Duits voetbal onder Hitler

Toen de Duitse Voetbalbond in 2000 precies een eeuw bestond, besloot ze een historicus aan te trekken om onderzoek te doen naar het Duitse voetbal in de Nazi-jaren. Het boek hierover is nu uit en daarmee hulde voor de Duitsers, die dit zware onderwerp durfden aanpakken. Zover zijn we in Nederland nog lang niet, want wij worden pas kritisch als er in een ander land iets akeligs gebeurt.

Juist met het WK Voetbal van volgend jaar in Duitsland wilde de DFB definitief weten wat er nou precies is gebeurd met het Duitse voetbal in de jaren van Hitler. Daarom werd Nils Havemann ingehuurd. Hij is professioneel historicus, en moest zo onbevangen mogelijk een studie maken over dit bijzonder tere onderwerp uit de jaren 1933 - 1945.

Hoe heeft bijvoorbeeld de voetbalbond zich gedragen in die tijd? Niet zozeer om op te schrijven wat of wie eventueel fout of goed is geweest zo lang geleden, maar om vanuit de geest van de tijd te achterhalen hoe de gebeurtenissen zich hebben ontwikkeld. Om te proberen er de vinger op te leggen in plaats van er met die vinger beschuldigend naar te wijzen. “Jullie, jullie, stoute nazi’s!”

Anders wordt het weer zo’n discussie over ‘goed’ en ‘fout’, vruchteloos en inhoudloos. Die gesprekken doen mij in ieder geval denken aan groepjes hoogbejaarde Japanse soldaten, die na decennia overleven in een geïsoleerd stuk oerwoud op een klein Aziatisch eilandje er per ongeluk achtergekomen dat al sinds 1945 de oorlog is afgelopen en dat ze zich sindsdien voor niets hebben teruggetrokken om een systeem te verdedigen, dat dus al jaren eerder was gevallen. “Nee maar, de oorlog is voorbij. Waarom wist ik dat niet?”

Iemand die een debat voert over wie goed en fout was in de oorlog doet in feite hetzelfde als zo’n Japanner vlak voordat hij na al die verloren jaren het oerwoud verlaat en daarmee ook de geschiedenis: ervan uitgaan dat de oorlog nog steeds bezig is. Maar dames en heren van het goed-fout-denken, hoor het nieuws: de Tweede Wereldoorlog is afgelopen!

En op deze bevrijdende manier moest Havemann zijn onderzoek doen naar de nazi-jaren. De Duitsers zijn trouwens al langer onorthodox hun moeilijke jaren aan het bestuderen. Geloof het of niet, maar volgend jaar verschijnt er zelfs een comedy over Hitler! En in Der Untergang werd ook op een vernieuwende manier het nazi-verleden verfilmd. Nederlandse cultuurdragers maken op mij de indruk pas na te willen denken over een origineel onderwerp als ze alle delen van Pietje Bell in film en musical hebben vastgelegd. Boring!

Bravo daarom voor onze buren aan de oostzijde, die zo onbevangen de confrontatie durven te zoeken met zichzelf en hun verleden. Ik ga het boek bestellen en er inspiratie uit opdoen.

Update 14.20 uur

Meteen heb ik een reactie gekregen van Tan Hoegen: ‘Sorry hoor, maar wat een beroerde column over het Duitse boek over voetbal in de oorlogsjaren. Je probeert een statement in te nemen over het gedrag van Nederlanders die niet zo openlijk praten over hun oorlogsdaden als de Duitsers? Begrijp ik dat goed? Vertel dan ook eens welke oorlog je dan bedoelt, waar je dit allemaal op baseert. Welke literatuur heb je gebruikt om dit te zeggen. Ik weet ook wel dat je helemaal geen literatuur gebruikt hebt om dit te zeggen, maar je kritiek op Nederland heeft niets met het boek te maken, en is volkomen ongefundeerd. De miljoenen doden die de oorlog van Duitsland tot gevolg had heeft nog steeds gevolgen voor veel mensen, ook is hij al afgelopen. Dus dit soort kritiek is gevaarlijk, helemaal als je het mensen kwalijk neemt nog steeds last te hebben van de oorlog, wat je wel degelijk doet door middel van deze zin: "Maar dames en heren van het goed-fout-denken, hoor het nieuws: de Tweede Wereldoorlog is afgelopen!"

Waarop ik terugschreef:

Beste Twan,

Bedankt voor je reactie. Ik realiseer me dat ik me op glad ijs begeef maar doe dat vooral voor de discussie. Wat ik wil zeggen - en dat doe ik stevig - is dat Duitsland met veel lef probeert te begrijpen wat er is gebeurd in zijn eigen geschiedenis. Dat veel mensen het leed dagelijks ervaren, weet ik, hoor ik vaak tijdens interviews en daarvoor heb ik het diepste respect. Dat neem ik niet weg, maar voor het historische begrip wil ik graag dit debat losweken hiervan. Het is moeilijk, heel moeilijk.

Ik zou graag zien dat we dat hier ook eens zouden proberen te discussiëren zonder meteen een waardeoordeel uit te spreken wat er toen is gebeurd met de vele individuen die voor een keuze stonden in die verschrikkelijke tijd. Wat ik gedaan had als ik toen leefde - ben van 1969 - weet ik ook niet, dus hoe kan ik over anderen oordelen? Of iemand anders, hoe kan die oordelen als die het ook niet heeft meegemaakt?

Ik zal jouw reactie en mijn antwoord meteen erbij plaatsen, omdat het hopelijk meer diepgang geeft aan mijn tirade.

NUwerk

Tip de redactie