De Ben Bril Memorial

De geest van bokser Ben Bril (1912 – 2003) is maandag in het Amsterdamse Carré tijdens de naar hem vernoemde bokswedstrijden. Hiermee wordt een bijzondere bokser geëerd, over wie vorig jaar een prachtig boek verscheen van Ed van Opzeeland. En hier is een filmpje uit 1999 van Wilfried de Jong, die met Bril nog één keer naar het boksen ging.

De bokscarrière van Ben (Bennie) Bril valt uiteen in twee periodes: als speler en als scheidsrechter. Oorzaak van deze waterdichte scheiding is de Tweede Wereldoorlog. De joodse bokser verloor toen 182 (!) familieleden, maar overleefde samen met zijn vrouw het concentratiekamp in Bergen-Belsen.

Bril is geboren in 1912 op de Valkenburgerstraat 108 in Amsterdam, als zesde en één na laatste kind. Wat nu de aan- en afvoer is voor de IJ-tunnel, was toen een straatje in het hart van het armere gedeelte van de Jodenbuurt. Terwijl vader Bril handelde in vis, speelden de kinderen op straat. De broers van Ben speelden voetbal, worstelden en boksten.

De Jonge Bokser in de Wagenstraat - vermoedelijk opgericht door de vergeten sportheld Samuel Glasoog. Daar raakt Bril volkomen in de ban van het boksen.

Geen geld

Omdat hij zelf te weinig geld had om de contributie te betalen, gaf zijn broer het wekelijkse kwartje. Ben moest daarom wel beloven geen enkele training te missen, omdat zijn broer anders onmiddellijk zou stoppen met zijn financiële hulp.

Gedurende zijn trainingen werkte Bril aan zijn maatschappelijke leven. Op zeventienjarige leeftijd kreeg hij de verantwoordelijkheid over een slagerij en broodjeswinkel in de Weesperstraat. In 1930 begon hij zijn eigen broodjeszaak in de Utrechtsestraat, maar vertrok in 1931 naar Utrecht na onenigheid met een partner. Hier opende hij de deuren van zijn zaak, om pas in 1972 uit deze branche te stappen.

In 1933 bezochten twee meisjes, Annie en Celia, de winkel. Annie was vaste klant, omdat ze smoorverliefd was op de boksende broodjesverkoper. Tot haar grote schrik zag ze dat juist Celia haar grote liefde aan de haak sloeg. In 1936 trouwde het stel.

Nazi-Spelen

Op vijftienjarige leeftijd bereikte Bril de kwartfinales van de Olympische Spelen in Amsterdam, alhoewel hij eigenlijk te jong was voor deelname. De organisatoren lieten hem toch toe, omdat zijn zestiende verjaardag, de vereiste leeftijd, tijdens de Spelen werd gevierd. Niet geheel onterecht, want al in het jaar daarvoor behaalde hij zijn eerste nationale titel.

De volgende twee Olympische Spelen - Los Angeles 1932 en Berlijn 1936 – gingen aan hem voorbij. Voor de Verenigde Staten in 1932 werd hij niet geselecteerd, omdat de afstand te groot was, en dit te duur zou worden. Althans, dat was de officiële lezing. Bril zei echter: “Later bleek de secretaris van de boksbond een NSB’er te zijn.”

Vier jaar later boycotte Bril zelfstandig de Spelen van Berlijn, omdat hij een jaar eerder al in Duitsland had gebokst. Daar was hij getuige geweest van het groeiende antisemitisme, waarna hij besloot geen stap meer in Duitsland te zitten zolang de nationaal-socialisten daar de macht hadden.

In 1940, nog voor de bezetting, nam Bril opeens afscheid als sporter. “Dames en heren,” zei hij in Frascati, “hierbij neem ik afscheid van de bokssport.” Hij zag aankomen dat hij zou worden uitgesloten vanwege zijn religie en wilde dat niet meemaken. Hij werd verraden door clubgenoten en met zijn gezin afgevoerd. Zijn vrouw, zijn zoon en hijzelf overleefden ternauwernood de kampen, maar Bril verloor wel de rest van zijn familie.

Scheidsrechter

In 1947 zag Celia hoe Ben worstelde met het trauma van de oorlogsjaren en het verlies van zijn familie. Om hem weer perspectief te geven vroeg ze aan de Boksbond of haar man de scheidsrechtercursus mocht volgen. Zowel de Bond als Bril stemden in met het voorstel.

Internationaal werd scheidsrechter Bril geprezen vanwege zijn neutraliteit (alhoewel hij in zijn eerste jaren niet met Duitsers wilde werken) en rechtvaardigheid. Omdat hij zo neutraal de wedstrijden leidde, werd hij aangewezen voor de beladen wedstrijden tussen Russen en Amerikanen of Engelsen en Duitsers. Bril was niet geïnteresseerd in de herkomst van een bokser, maar alleen in de goede afloop van een wedstrijd. “Een scheidsrechter heeft de verantwoordelijkheid over twee mensenlevens”, was zijn leidraad.

Over de maatschappelijke problemen van de jaren zestig was hij duidelijk: de langharigen en werkschuwen zag hij het liefst zo snel mogelijk verdwijnen. Zijn laatste jaren bracht hij door in een Amsterdamse verzorgingstehuis, waar hij is overleden.

Tip de redactie