Is het schadelijk dat mijn partner vloekt? Wanneer moet dat speentje echt de prullenbak in? En hoe vertel ik dat mijn kind een donorvader heeft? Wekelijks legt NU.nl een opvoedvraag voor aan een expert of ervaringsdeskundige. Deze week: neem ik mijn kinderen mee naar de begrafenis van hun opa?

De relatie van een kind tot de overledene is vaak een bepalende factor, vertelt rouwtherapeut Janet Schmidt. "Opa's en oma's zijn tegenwoordig steeds meer verweven met de gezinnen van hun kinderen. Ze halen bijvoorbeeld iedere dag de kinderen van school. Dan maken zij zo'n belangrijk deel uit van het leven van een kind, dat ik zeker zou adviseren om de kinderen te betrekken bij het afscheid."

Maar ook de stabiliteit van de familie kan meespelen in de afweging. "Wat doet het verlies van je vader met jou als ouder? Als jij de controle over je emoties verliest, dan kan de basisveiligheid van je kinderen in het gedrang komen. Natuurlijk mag je verdrietig zijn en huilen, maar overstuur raken is niet goed. In dat geval kan het beter zijn om jonge kinderen thuis te houden. Maar het mooist is als je kinderen meeneemt naar de uitvaart."

“Erken eerst je eigen gevoelens. Je kind verliest zijn opa, maar jij neemt afscheid van jouw vader.”
Janet Schmidt, rouwtherapeut

Eerst jouw gevoel

Hoe leg je uit dat opa er niet meer is? "Erken eerst je eigen gevoelens", adviseert de rouwtherapeut. "Je kind verliest zijn opa, maar jij neemt afscheid van jouw vader. Wat doet het overlijden met jou? Als je eerst dat verlies aankijkt, dan kun je vervolgens bewust in je ouderrol stappen en het gesprek aangaan met je kind." Stem het gesprek af op de leefwereld van het kind, tipt Schmidt. "Leg uit dat het lichaam niet meer werkt. Maak het zo concreet mogelijk: opa kan niet meer lopen, zingen of de eendjes voeren."

In gesprekken met kinderen gebruikt Schmidt vaak materialen om de dood concreter te maken. "Met een ballon kun je bijvoorbeeld het verschil laten zien tussen het lichaam en de ziel. De ballon is het lichaam, de ziel zit binnenin. Loopt de lucht uit de ballon? Dan kan de ballon niks meer, terwijl de lucht overal blijft. Maar die uitleg is natuurlijk afhankelijk van de religie of overtuiging van de ouders."

Wacht vragen niet af, maar geef zoveel mogelijk informatie. "Heeft je kind vragen waar jij geen antwoord op hebt? Leg de vraag terug: wat denk jij?" zegt Schmidt. "Spreek af om er allebei over na te denken en kom erop terug. Volwassenen weten ook niet alles. Maar dat hoeft ook niet. En kinderen kunnen soms met verrassende inzichten komen."

Betrek kinderen bij het afscheid

Gaat je kind mee naar de uitvaart? Zorg voor een goede voorbereiding, adviseert de rouwtherapeut. "Vertel dat opa er anders uitziet, dat zijn lichaam koud is geworden. Vraag een vriend of vriendin om de gebeurtenissen te duiden ('die mannen dragen straks de kist') en je kinderen mee te nemen als het teveel wordt, zodat jij met je aandacht bij het afscheid kunt blijven. En geef kinderen een rol die bij de leeftijd past, door ze bijvoorbeeld een bloem op de kist te laten leggen of een gedicht voor te laten dragen."

Volgens de rouwtherapeut is het bij een verlies vooral belangrijk dat je in gesprek blijft, kinderen serieus neemt en ze leert om te gaan met verdriet. "Het leven is niet altijd leuk. Als je dat voor kinderen verbergt, dan kunnen ze nergens op terugvallen als ze iets ingrijpends meemaken. Een uitvaart is een mooi moment om als familie herinneringen te delen en te voelen dat je bij elkaar hoort. De sfeer kan heel liefdevol zijn, ondanks het verdriet. Daar kan een kind veerkracht uit putten."