NU+ Totaalverbod op vuurwerk? 'Het rookverbod begon ook klein'
Alleen een landelijk totaalverbod op vuurwerk kan het aantal vuurwerkslachtoffers écht terugdringen. En ook al heeft het vuurwerk nu nog heel veel fans, betrokkenen denken toch dat het realistisch is dat de Nieuwjaarstraditie de komende jaren verdwijnt: "Het rookverbod begon ook klein."
Een totaalverbod, waarmee de verkoop, het bezit én het afsteken van vuurwerk aan banden wordt gelegd, "zou veel beter werken", zegt VeiligheidNL-directeur Martijntje Bakker. "Nu mag je wel kopen maar niet afsteken. Dat is lastig na te leven en een vreemde boodschap."
Ze wijst naar de data van de voorgaande twee jaarwisselingen. "Tijdens 2020/2021 kon je ook in buurlanden geen vuurwerk kopen. In 2021/2022 kon dat bijvoorbeeld wel weer in België. Toen nam ook het aantal slachtoffers hier weer toe."
Je bent een rund als je met vuurwerk stunt, die campagne had echt effect.
Hubert Bruls, voorzitter van het Veiligheidsberaad en burgemeester van Nijmegen, is blij met de conclusies van VeiligheidNL. Hij pleit al langer voor een algeheel vuurwerkverbod, onder andere omdat een lokaal vuurwerkverbod volgens hem niet te handhaven is. Bovendien is een lokaal vuurwerkverkoopverbod wettelijk niet mogelijk.
"En een totaalverbod is wel haalbaar. Uit opiniepeilingen blijkt dat steeds meer Nederlanders voorstanders van een verbod zijn. En de hoeveelheid vuurwerkoverlast is ook gedaald ten opzichte van jaren geleden", zegt Bruls.
Het bevestigt volgens hem dat de traditie op z'n retour is. Er werd dan wel 110 miljoen euro aan vuurwerk verkocht dit jaar, een record, maar met inflatiecorrectie is het landelijk verknalde bedrag stabiel. Bruls: "Het heeft ook geen zin om te blijven kijken naar het aantal vuurpijlen dat wél is afgestoken. Helemaal nooit een knal zal niet lukken."
Aantal vuurwerkslachtoffers per jaar
Als enige land in Europa heeft verbieden geen zin
Ira Helsloot, hoogleraar Besturen van Veiligheid aan de Radboud Universiteit, volgt de ontwikkelingen rond de jaarwisseling al langere tijd. Hij is minder optimistisch: "Een algeheel verbod is niet haalbaar zolang te veel mensen er niet de redelijkheid van inzien", stelt hij. "In de coronajaren was de meerderheid van de mensen er wél van overtuigd dat het massaal afsteken van vuurwerk asociaal was. Nu is die urgentie weer weggeëbd."
Zowel Helsloot als Bruls zien praktische problemen. "Het heeft geen zin om als enige land in Europa het verkopen van vuurwerk te verbieden, want dan zullen veel inwoners over de grens shoppen." Bruls benadrukt dat afspraken met grensregio's cruciaal worden. "Daar is het sowieso het hele jaar te koop, omdat men daar niet de vuurwerktraditie van de jaarwisseling kent", voegt Helsloot toe.
De politie nam het afgelopen jaar 684.500 kilo illegaal vuurwerk in beslag. "De handel in illegaal vuurwerk is een vorm van criminaliteit zoals er heel veel zijn", stelt landelijk politiewoordvoerder Robbert Salome. "We zetten er serieus op in, maar het moet wedijveren met veel andere taken. En we hebben, net als met drugshandel, niet de illusie dat het gaat stoppen omdat wij heel veel in beslag hebben genomen."
Illegaal vuurwerk is niet voor niets verboden
Helsloot voorspelt dat de vuurwerktraditie met de jaarwisseling binnen een paar decennia verdwenen zal zijn. "Uit onderzoek blijkt dat het afsteken nu vooral een ding is van de 'tussengeneratie' van dertigers en veertigers", legt hij uit. "Dat is ook de groep die er veel geld aan kán besteden. Tieners hebben er netto veel minder interesse in. Als deze trend zich voortzet, wordt het draagvlak voor een verbod vanzelf groter."
Ook politiewoordvoerder Salome pleit ervoor mensen weer meer bewust te maken van de risico's. "Er is een reden dat dit soort vuurwerk illegaal is", legt hij uit. "Veel van die cobra's worden bijvoorbeeld ook gebruikt bij plofkraken. Het is echt heel risicovol spul."
Einde van vuurwerk betekent niet het einde van een feestelijke jaarwisseling.
Bruls houdt er ook rekening mee dat een verbod er pas over een aantal jaren is. Hij is blij dat enkele politieke partijen zich nu al tegen vuurwerk keren en vergelijkt het proces met het huidige rookverbod. "Dat begon ook onderop, met één restaurant, lang voordat het verbod er officieel was. De grootste kracht ligt bij wat de samenleving wil. En opiniepeilingen laten zien dat het draagvlak voor een totaalverbod gestegen is."
De Nijmeegse burgemeester wil duidelijk maken dat een einde aan vuurwerk niet het einde betekent van feestelijke jaarwisselingen. "Er zijn andere landen met nóg minder regels en nóg minder overlast. Het heeft bij ons met de mentaliteit en een doorgeschoten manier van feesten te maken."
Daar sluit hoogleraar Helsloot zich bij aan. "Als iemand nu zou zeggen: laten we beginnen met een traditie waarbij we vuurpijlen in elkaars ogen schieten en gebouwen in de fik steken, zou iedereen diegene voor gek verklaren."