In 1942 verloor een Duits elftal met 5-3 van FC Start uit Kiev. De gevolgen waren enorm: uit wraak brachten de nazi’s vier spelers om. Woensdagavond zendt het Duitse ARD de documentaire Die Todeself uit. Over hoe enkele voetballers uit de Oekraïne hun leven verloren door een wedstrijd te winnen.

Al zestig jaar geleden stond Dynamo Kiev bekend als één van de beste voetbalclubs ter wereld. Internationale bewondering dwong de club af in de jaren dertig, toen het nationale elftal van de Oekraïne met acht Dynamo-spelers op uitnodiging van West-Europese arbeidersorganisaties bijzonder succesvol door België en Frankrijk toerden. Maar ook in eigen land stond Dynamo Kiev bijna aan de top. Bijna, want het voetbal uit Moskou was toen nog te goed.

De Duitse inval in de Sowjet-Unie van 1941 was een tijdelijk einde van de competitie. Met de rest van het land werd Kiev relatief makkelijk veroverd, omdat Stalin alle waarschuwingen van de Geallieerden had genegeerd. Tijdens de gevechten rond Kiev speelde het stadion van Dynamo een centrale rol in de verdediging, mede omdat Dynamo de club is van de politie en het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Tot 1942 was er geen competitie, maar werd toen heringevoerd door de Duitsers. De nog levende spelers van het vooroorlogse Dynamo werkten inmiddels onder Jozef Kordik als arbeiders in een bakkerij, samen met een groot aantal andere sporters. Het was voor sportfanaat Kordik de ideale manier om zijn helden om zich heen te hebben om daarover op te kunnen scheppen. Op het terrein werd veel getraind en het elftal FC Start werd daar opgericht.

In de nieuwe competitie ontmoette Start geen tegenstand van naam. Tot 6 augustus 1942, toen het Duitse Flakelf ‘op bezoek kwam’. Diezelfde week had Start al tegen Flakelf gespeeld, en met 5-1 gewonnen. Dat wilden de Duitsers vergeten, hoe dan ook. Een speciale scheidsrechter was daarvoor aangesteld, geheel in SS-uniform, die alle Duitse overtredingen hautain negeerde. Op de tribunes zaten bewapende Duitsers, die duidelijk maakten dat de inzet verder reikte dan de eer van de dag. Het was een strijd tussen de hoogwaardige Ariërs tegen een in hun ogen minderwaardig volk.

Het werd 5-3, met een 3-1 ruststand, maar deze uitslag was nog niet eens de grootste vernedering. Daarvoor was de jonge verdediger Klimenko verantwoordelijk die iedereen passeerde tot in de Duitse doelmond toe. Toen draaide hij zich achter de bal, met zijn lichaam in het goal, en schoot de bal terug het veld in. De Duitse afgang was compleet, de inwoners van Kiev leefden even in een roes. De spelers zelf begrepen echter de consequenties van strafmaatregelen. Vier spelers werden vermoord door de Duitsers: Korotkych, Troesevitsj, Koezmenko en Klimenko, die de bal niet in het goal wilde schieten.

Dit gruwelijke verhaal diende later als startpunt voor de film Escape to Victory, maar werd wel heftig geromantiseerd. Een monument in Kiev herinnert ons ook nog hieraan. En Andy Dougan heeft er een boek over geschreven.

Woensdagavond op de ARD om 21.00 uur.