaarlijkse kans op herhaling van de in juli gemeten temperaturen is in het huidige klimaat slechts 1 tot 2 procent, berichtten we eerder op basis van de studie van World Weather Attribution.

Dat wordt een ander verhaal als de opwarming nog verder doorzet. Van Oldenborgh: "Het is misschien een open deur, maar de kans op hittegolven wordt steeds groter, naarmate de aarde verder opwarmt."

In anderhalve eeuw tijd is het wereldgemiddelde iets meer dan 1 graad warmer geworden. In Nederland gaat het sneller dan gemiddeld, het is hier nu 1,7 graad warmer dan in het zogeheten 'pre-industriële klimaat', toen de CO2-concentratie ongeveer een derde lager was dan tegenwoordig.

Eind juli in Groenland: Europese hittegolf leidde tot het smelten van recordhoeveelheid ijs. (Foto: Reuters)

Worden extreme hittegolven in de toekomst normaal?

Die opwarming is aan het versnellen. Gemiddeld wordt het momenteel elke tien jaar ongeveer 0,2 graad warmer in de wereld, en als de mondiale uitstoot deze eeuw ongehinderd blijft groeien, kan de nu wereldwijd waargenomen opwarming tegen het einde van de eeuw nog ongeveer vijf maal zo hoog worden.

Als de uitstoot van broeikasgassen juist sterk wordt teruggedrongen, kan het grootste deel van deze toekomstige opwarming nog worden voorkomen: de doelstelling van het Parijs-akkoord is de opwarming te beperken tot 2 graden, en bij voorkeur 1,5 graad.

Zelfs in dit meest ambitieuze scenario neemt de kans op extreme hittegolven snel toe, vertelt Van Oldenborgh: "Bij 1,5 graad mondiale opwarming, het ambitieuze doel van het Parijs-akkoord, is de kans al rond de 15 procent per jaar. Bij 2 graden opwarming neemt dit toe naar circa 25 procent. De afgelopen hittegolf komt dan dus gemiddeld eens per vier jaar voor."

"En gaat de wereldgemiddelde temperatuur nog verder omhoog, naar 3 of 4 graden of meer, dan wordt de zomerhitte van 2019 daadwerkelijk een normale zomer en zal er een nieuwe buitencategorie ontstaan van nóg extremere hittegolven."

Andere verbanden hittegolven en klimaatverandering

De Europese hittegolf heeft zich later naar Groenland verplaatst en leidde daar tot het smelten van een recordhoeveelheid ijs. Andere klimaatwetenschappers wezen er in juni op dat de kans op hittegolven in Europa mogelijk verder toeneemt door het smelten van het Noordpoolijs.

Onderzoekers van Wageningen Universiteit meldden dinsdag bovendien een verband tussen recente hittegolven in Nederland en droogte in Frankrijk en Spanje. Uitgedroogde gebieden kunnen hete lucht over langere afstanden transporteren, zonder dat deze noemenswaardig afkoelt.

Vanaf vandaag steken we extra tijd en energie in het onderwerp klimaat en komt het katern elke week op de voorpagina van NU.nl. Oorspronkelijk was woensdag de dag dat het Werk-katern op de voorpagina werd uitgelicht. Wat gebeurt daarmee? Niks: Op woensdag vind je voortaan Klimaat én Werk op onze site en app.

Hoe ziet de rest van de week er nu uit?

Maandag: Geld | Dinsdag: Ondernemen en Auto | Woensdag: Klimaat en Werk | Donderdag: Uit en Gezondheid | Vrijdag: Festival en Eten & Drinken | Zaterdag: Wonen | Zondag: Wetenschap