Tussen de 60.000 en 100.000 mensen in Nederland zullen deze zomer last hebben van de eikenprocessierups. Hiermee wordt voor het eerst in twee decennia het niveau van 1996 en 1997 weer bereikt, toen Nederland zich bewust werd van de problemen met de rups.

De schatting is gebaseerd op de stortvloed aan klachten die talloze gemeenten de afgelopen weken hebben gehad, meldt Henk Jans, medisch adviseur en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Medische Milieukunde.

Experts waarschuwen al jaren voor de grote gevolgen van de eikenprocessierups. Mede door het steeds warmere weer neemt het aantal rupsen ieder jaar toe; dit jaar zijn er zeker drie keer zoveel als in voorgaande jaren.

Een belangrijk verschil is dat de problemen zich in 1996 en 1997 vooral voordeden in Noord-Brabant; nu komen de meldingen uit het hele land.

'Gemeenten moeten eerder maatregelen nemen'

De dieren zijn hooguit 3 centimeter lang en verplaatsen zich altijd in grote groepen over bomen die zij tijdens de lente kaalvreten. De haren, die zich door de lucht verspreiden, kunnen flinke irritatie aan huid of longen veroorzaken.

Het probleem is goed te ondervangen als er van tevoren maatregelen worden genomen, bijvoorbeeld door nesten voor de zomer preventief te besproeien. Maar voor veel gemeenten is de bestrijding van de dieren een sluitpost. In het verleden was er een landelijk beleid, dat zijn vruchten afwierp.

Op landelijk niveau is er al jaren geen coördinator meer

Het landelijke eikenprocessieprotocol werd echter sinds 2013 niet meer bijgehouden. Omdat er geen landelijke coördinatie is, zijn er ook geen harde cijfers van de landelijke overlast; gemeenten en provincies bepalen zelf hun beleid als het gaat om de aanpak van de rupsen.

Bedrijven die de rupsen bestrijden, zijn de komende weken volgeboekt. Gemeenten en provincies zetten veel extra rupsenbestrijders in. Maar dit heeft maar ten dele effect; als de haartjes eenmaal in de lucht zitten, zijn ze lastig meer weg te krijgen.

'De rups begint nu economische gevolgen te krijgen'

"Het wordt tijd dat de bestrijding van de rups landelijk wordt gecoördineerd", vindt insectenexpert Arnold van Vliet van de Wageningen Universiteit. "Dit probleem gaat niet meer weg. Dat heeft economische gevolgen, bijvoorbeeld voor campings en recreatiebedrijven. Er is onduidelijkheid over de voedselveiligheid, want brandharen komen ook op gewassen terecht. Maar betrokken ministeries en diensten geven er tot nu toe geen prioriteit aan."

Jans van de Nederlandse Vereniging voor Medische Milieukunde beaamt dit en spreekt van "pappen en nathouden". "De overheid wil niet accepteren dat het aanpakken van dit probleem tijd, capaciteit en geld gaat kosten." Het RIVM houdt zich niet met de rupsen bezig, omdat "de volksgezondheid niet in het geding is".

Ook dennenprocessierups rukt op

Behalve dat het aantal eikenprocessierupsen ieder jaar toeneemt, rukt ook de dennenprocessierups op. De haartjes van dit insect zijn nog agressiever. De dennenprocessierups kwam tot nu toe vooral in Zuid-Frankrijk voor, maar dit jaar komen uit de Ardennen de eerste meldingen over dit dier.

Volgens experts is het diertje niet van plan hier weg te gaan. "Het is een kwestie van tijd voordat ze zich ook in Noord-Brabant melden", vreest gezondheidsexpert Jans.