Tienduizenden Nederlanders vieren elk jaar op 1 juli Keti Koti, waarmee de afschaffing van de slavernij wordt herdacht. Maar de bekendheid van de dag en het draagvlak voor de viering lijken zich te verbreden. Er ontpoppen zich veel nieuwe initiatieven: van pleidooien voor een landelijke herdenkingsdag tot een Keti Koti-ontbijt in Amsterdam en toneelstukken in schouwburgen door het hele land. Een overzicht.

De vier grote steden pleitten er recent voor om van Keti Koti een nationale herdenkingsdag te maken in het teken staat van het afschaffen van de slavernij. Het initiatief ontstond in de Amsterdamse gemeenteraad.

Burgemeesters en wethouders onderschrijven "het belang van een dag waarop we rouwen en vieren, naar geleerde lessen uit het verleden en een gedeelde toekomst kijken, net zoals we dat doen op 4 en 5 mei". Omdat dit in het belang is "voor alle Amsterdammers en Nederlanders", zijn zij voor een nationale feestdag. Achter die mening hebben ook Rotterdam, Den Haag en Utrecht zich geschaard.

Petitie voor nationale vrije dag en excuses van Nederland

FunX-dj Fernando Halman startte met The Black Archives en de Stichting Nederland Wordt Beter een petitie om 1 juli te erkennen als nationale herdenkingsdag. Met de petitie eisen de initiatiefnemers dat het een officiële nationale vrije dag wordt, maar ook dat Nederland formeel excuses aanbiedt voor de Nederlandse rol in de slavernij. Daarnaast vinden zij dat de overheid zorg moet dragen voor een nationale herdenking die aan alle voorwaarden voldoet.

Vanaf 40.000 handtekeningen wordt het burgerinitiatief behandeld in de Tweede Kamer. Dit aantal heeft de petitie inmiddels bijna gehaald.

Jaarlijkse herdenking in Amsterdam

Hoewel de aandacht voor Keti Koti groeit, blijft één element ongewijzigd: de nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij. Die vindt donderdag vanaf 13.00 uur plaats in het Oosterpark in Amsterdam. Daar staat sinds 2002 ook het nationale monument.

Bij het Nationaal Monument wordt een minuut stilte gehouden en worden kransen gelegd. Die worden dit jaar omlijst door een optreden van Jeangu Macrooy en door toespraken van demissionair minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren, burgemeester Femke Halsema van Amsterdam en de voorzitter van het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee), Linda Nooitmeer.

De herdenking wordt rechtstreeks uitgezonden op de NOS en AT5.

Geen festival, wel een gesprek daarover

Vanwege de coronabeperkingen is de herdenking opnieuw alleen toegankelijk voor genodigden en gaat ook het traditionele Keti Koti Festival niet door.

In plaats daarvan spreken bekende Nederlanders zich dit jaar uit over hun gevoelens bij Keti Koti. Voorafgaand aan de herdenking bij de NOS praat Simone Weimans met Jeangu Macrooy, onder andere over hoe dat Keti Koti Festival doorgaans wordt gevierd in Suriname en in Nederland. Ook te gast is Dagmar Oudshoorn, de voorzitter van de Dialooggroep Slavernijverleden, waarin ook Typhoon en Edgar Davids zitten.

Twee dagen Theater voor Keti Koti

Met de nieuwe theatermanifestatie Theater voor Keti Koti bundelen theaters en kunstinstellingen in heel Nederland programma's rond de herdenking van de afschaffing van de slavernij. Woensdag 30 juni en donderdag 1 juli presenteren podia en andere cultuurplekken programma's die verhalen vertellen over het koloniale verleden en slavernijverleden.

Door heel Nederland worden op verschillende podia verhalen van theatermakers verteld over die geschiedenis en de weerslag daarvan op de Nederlandse samenleving van nu. Ook zijn er voorstellingen speciaal voor jongeren.

"De mensen die in verzet zijn gekomen tegen de slavernij zijn voor mij helden", zegt actrice Romana Vrede tegen NU.nl. "Helaas weten we nog te weinig van hen en kennen wij ze niet allemaal bij naam. Deze witte, bruine en zwarte verzetsstrijders ten tijde van de slavernij rondom de Indische Oceaan en de trans-Atlantische slavernij wil ik allemaal kennen en erkennen. Wij eren hen tijdens Theater voor Keti Koti."

Het initiatief komt voort uit de massale Black Lives Matter-demonstraties in de zomer van 2020. Over de hele wereld werd geprotesteerd na de dood van de zwarte Amerikaan George Floyd. Hij werd gedood door een politieman die bijna negen minuten op zijn nek ging zitten. De agent werd onlangs veroordeeld.

Twee dagen Keti Koti-ontbijt

In Amsterdam vindt woensdag en donderdag een Keti Koti-ontbijt plaats waar rond de 220 Amsterdamse kinderen aan meedoen. Leerlingen uit groep 7 en 8 van basisscholen uit diverse stadsdelen ontmoeten elkaar en staan ze samen stil bij het slavernijverleden.

Het ontbijt komt er na gesprekken met leerkrachten, die hun behoefte uitspraken om het samen te hebben over de slavernij. Tijdens de bijeenkomst draait het vooral om de ontmoeting en het gesprek "om mét en van elkaar te leren", aldus de organisatoren.

Boekpresentatie in Utrecht

In Utrecht wordt woensdag het boek Slavernij en de stad Utrecht gepresenteerd. Burgemeester Sharon Dijksma en wethouder Linda Voorman (Diversiteit) nemen het eerste exemplaar in ontvangst.

Het boek vertelt over de rol van het Utrechtse stadsbestuur en de stad in de slavernijgeschiedenis van Nederland. Dit is het resultaat van een onderzoek dat is gedaan in opdracht van de gemeente. De Domstad beraadt zich naar aanleiding van het boek op mogelijke excuses en verwacht hierover in oktober een besluit te nemen.

Lokale herdenkingen in onder andere Rotterdam en Zaandam

De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb spreekt woensdagavond bij het Slavernijmonument in het Lloydkwartier. In de Maasstad wonen meer dan 80.000 nazaten van tot slaaf gemaakte personen. Ook Rotterdam onderzoekt zijn rol in het slavernijverleden en overweegt excuses aan te bieden, liet het stadsbestuur eerder weten. Die worden echter nu nog niet verwacht.

In Arnhem is dit jaar voor het eerst een bijeenkomst waarin wordt stilgestaan bij de afschaffing van de slavernij en ook in onder meer Tilburg, Zwolle en de Zaanstreek zijn herdenkingen.