Wanneer moet dat speentje echt de prullenbak in? Hoe zorg ik voor babyvoeding zonder microplastics? En is het wel normaal dat mijn kleuter geen vriendjes heeft? Wekelijks legt NU.nl een opvoedvraag voor aan een expert of ervaringsdeskundige. Deze week is dat: mijn zoon is een flapuit. Hoe voorkom ik dat hij anderen kwetst?

"Kinderen zijn van nature eerlijk, impulsief en nieuwsgierig", zegt opvoedcoach en psycholoog Joyce Akse. "Ze zijn enthousiast als ze iets nieuws zien of iets tegenkomen wat ze alleen kennen uit een boekje. Vaak willen ze dat gewoon even melden. 'Kijk, die vrouw heeft een baard' of 'Die man heeft een dikke buik'. Als volwassene denk je: oei, wat zeg je nu? Terwijl zo'n opmerking voor kinderen gewoon een constatering is."

Zeker jonge kinderen beseffen nog niet dat een opmerking kwetsend kan zijn. "Kleuters zijn vooral op zichzelf gericht en hebben niet door dat woorden iets teweeg kunnen brengen. Maar als je nietsvermoedend aan het winkelen bent en een kind wijst je op je dikke buik, dan kan dat heel kwetsend zijn. En voor een ouder is zo'n opmerking natuurlijk ook ongemakkelijk."

“Uiteindelijk moeten we allemaal leren om rekening te houden met anderen.”
Joyce Akse, opvoedcoach en psycholoog

Iedereen is anders

Hoe ga je als ouder om met een flapuit? Reageer niet boos en lach een kwetsende opmerking ook niet weg, adviseert Akse. "Blijf rustig en reageer neutraal. Zeg bijvoorbeeld: 'Die jongen heeft inderdaad paars haar, dat zie je niet zo vaak, hè?' Leg uit dat ieder mens anders is. 'Jij hebt blond haar, ik heb bruin haar en dat is allemaal prima.' Zo sluit je aan bij de constatering, maar haal je het oordeel eraf."

Op een rustig moment kun je er thuis op terugkomen, tipt de opvoedcoach. "Als ouder wil je dat je kind ervan leert. 'Weet je nog wat je in de winkel zei over die mevrouw die langsliep? Kun je je voorstellen dat het voor haar niet zo leuk was om te horen?' Uiteindelijk moeten we allemaal leren om rekening te houden met anderen. Dat hoort bij onze sociaal-emotionele ontwikkeling en is een doorlopend proces."

Neem als volwassene een spontane opmerking van een kind met een korreltje zout en bedenk dat er geen kwade opzet achter zit, zegt Akse. Merk je als ouder dat een opmerking iemand pijn doet? Bied dan je verontschuldigingen aan. "Dat is voor een kind ook weer een leermoment. Je kunt altijd iets fout doen, vaak onbedoeld, dat een opmerking verkeerd valt of anders overkomt dan je had ingeschat. Ook als volwassene trouwens. Dan is het heel normaal om sorry te zeggen."

'Je bent geen zestien meer mam', zei mijn zoon toen ik een nieuwe rok aanhad

Kijk ook eens in de spiegel

Maakt je kind vaker kwetsende opmerkingen? Durf dan ook eens in de spiegel te kijken, tipt de opvoedcoach. "Hoe reageer je zelf op andere mensen? Als je met je gezin televisie kijkt, zeg je dan ook weleens: 'Die heeft grote oren' of 'Zij heeft een gekke broek'? Als jij gewend bent om dat soort opmerkingen te maken, dan neemt je kind dat makkelijk over. Jij maakt ze misschien thuis, maar je kind zal denken dat het bijvoorbeeld ook op school, op straat of in de supermarkt normaal is om anderen te bekritiseren."

Boos worden helpt niet, denkt Akse. "Ook omdat je kind het waarschijnlijk niet vervelend bedoelt. En omdat het leuk is als kinderen gezellig kletsen. Als je kwaad reageert, dan raak je die spontaniteit natuurlijk wel kwijt." Je kunt het ook omdraaien, tipt de opvoedcoach. "Geef eens wat vaker spontaan complimentjes. 'Wat een mooie ogen heeft die jongen' of 'Wat een leuke bril draagt de juf'. Dat is veel mooier gedrag om je kind aan te leren - en niet minder spontaan."