Het is donderdag tien jaar geleden dat de laatste Elfstedentocht werd gereden. U weet wel: Piet Kleine en de gemiste stempelpost in Hindeloopen. Er is nu zelfs een pleidooi om die stempelkaart in de wedstrijdtocht helemaal af te schaffen, omdat met de opkomst van de klapschaats dat gevaarlijke en bloederige taferelen kan opleveren. Vinger of voet ertussen en tzjak! Ook het Weblog over Sportgeschiedenis duikt hier vandaag eens diep in.

De stempelkaart voor wedstrijdschaatsers in de Elfstedentocht moet dus worden afgeschaft. Dat zegt Gauke Bootsma, directeur en conservator van het Eerste Friese Schaatsmuseum in Hindeloopen en oud-organisator van marathonwedstrijden op natuurijs, op de site De Elfstedentocht Gaat Door!. “De gemiste stempel van Piet Kleine tien jaar geleden in Hindeloopen was al een ramp, maar met de klapschaats ben ik bang voor een drama. De kans op ongelukken is veel te groot.” Voorzitter Henk Kroes van de Vereniging De Friesche Elf Steden zegt echter dat het stempelen voorlopig blijft gehandhaafd.

Bootsma is een autoriteit in de wereld van de Elfstedentocht. In zijn Schaatsmuseum is de grootste schaatscollectie van Nederland ondergebracht en vooral zijn attributen over de Elfstedentocht trekken veel aandacht. In zijn woonplaats Hindeloopen was hij jarenlang verantwoordelijk voor de organisatie van schaatswedstrijden op natuurijs. “Ik weet dus waarover ik praat.”

Alhoewel er nog geen zicht is op de zestiende editie van de Tocht der Tochten waarschuwt hij al voor het gebruik van de stempelkaart. “In de wedstrijd dan, maar niet in de toertocht. Daar moet de stempelkaart altijd blijven bestaan als een belangrijke traditie.”

Er is namelijk een belangrijk verschil met de laatste Elfstedentocht van 1997 en dat is de klapschaats. Deze is in 1997 definitief doorgebroken onder de professionals na het gewonnen Europees Kampioenschap van Tonny de Jong. In dat jaar was zij de eerste, die de klapschaats beheerste en mede daardoor de concurrentie uitschakelde. Vanaf dat moment rijden alle topschaatsers op klappers.

Kans op verwondingen

“Ik ben bang”, zegt Bootsma nu, “dat het tijdens de wedstrijd erg druk wordt bij de stempelposten. Die kans is heel groot, want de verschillen tussen de rijders is tegenwoordig zo klein dat ze in grote groepen tot het einde toe oprijden. Ze kunnen in groepen van vijftig bij een stempelpost aankomen, zoals dat ook in Hindeloopen al gebeurde bij Elfstedentochten. Dat wordt dringen met die klapschaatsen en zo kunnen er ongelukken van komen.”

Extra lastig is dat met een start ’s ochtends vroeg het donker is bij de eerste stempelposten. Dan zijn er nog veel schaatsers bij elkaar, die met weinig zicht om het hardst staan te dringen om de stempel.

Er kunnen materiële problemen ontstaan, omdat verschillende schaatsen in elkaar klappen. Zo zijn valpartijen mogelijk en dan niet alleen bij de stempelposten. Veel gevaarlijker is dat er ongelukken kunnen ontstaan als een schaatser een vinger of een voet verwondt in de klapschaats van een concurrent. Iemand die bijvoorbeeld zijn stempelkaart verliest, zal bukken om die op te pakken en dan kan nét op dat moment zijn hand worden geraakt door een klapschaats. Want na de affaire met Kleine in 1997 zal geen wedstrijdrijder zijn kaart meer willen verliezen uit angst voor diskwalificatie in Leeuwarden.

“Valpartijen in marathonwedstrijden door de klapschaats zijn al eens voorgekomen”, weet Bootsma. “De moderne Elfstedentocht wordt beheerst door ploegentactiek en dus zullen veel rijders bij elkaar blijven – tot aan de finish in Leeuwarden toe. Daarom vrees ik dat juist bij de stempelposten die problemen kunnen ontstaan.”

Als alternatief voor de stempelkaart kan een chip worden gebruikt, zoals dat bij andere sporten al gebeurt. Na de Elfstedentocht van 1997 werd hiervoor al een pleidooi gehouden, omdat de moderne sport in geen verhouding meer zou staan tot de ouderwetse stempelkaart. Maar het is niet de traditie, waaraan Bootsma wil tornen. “Alleen in de wedstrijd moet naar mijn idee die kaart worden afgeschaft. Toerrijders hebben geen haast en die kunnen wel even wachten. Maar de wedstrijdrijders zelf zullen ook niet echt zitten te wachten op de stempelkaart.”

Vereniging De Friesche Elf Steden

In een reactie op dit voorstel schreef voorzitter Henk Kroes van de Vereniging De Friesche Elf Steden: ‘Het bestuursstandpunt op dit moment is dat het stempelen blijft gehandhaafd. De Elfstedentocht is geen marathon over 200 kilometer, maar een tocht van stad tot stad met de finish in Leeuwarden. Dat is de traditie en die willen wij handhaven.

Er zal wel chipregistratie plaatsvinden voor de wedstrijdrijders. Iedere marathonrijder heeft een eigen chip en wij zullen op een drietal punten registratieapparatuur plaatsen. In alle steden vinden we niet nodig en dat is ook technisch vrijwel niet te realiseren in de korte organisatietijd die wij ter beschikking hebben.’

“Het is me bekend dat de Vereniging hier anders over denkt”, zegt Bootsma hierop. “Als ze maar waarschuwen dat de wedstrijdrijders extra goed moeten opletten tijdens het stempelen, maar dat zal zeker gebeuren.”