Tech: Sociale media onder vuur, nieuw iPhone-ontwerp en 'aftapwet'

In 2017 liggen sociale media onder vuur, regent het schandalen bij Uber, wordt een referendum tegen de 'aftapwet' officieel, en geeft Apple zijn iPhone éindelijk weer eens een nieuw ontwerp.

Voor de Amerikaanse techgiganten is 2017 winstgevender dan ooit, maar ze liggen ook wereldwijd onder een vergrootglas. Vorig jaar werd er al veel geschreven en gesproken over de verspreiding van nepnieuws, maar dit jaar blijkt steeds duidelijker dat sociale netwerken zijn ingezet door Russische 'trollenfabrieken'.

Facebook, Google en Twitter vinden steeds meer bewijs dat al dan niet geautomatiseerde accounts verdeeldheid probeerden te zaaien in aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen en het Brexit-referendum in het Verenigd Koninkrijk. Vertegenwoordigers moeten voor het Amerikaanse Congres verschijnen en worden daar flink aan het zweten gebracht.

Sowieso begint het wereldwijd bij beleidsmakers in te dalen dat de techbedrijven nu wel érg groot en machtig zijn geworden. Het is in 2017 bijna niet meer mogelijk om de platformen van Facebook en Google te ontlopen, dus houden wetgevers steeds serieuzere gesprekken over het inperken van hun invloed.

De Europese Unie loopt daarin voorop, onder leiding van eurocommissaris Margrethe Vestager (Mededinging). Zij deelt in juni een recordboete van 2,4 miljard euro uit aan Google, wegens machtsmisbruik met zijn prijsvergelijker. Google gaat tegen die straf in beroep, maar heeft ondertussen te maken met nóg twee Europese onderzoeken die grote sancties kunnen opleveren.

Facebook krijgt een boete van 110 miljoen euro, wegens het verstrekken van misleidende informatie bij de overname van WhatsApp. Facebook moet niet alleen een boete betalen, maar mag voorlopig ook het geplande delen van gebruikersdata tussen WhatsApp en Facebook niet doorzetten in Europa.

Uber

Ondertussen heeft Uber, een van de nieuwste techgiganten, te maken met een schier oneindige reeks schandalen. Het bedrijf staat al jaren bekend om zijn agressieve houding richting toezichthouders; in Nederland runde het bedrijf een tijd lang de illegale dienst UberPOP, totdat een rechter dusdanig hoge boetes oplegde dat dat niet meer houdbaar was.

De reputatie van Uber krijgt echter pas een échte klap als ex-medewerker Susan Fowler in februari een blogpost schrijft over haar "heel vreemde jaar bij Uber". Ze schrijft over seksuele intimidatie door een manager, en over een personeelsafdeling die hem beschermde omdat hij "goed presteerde".

Zo komt de bedrijfscultuur van Uber onder een vergrootglas te liggen, ruim voordat de #MeToo-onthullingen een vergelijkbaar proces ontketenen in Hollywood.

Maar daar houdt het niet op voor Uber: het bedrijf wordt ook aangeklaagd wegens het stelen van bedrijfsgeheimen, blijkt toezichthouders om de tuin te leiden met een nep-app, bespioneert zijn rivaal Lyft en ruziet in tal van landen met chauffeurs over hun arbeidsvoorwaarden. Directeur Travis Kalanick wordt gefilmd terwijl hij een chauffeur uitkaffert en managers blijken het medische dossier van een Indiaas verkrachtingsslachtoffer in bezit te hebben gekregen, omdat ze willen bewijzen dat zij liegt.

In juni wordt de golf van commotie te veel voor Kalanick en gaat hij met verlof. Daar keert hij niet meer van terug: onder druk van investeerders neemt hij ontslag, al houdt hij een zetel in de raad van bestuur. Kalanick wordt vervangen door voormalig Expedia-baas Dara Khosrowshahi, die vervolgens nog diverse lijken in de Uber-kast aantreft.

De ernstigste daarvan is een verzwegen datalek uit 2016, waarbij de gegevens van 57 miljoen gebruikers werden buitgemaakt. Uber betaalde de hacker 100.000 dollar zwijggeld en informeerde toezichthouders en gebruikers niet over het lek. Dat is onder meer in Nederland wel verplicht, dus starten Europese toezichthouders - onder leiding van de Autoriteit Persoonsgegevens - een onderzoek.

Ransomware

Bedrijven worden in 2017 opgeschrikt door verschillende grote aanvallen met ransomware. Daarbij worden computers versleuteld, met het bericht dat geld betaald moet worden om weer bij de bestanden te kunnen.

De eerste grote aanval in het jaar vindt plaats in mei, als de ransomware WannaCry op grote schaal wordt verspreid. In drie dagen tijd worden ruim 300.000 machines geïnfecteerd in zeker 150 landen.

In Nederland vallen onder meer de betaalsystemen van Q-Park-parkeergarages uit. In het Verenigd Koninkrijk zijn de computers in veel ziekenhuizen onbruikbaar, terwijl in Spanje de provider Telefonica last heeft van de aanval. Een Britse beveiligingsonderzoeker weet de ransomware-aanval min of meer per ongeluk te stoppen door een domeinnaam te registreren. Zo voorkomt hij een veel grotere calamiteit.

Inlichtingendiensten zien Noord-Korea als hoofdverdachte van de ransomware-aanval. Het motief blijft mysterieus.

In juli volgt er een tweede ransomware-uitbraak, die begint met een malafide update van de Oekraïense boekhoudsoftware M.E. Doc. Er worden voornamelijk systemen in Oekraïne en Rusland door de malware getroffen, al heeft ook een containerbedrijf in de Rotterdamse haven een langdurige storing.

Hoewel de cyberaanval met de NotPetya-malware eruitziet als ransomware, denken beveiligingsonderzoekers dat dit slechts een vermomming is. Het innen van losgeld zou geen hoofddoel zijn van de aanvallers.

Aftapwet

In juli 2017 stemde de Eerste Kamer in met de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv), ook wel bekend als de 'aftapwet'. Deze stelt inlichtingendiensten in staat om alle soorten internetverkeer ongericht af te tappen. Ook mogen de AIVD en MIVD met de wet kennissen van verdachten gaan hacken.

Met de goedkeuring zou de wet op 1 mei 2018 in werking moeten treden. Criciti noemen de wet een 'sleepnet' waarbij de nieuwe hackbevoegdheden te ver gaan. Zij vrezen dat hiermee te veel gegevens van onschuldige burgers worden opgevangen.

De kritiek over de wet leidde tot een initiatief voor een referendum, waarbij ruim 400.000 handtekeningen werden verzameld. Er waren 300.000 handtekeningen nodig om een referendum te mogen starten. Dat referendum zal tijdens de gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart 2018 plaatsvinden.

Veel regeringspartijen hebben al gezegd de uitslag van het referendum te gaan negeren. Ze willen de wet hoe dan ook invoeren. De huidige referendumwet staat op het punt om afgeschaft te worden, waarmee het referendum over de aftapwet waarschijnlijk de laatste zal zijn.

iPhone X

De iPhone ziet er al drie jaar lang hetzelfde uit, maar in september komt Apple dan toch met iets nieuws: de iPhone X. Het toestel heeft veel dunnere schermranden en een opvallende inkeping aan de bovenkant. Voor het eerst wordt niet gebruikgemaakt van een vingerafdrukscanner, maar van gezichtsherkenning om het apparaat te ontgrendelen.

Minstens net zo opvallend als het nieuwe uiterlijk is de prijs. De iPhone X ligt in de winkel voor minstens 1.159 euro. Daarmee boort Apple een hele nieuwe prijscategorie aan.

Toch lijkt het apparaat gretig aftrek te vinden. Wanneer het apparaat in november verschijnt is hij moeilijk leverbaar. Apple heeft nog geen verkoopcijfers bekendgemaakt, maar volgens analisten is het apparaat nu al een succes te noemen.

Lees meer over:
Tip de redactie