Een kaartje op de mat in december is doorgaans leuk. Voor gynaecologen, verloskundigen of kraamverzorgsters is de boodschap dit jaar misschien niet erg leuk. De Geboortebeweging roept vrouwen op om hun negatieve bevalervaring te delen en stuurt deze op naar je zorgverlener. Waarom eigenlijk?

Aan dit artikel is inmiddels een reactie van de De Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) toegevoegd. Zie kader.

Vrijwilligers van de Geboortebeweging schrijven de boodschap op een kaartje en sturen deze naar de betreffende professional in de geboortezorg. Een cultuuromslag in deze sector is nodig, vindt Marjolein van Gelderen, voorzitter van de Geboortebeweging.

Wat er op zo'n kaartje bijvoorbeeld staat? "Zonder iets te zeggen trok je het gordijn open, zei dat ik mijn benen wijd moest doen, en ging je mijn hechtingen controleren. Toen ik zei dat ik die niet had, liep je weg zonder iets te zeggen."

“Als vrouwen de regie kwijtraken en hen de autonomie wordt ontnomen wordt dat als traumatisch ervaren.”
Marjolein van Gelderen

Of deze inzending: "In mijn plan stond meermaals dat ik seksuele trauma's heb. Waarom luisterde je dan niet toen ik in paniek raakte van jouw hand tegen mijn baarmoedermond? Waarom moest ik zelfs schoppen tot het duidelijk werd?"

Weer een andere vrouw deelt het volgende verhaal: "Ik vroeg of je langzaam wilde toucheren, maar je had het geduld niet. Ik voel me verkracht."

Genoeg gezwegen

Voor de derde keer organiseert GeboorteBeweging de actie #genoeggezwegen. Deze organisatie zet zich in voor de rechten van vrouwen tijdens zwangerschap en bevalling in de Nederlandse geboortezorg. De vrouw, en niemand anders, heeft de regie over haar zwangerschap en bevalling, zegt zij. En dat gebeurt nog te vaak helemaal niet. We vroegen directeur Marjolein van Gelderen naar deze gewenste cultuuromslag.

“Ik vroeg of je langzaam wilde toucheren, maar je had het geduld niet. Ik voel me verkracht.”

Van Gelderen: "Niet de pijn of de gebeurtenis zelf maakt een bevalervaring negatief, maar vooral de communicatie tijdens de bevalling is van grote invloed op hoe die wordt beleefd. Als vrouwen de regie kwijtraken en hen de autonomie wordt ontnomen, wordt dat soms als traumatisch ervaren. Uit onderzoek van het UMC Groningen blijkt dat zeker 10 procent van de vrouwen een bevalling als traumatisch ervaart en één op de vijf vrouwen heeft een negatieve bevalervaring. Dat thema willen wij op de kaart zetten."

Wat moet er anders om dat cijfer naar beneden te krijgen?

"Er wordt te vaak bepaald over het hoofd van de vrouw die aan het bevallen is. Alle vrouwen willen hulp tijdens de bevalling, maar ze willen daar wel in betrokken worden. We hebben een bevalcultuur waarin vrouwen niet goed worden geïnformeerd en waarin zij vaak geen keuze krijgen. Er wordt bijvoorbeeld een knip gezet zonder toestemming, of een gynaecoloog trekt hard aan de placenta, er wordt getoucheerd terwijl je dat niet wil."

"De navelstreng wordt zomaar doorgeknipt, vrouwen worden ingeleid zonder dat ze daar genoeg informatie over hebben. Kraamverzorgsters blijven pushen om de borstvoeding te laten slagen, terwijl je allang de keuze voor kunstvoeding hebt gemaakt. De mindset is: over zwangere en kraamvrouwen mag je beslissen."

Non-stop de verloskundige bij jouw bevalling: dat willen de meeste Nederlandse vrouwen.

Weten vrouwen genoeg over wat ze te wachten staat voordat ze gaan bevallen?

"Het gaat zoals het gaat, denken vrouwen vaak, en ik wacht wel af. Maar je kunt je bevalling plannen, net zoals je een bruiloft plant. En net zoals bij een bruiloft heb je niet overal invloed op, maar je mag verwachten dat zorgverleners zich op z'n minst aan jouw plan houden. Of aan jouw plan B, of C. In Nederland mag niemand gedwongen worden tot een behandeling of medische ingreep. Vrouwen mogen hun eigen keuzes maken en die mogen afwijken van het medische advies."

Zijn gynaecologen en verloskundigen blij met jullie?

"Als er zo'n kaart binnenkomt, heb je iets gedaan wat niet jouw intentie was, maar dat wel een ander heeft beschadigd. Dat kan wel naar zijn. Toch is feedback van een cliënt enorm veel waard. In het nagesprek tussen kraamvrouw en zorgverlener, als je baby zes weken is, komen vrouwen vaak niet met feedback over de bevalling en de cultuur in de verloskunde is er niet één van elkaar aanspreken."

“In Nederland mag niemand gedwongen worden tot een behandeling of medische ingreep. Vrouwen mogen hun eigen keuzes maken.”
Marjolein van Gelderen

"Het gaat vaak weer goed, de baby is gezond en ze denken: laat maar. Elk jaar hebben wij weer een knoop in onze maag bij het horen van deze verhalen. Die verhalen willen we niet onder het tapijt vegen, daar wordt de zorg niet beter van."

Van welke veranderingen zou de geboortezorg echt opknappen?

"We weten dat continuïteit van zorgverlener voor betere uitkomsten zorgt; minder interventies en een gezonde moeder en kind. Dat betekent een zorgverlener met wie jij een goede klik hebt, die jou je hele bevalling bijstaat en die jouw wensen en geboorteplan kent. We willen naar respectvolle zorg toe, waarin vrouwen de regie behouden in waar ze bevallen en met wie, en waar zij informed consent kunnen geven."

De NVOG kwam dinsdag 30 november met een reactie op deze actie van de Geboortebeweging:

  • De NVOG herkent en erkent de geschetste problematiek en vindt het belangrijk dat zorgverleners hierop reflecteren. De gekozen vorm van de actie vinden wij minder constructief. In eerdere jaren werden de inzendingen van de actie #genoeggezwegen weliswaar (alleen) op social media gedeeld, maar onze indruk was dat het ook op de werkvloer de nodige aandacht kreeg.
  • Nu worden vrouwen opgeroepen om een kaartje te sturen naar de zorgverlener die heeft bijgedragen aan hun traumatische ervaring – dat kan als ‘mededeling’ of als verzoek om een gesprek, en kan met naam en toenaam of anoniem. Juist vanwege de cruciale rol van communicatie bij deze problematiek is een kaartje dat – veelal zonder afzender – bij een gynaecoloog, verloskundige of andere geboortezorgverlener op de mat ploft volgens ons ongelukkig gekozen. Met name bij het anonieme kaartje kan men niet in gesprek gaan. Dit helpt de zorgverlener niet in het verkrijgen van inzicht in wat er is misgegaan, en het helpt de cliënte niet bij het kunnen bespreken van haar ervaring. Op deze manier schiet deze actie dus wat ons betreft haar doel voorbij. Wij roepen de cliënten daarom op om geen anoniem kaartje, maar een Let’s Talk- kaartje naar de zorgverlener te sturen om daarna samen het gesprek aan te gaan.