We nemen nu definitief afscheid van het schaatsseizoen. Mooi jaar: Shani Davis rules en een bizar einde door de diskwalificatie van Chad Hedrick. Het deed me meteen denken aan de legendarische uitsluiting van Jan Bols op het EK van 1971. Het brave Heerenveen was opeens een centrum van onsportief gedrag en geweld! Foto's erbij?

Op het EK Schaatsen van 1971 stapte Jan Bols bijna uit de schaduw van Schenk en Verkerk. Na een goede toernooiopening op zaterdag leek hij op weg naar een Europese titel, maar toen kwam de 5.000 meter. Normaal gesproken geen enkel probleem voor Bols, maar juist die dag vergat hij na twee minuten van baan te wisselen. De Nederlander reed namelijk hoog op de baan om zo uit de wind te blijven, die erg hard was dat weekend. Hij vergat daardoor naar beneden te gaan op het gewenste moment en er was toen nog maar een straf mogelijk: diskwalificatie.

Het publiek in Heerenveen pikte dat niet en kwam in opstand. Bommeldingen, relletjes en zelfs geweldpleging tegen zijn directe concurrent Dag Fornaess waren het gevolg. Het normaal zo brave Nederlandse schaatspubliek verloor zichzelf dat weekend in onsportief gedrag op een zeldzaam vertoonde manier. Het doet het meest denken aan de Olympische Spelen van 2004 in Athene, toen een deel van het Griekse publiek de start verstoorde van de 200 meter mannen, omdat Costas Kenteris niet mocht starten wegens doping.

Twee jaar geleden zond de NPS de Avond van Ard en Keessie uit. Naast het beroemde schaatsduo kwam ook Jan Bols aan bod, onder andere over het incident van 1971. Het fragment hierover begint na een kleine vijftig minuten. Ook andere betrokkenen kregen het woord.

Oude vrouw slaat schaatser

Fornaess was de tegenstander van Bols op die 5.000 meter. Na de race zat hij in de kleedkamer, waar hij hoorde van de diskwalificatie. Het publiek gaf de Noor de schuld van de straf, alsof hij verantwoordelijk was voor de foute wissel. Op de tweede dag, op zondag, werd hij helemaal mikpunt van hoon en spot.

Fornaess: "Ik merkte pas iets van die problemen zondagochtend bij het stadion. Een oud vrouwtje met een paraplu kwam naar me toe en sloeg me zo op het hoofd! Ik had geen idee wat er aan de hand was. Een oud dametje! Daarna deed het publiek er alles aan om mijn start te verstoren. De toeschouwers wilden maar niet stil worden. Dat motiveerde me echter alleen maar meer om iedereen te verslaan. Ze begonnen sinaasappelen en flessen op het ijs te gooien. Er was geschreeuw en boegeroep van 20.000 man. Ik dacht: Wat gebeurt hier?"

Toch reed hij een goede tijd: "Ik reed mijn rondje uit en stak mijn armen omhoog. Er kwam meer boegeroep. Het was een gevecht: ik wilde niet van het publiek verliezen. Ard en Kees reageerden wel heel aardig. Ze bleven bij me en praatten met me. Ze gingen ook met me mee naar de huldiging om me te beschermen."

Hoe vaak is het in het Nederlandse schaatsen voorgekomen dat een winnaar tijdens een huldiging tegen het vooringenomen publiek moest worden beschermd?

Ook de verantwoordelijke scheidsrechter Henny Roos werd bedreigd, zoals zijn zoon in 2004 zei. "Nog datzelfde weekend is er een bommelding binnengekomen, dat er een bom in zijn auto zou zijn gestopt. Die is door de politie grotendeels uit elkaar gehaald. Onder politiebegeleiding is hij daarna naar het hotel gebracht. Het was heel naar."

En ook de zondag verliep verschrikkelijk voor Roos: "De spanning liep per minuut omhoog. Het was niet echt leuk. Mijn vader werd letterlijk bedreigd. Die tweede dag is hij niet op het ijs geweest - de enige dag in zijn leven dat zo iets is gebeurd. Er was een enorme druk op hem door het publiek."

Fornaess werd dat jaar Europees Kampioen.