Oud-atlete Foekje Dillema is op 81-jarige leeftijd overleden. Ze had de beste atlete van de wereld kunnen worden als de Atletiekunie in 1950 haar loopbaan niet kapot had gemaakt. Sindsdien is de naam van Dillema verbonden aan het grootste schandaal uit de Nederlandse sport - net als die van Fanny Blankers-Koen.

In 1948 was Fanny Blankers-Koen de ster van de Olympische Spelen in Londen. Ze was onbetwist de snelste ter wereld, totdat in een dorpje in de provincie Groningen een enorm talent opstond. Haar naam was Foekje Dillema.

In 2003 verscheen het boek Een koningin met mannenbenen. Fanny Blankers-Koen, atlete van de eeuw van Kees Kooman. Hierin staat een compleet hoofdstuk over de affaire-Dillema, die in 1949 begon.

Denkend aan 1948

In de zomer van 1949 stond de complete Kuip op zijn kop tijdens een atletiekinterland tegen Italië. De onbekende Dillema liep harder dan iedereen en oogde veel beter dan Blankers-Koen. Nederland was nog niet bekomen van de olympische successen van 1948 of het zag een nog groter talent op de baan staan.

‘Toen Foekje daar zo liep’, citeerde Kooman een ooggetuige, ‘dachten wij terug aan die zaterdagmiddag van de zevende augustus 1948, toen Fanny in Londen haar kunststukje uithaalde.’ In hetzelfde jaar kreeg Dillema in Londen de eretitel Athlete of the match na een fabuleuze sprint.

Het volgende jaar liep Dillema een nieuw Nederlandse record op de 200 meter, maar kort daarna bleek deze tijd te zijn geschrapt. Nederland stond aan de vooravond van het grootste sportschandaal ooit.

Fanny Blankers-Koen en haar echtgenoot en trainer Jan Blankers speelden hierin een nooit opgehelderde rol. De olympische superheld van 1948 probeerde de prestaties van Dillema aan het zicht te onttrekken met de suggestie dat de nieuwe ster eigenlijk een man was. “Ik loop niet tegen een vent”, zei Blankers-Koen. Wat niet waar was, omdat ze in de Tweede Wereldoorlog door gebrek aan competitie wel degelijk tegen mannen had gelopen – en gewonnen.

Seksetest

De KNAU ontwikkelde in het geheim een seksetest. Om een rookgordijn op te trekken werden hiervoor ook enkele andere atletes opgeroepen. Deze vrouwen moesten plaatsnemen in een verlosstoel, waar ze tussen de benen werden betast. Zelfs een atlete, die dat jaar was bevallen, moest zich deze vernedering laten welgevallen. Volgens de KNAU bleek Dillema inderdaad een man te zijn. Toch moest het ergste nog komen.

Op 13 juli 1950 reisde Dillema vanuit Groningen naar Utrecht, om met het Nederlandse team te vertrekken naar Frankrijk voor een landenwedstrijd. Daar werd ze compleet onverwacht geconfronteerd met de seksetest en ter plekke geschorst. Ze kreeg geen enkele kans om zich te verdedigen, er werd geen hoor- en wederhoor toegepast. Mentaal gebroken keerde Dillema terug naar huis en dook onder. Ze zou zich nooit meer vertonen in de Nederlandse sportwereld.

Nooit opgehelderd

Daarna is nooit duidelijk geworden wat er nou precies is gebeurd. Mensen uit de atletiekwereld speculeren echter al een halve eeuw lang over de kwade hand van vooral Jan Blankers. Hij zou bevreesd zijn geweest voor de enorme snelheid van Dillema, die de mythe van zijn Vliegende Huisvrouw kon aantasten. Door een gemanipuleerde seksetest kon de grootste tegenstander van zijn vrouw voor altijd het zwijgen worden opgelegd. Dillema werd dus vermoord zonder te sterven.

In 1997 dook Vrij Nederland in de affaire en concludeerde dat deze erg deed denken aan achterkamertjespolitiek. Aad Heere en Bart Kappenburg twijfelden in 2000 eveneens in het boek 130 Jaar atletiek in Nederland - een boek waaraan de KNAU officieel haar medewerking verleende.

Els Stolk was in de jaren negentig bondsarts van de KNAU. In het boek van Heere en Kappenburg zei ze dat Dillema nooit uitgesloten zou zijn geweest van het vrouwenatletiek als ze aan het eind van de twintigste eeuw had geleefd. “Al vanaf haar jonge jaren heeft Foekje Dillema als vrouw geleefd en volgens de huidige criteria van de IAAF (internationale atletiekunie) zou er nu niets aan de hand zijn geweest.” Desondanks heeft de KNAU nooit besloten het Nederlands record op de 200 meter terug te plaatsen in de boeken.