Vraag je je af of je kind genoeg prikkels krijgt om zich optimaal te kunnen ontwikkelen? Te veel prikkels kan resulteren in een overgestimuleerd kind, en te weinig prikkels in onderstimulatie. Hoe vind je een balans?

Stimuleren zit hem niet alleen in het aanreiken van cognitief materiaal waardoor je kind zich mentaal kan ontwikkelen. Het zit hem ook in het voldoende blootstellen aan ervaringen in de buitenwereld en fysieke inspanning, aldus ontwikkelingspsycholoog Steven Pont.

"Als je je kind nooit meeneemt naar de bios of bijvoorbeeld het theater kan dat een vorm van onderstimulatie zijn. Het is belangrijk dat je kind genoeg variatie in prikkels krijgt aangeboden om niet ondergestimuleerd te raken. Niet alleen de cognitieve prikkels zijn van belang."

Volgens onderwijspedagoog Sandra Veenstra hoeft iets te weinig stimulering voor je kind niet altijd een probleem te zijn. Zo kunnen kinderen dat tot een bepaalde hoogte zelf prima aanvullen, door bijvoorbeeld zelf met hun creativiteit activiteiten te bedenken. "Voor een kind dat altijd iets eerder klaar is in de klas, hoeft er geen probleem te zijn, zolang het zichzelf daarna verder kan vermaken met bijvoorbeeld het maken van een tekening of door simpelweg te dagdromen. Als het kind zich verder normaal en niet verveeld of driftig gedraagt, is er geen sprake van een probleem."

Maar overstimulering is eigenlijk wel altijd een probleem voor een kind. Dat veroorzaakt namelijk een gevoel van onmacht bij een kind, dat het niet zelf kan oplossen. Dat leidt tot frustratie of juist apathie, wat een kind volgens Veenstra ook moeilijk zelf kan reguleren.

Slaapt je baby beter door kunstmatige voeding?

Jonge kinderen worden gestimuleerd door álles wat ze zien

Het is belangrijk om te beseffen dat jonge kinderen eigenlijk geprikkeld worden door alle kleine dingen die ze zien en meemaken in het dagelijks leven.

"Voor een volwassene is het niets nieuws om een heliumballon op te zien stijgen, maar een klein kind moet dat na het observeren nog helemaal verwerken, snappen en een plekje geven", voert Pont als voorbeeld aan. "Als je kind eigenlijk al erg veel heeft meegemaakt op een dag, en jij het dan in de namiddag nóg iets wil voorschotelen, kan dat te veel worden."

“Gun je kind verwerkingstijd.”
Steven Pont, ontwikkelingspsycholoog

Als je je kind dus even rustig met zijn duim in de mond ziet zitten of op een andere manier ziet uitchecken, betekent het dat het op dat moment verzadigd is en even alles wil verwerken wat het heeft gezien en geleerd op die dag. "Laat je kind dan even, en gun het die verwerkingstijd. Anders wordt het te druk in het hoofd met jouw actieve stimulering, plus het constante leren in hun hoofd. Dat kan leiden tot overstimulering", aldus Pont.

Driftig of juist in zichzelf gekropen

Je merkt of je kind onder- of overgestimuleerd is aan huilerig, driftig gedrag, of juist aan erg antisociaal en apathisch gedrag. "Als dat afwijkt van het normale gedrag van je kind, weet je dat het misschien te veel of te weinig aangereikt krijgt. Is je kind normaal gesproken rustig tijdens zijn normale ritme en activiteiten, maar krijgt het in december plots veel meer driftbuien? Dan wordt het misschien door alle feestdagen een beetje te veel", zegt Veenstra.

“Gedrag is de manier waarop kinderen communiceren.”
Steven Pont, ontwikkelingspsycholoog

Het verschil tussen onder- en overstimulering is trouwens op het eerste gezicht moeilijk te zien, want in beide gevallen kunnen kinderen juist erg driftig of vervelend worden, óf juist helemaal in zichzelf kruipen. Meestal heb je daar als ouder wel een goed beeld van, maar als je twijfelt kun je ook om de mening van een leerkracht vragen om te kijken of je kind educatief genoeg gestimuleerd wordt, aldus Veenstra.

Kinderen zeggen het misschien niet letterlijk als ze verveeld zijn of juist te veel moeten verwerken, maar je kunt het dus zeker wel zien aan hun gedrag. "Ze verbaliseren hun gevoelens meestal nog niet, maar het gedrag is hun manier van communiceren. Als je daar dan niet op inspeelt en je de grens van je kind overschrijdt met overstimulering, kan je kind je daardoor uiteindelijk willen vermijden. Of ze kunnen het gevoel krijgen te moeten overpresteren", aldus Pont.