Brussel is op 22 maart het toneel van twee bloedige aanslagen. 2016 wordt opnieuw getekend door wreedheden; in Nice, Ankara, Istanbul, Orlando, München en Berlijn. Maar 2016 is ook het jaar van Trump, de Brexit en de couppoging in Turkije.

Op een gewone dinsdagmorgen in Brussel blazen twee terroristen zichzelf op in een drukke vertrekhal van vliegveld Zaventem. Daarna gaat een bom af in de metro bij station Maalbeek.

In totaal komen 32 mensen om het leven. De aanslagen leggen een groot gebrek aan toezicht op radicalisering in Brusselse wijken bloot, met name in Molenbeek. Belgische soldaten met grote geweren bepalen in de dagen na de aanslagen het straatbeeld.

Nice

Na de schrikwekkende aanslagen van 2015 in Parijs is Frankrijk in 2016 opnieuw doelwit van terrorisme. Op 14 juli, de Franse nationale feestdag, rijdt een vrachtwagen rond 22.30 uur met hoge snelheid in op een mensenmassa op de drukke boulevard Promenade des Anglais in Nice.

De vrachtwagen dendert enkele honderden meters door de massa, voordat de chauffeur wordt gedood door de politie. 87 mensen laten het leven, honderden mensen raken gewond. De beelden van de rijdende vrachtwagen gaan de hele wereld over en laten zien dat terroristen ook met alledaagse vervoersmiddelen dood en verderf kunnen zaaien. 

De dader is een snel geradicaliseerde 31-jarige Tunesisch-Franse man. IS eist de aanslag op, maar het lijkt er niet op dat de dader is aangestuurd door de beweging.

“We zijn in staat om hier uit te komen, omdat we Frankrijk zijn. Een land van eenheid”
François Hollande

Nederland

Grote rampen en bloedige aanslagen blijven Nederland bespaard in 2016. Wel leiden de aanslagen in landen om ons heen tot alertheid in Nederland. 

Op en rond Schiphol worden verscherpte controles gehouden na een mogelijke dreiging die betrekking heeft op de luchthaven. Leden van de Marechaussee voeren grondige controles uit, wat voor lange files zorgt. De terreurdreiging wordt zo ook in Nederland duidelijk zichtbaar.

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) zegt dat er een signaal is binnengekomen dat past binnen het landelijke dreigingsbeeld. De verscherpte controles zijn nog altijd van kracht, maar bij Schiphol worden auto's niet meer actief gecontroleerd.

Trump

Geen nieuwsonderwerp genereert in 2016 zoveel aandacht als de Amerikaanse verkiezingen, een race tussen Donald Trump en Hillary Clinton.

Al aan het begin van het jaar, bij de voorverkiezingen, blijkt Trump populairder onder Republikeinse stemmers dan velen vooraf hadden verwacht. Het is het begin van een lange, felle campagne die regelmatig langs en over de grenzen van fatsoen scheert. Debatten monden uit in een partijtje bekvechten.

Het is uiteindelijk Trump die op 8 november tegen de verwachtingen in wint. Na de verkiezing wordt Trump niet bepaald gematigder: uit zijn aanstellingen blijkt dat hij het roer in 2017 volledig om gaat gooien.

Ook hanteert Trump er een niet eerder vertoond twitterbeleid op na dat regelmatig tot verwarring leidt. Uit alles blijkt dat Trump een president gaat worden die weinig gelijkenissen vertoont met zijn voorgangers.

Syrië

De meest huiveringwekkende beelden komen in 2016 uit Aleppo, waar de troepen van president Bashar-al-Assad met steun van Rusland geen maatregel uit de weg gaan om de stad te heroveren. Meer dan 250.000 mensen zitten vast in de stad, onder wie 100.000 kinderen. De gebieden die onder controle zijn van de rebellen, worden voortdurend bestookt. 

Volgens de VN zijn sinds de strijd om Aleppo begon, in maart 2011, ongeveer 400.000 mensen omgekomen. Uiteindelijk neemt Assad de hele stad in. Rebellen hebben één keus: een zekere dood of evacuatie. Vluchtelingen blijven daarom in 2016 in groten getale uit Syrië vertrekken.

Couppoging

2016 gaat ook de geschiedenis in als het jaar van de mislukte couppoging in Turkije. Op 15 juli doet een deel van de Turkse strijdkrachten een poging de macht te grijpen. Even lijkt de staatsgreep te lukken, maar door hard ingrijpen van de overheid wordt de coup afgewend. Tientallen mensen komen om; zowel aan de zijde van de coupplegers als de Erdogan-gezinde troepen. F16's van de Turkse luchtmacht scheren over Ankara en Istanbul.

Erdogan wijst meteen in de richting van de islamitische geestelijke Fethullah Gülen, zijn aartsvijand. De Turkse autoriteiten arresteren op grote schaal vermeende Gülen-aanhangers. Zo worden in Turkije 125.000 overheidsmedewerkers ontslagen of opgepakt en veelal zonder proces vastgehouden. 

Vluchtelingendeal

De harde aanpak van Erdogan en de autocratische wijze waarop hij regeert, leidt tot weerzin in Europa. De vluchtelingendeal die de EU en Turkije begin 2016 sluiten, dreigt in te storten.

In die overeenkomst is vastgelegd dat Turkije vluchtelingen tegenhoudt op hun weg naar Griekenland. Vluchtelingen die toch Griekenland bereiken, worden teruggestuurd naar Turkije. De regering van Erdogan krijgt Europese miljarden voor de medewerking.

Gülenscholen

Ook Nederland voelt de druk van de Turkse autoriteiten. Bijna zeshonderd kinderen worden uitgeschreven bij zogenaamde Gülenscholen.

Nadat een cameraman van de NOS wordt aangevallen tijdens een demonstratie van Erdogan-aanhangers laat premier Mark Rutte weten dat er voor mensen die journalisten het werk onmogelijk maken maar één antwoord is: 'pleur op'.

De politiek waarschuwt Turkse instanties geen gegevens van aanhangers van Gülen aan Turkije door te spelen.

Aanslagen

Niet alleen de couppoging en het bewind van Erdogan houden Turkije in de ban, ook is Turkije in 2016 regelmatig doelwit van aanslagen; niet alleen in het onrustige zuidoosten van het land, maar ook in hoofdstad Ankara en metropool Istanbul.

In de week vóór de aanslagen in Brussel wordt de Turkse hoofdstad voor de tweede keer in korte tijd opgeschrikt door een bloedige aanslag met een autobom: 37 mensen komen om. En in een winkelstraat in Beyoglu, een moderne wijk in Istanbul, komen vijf mensen om bij een zelfmoordaanslag.

In februari worden al dertig mensen gedood in de Turkse hoofdstad, onder wie veel militairen. Beide aanslagen worden opgeëist door Koerdische militanten. Een maand daarvóór, op 12 januari, blaast een zelfmoordterrorist zichzelf op in het meest toeristische gedeelte van Istanbul. Dertien mensen sterven, onder wie twaalf Duitse toeristen.

Op het vliegveld van Istanbul plegen zwaarbewapende mannen op 28 juni een aanslag op een terminal. 45 mensen komen om en meer dan 230 mensen raken gewond. En op 10 december wordt in de buurt van het voetbalstadion van Besiktas een aanslag gepleegd op politieagenten. 36 agenten en 8 burgers komen om.

Crimineel circuit

Het Nederlandse criminele circuit staat in 2016 in het teken van enkele schokkende gebeurtenissen. Op 9 maart wordt op de Amstelveenseweg in Amsterdam het hoofd van Nabil Amzieb gevonden door een voorbijganger. Zijn lichaam is twee dagen eerder aangetroffen in een uitgebrande politieauto. Het exacte motief voor de moord is niet bekend. Dergelijke lugubere acties had Amsterdam nog niet eerder gezien. 

Ex-crimineel en misdaadjournalist Martin Kok wordt begin december doodgeschoten in Laren, waar hij een bezoek bracht aan een seksclub. Kok is vooral bekend van zijn misdaadsite Vlinderscrime.nl, waarop hij foto's en informatie plaatst van criminelen en daarmee veel vijanden maakt. Hij werd beveiligd door de politie.

De aanklachten tegen Willem Holleeder worden verder uitgebreid met verdenkingen van betrokkenheid bij enkele liquidaties. Holleeder moet een oude straf volledig uitzitten omdat hij Peter R. de Vries heeft bedreigd en Holleeders zus Astrid brengt het boek Judas uit over haar broer en haar familiegeschiedenis. 

Orlando

Aanslagen bleven in 2016 niet beperkt tot Europa en het Midden-Oosten. Op 12 juni is Orlando, een grote stad in Florida, het toneel van een drama. Een 29-jarige man schiet rond 2.00 uur in totaal 49 mensen dood in de drukke homoclub Pulse. Omar Mateen gebruikt een automatisch geweer en een pistool en probeert zoveel mogelijk slachtoffers te maken. 

Clubgangers worden gegijzeld in het gebouw en ze sluiten zichzelf onder meer op in de wc's. Het is de dodelijkste schietpartij ooit in de VS die door een enkele schutter wordt uitgevoerd.

Duitsland

Duitsland wordt in 2016 twee keer opgeschrikt door een grote aanslag. De aanslag op een kerstmarkt in Berlijn zit nog vers in het geheugen; een vrachtwagen rijdt op maandag 19 december in op een menigte in het hart van de Duitse hoofdstad. Twaalf mensen komen om en de dader weet te vluchten. Die wordt op 23 december gedood door de Italiaanse politie in Milaan.

Maar in de zomer is er ook al een grote aanslag: op 22 juli schiet een man negen mensen dood in een winkelcentrum in de Zuid-Duitse stad München.

Rechtszaken

Terug naar Nederland: Naast de zaak-Holleeder zijn er in 2016 ontwikkelingen in een aantal andere grote zaken in Nederland. Jos de G. wordt vrijgesproken van doodslag in de zaak die draait om de dood van Nicole van den Hurk. Het toen 15-jarige meisje werd in 1995 gedood en verkracht. Met het vonnis komt er na twintig jaar nog altijd geen einde aan deze zaak: het OM gaat in hoger beroep.

Wel is er een doorbraak in de Posbankmoordzaak. De politie houdt na dertien jaar twee verdachten aan in verband met de moord op de 44-jarige huisschilder Alex Wiegmink in 2003. Hij werd gevonden in een uitgebrande auto in een bos bij het Brabantse plaatsje Erp. De moord werd nooit opgelost. 

Mark de J., de tenniscoach van Robin Haase, staat in 2016 voor de rechter. Hij wordt verdacht van de moord op Koen Everink. De zakenman wordt begin maart dood aangetroffen in zijn huis in Bilthoven. Hij is om het leven gebracht door messteken. De J. ontkent. 

Geert Wilders

Een zaak die in het bijzonder de aandacht trekt, is de zaak-Geert Wilders. Hij wordt schuldig bevonden aan groepsbelediging en het aanzetten tot discriminatie, maar krijgt geen straf opgelegd. De rechtszaak draait om Wilders' 'Minder-Marokkanen'-uitspraken van 19 maart 2014. 

De PVV-leider noemt de uitspraak 'knettergek' en gaat in hoger beroep. De zaak gaat volgend jaar verder.

Oekraïne-referendum

In april wordt op initiatief van Geenpeil een referendum gehouden over het EU-associatieverdrag met Oekraïne. Een meerderheid van de Nederlanders die naar de stembus gaan, stemt tegen het verdrag.

Premier Mark Rutte voegt uiteindelijk een bijlage toe aan het verdrag en weet een akkoord te sluiten met andere EU-landen. Hij krijgt de Tweede Kamer achter zich, maar moet het verdrag ook nog door de Eerste Kamer krijgen.

“Ik realiseer mij heel goed dat ratificatie mij geen stemmen zal opleveren”
Mark Rutte

Treinongelukken

In 2016 zijn er in Nederland twee treinongelukken. Op 23 februari botst een trein van Arriva met volle snelheid op een hoogwerker op een beveiligde spoorovergang in Dalfsen. De trein ontspoort in zijn geheel en de machinist komt om het leven. Zes mensen raken gewond. 

In november vindt een soortgelijk incident plaats met een trein in Winsum die op een tankwagen botst. Er vallen elf gewonden.

In de Duitse deelstaat Beieren botsen op 9 februari twee passagierstreinen op elkaar. Een van de treinen ontspoort. Twaalf mensen komen om en meer dan honderd mensen raken gewond.

Mosul

In Syrië en Irak gaat de strijd om Islamitische Staat te verslaan ondertussen gestaag verder. In Irak starten Iraakse troepen met steun van de westerse wereld het offensief om Mosul te heroveren op IS. Die stad, een van de grootste steden van Irak, is het laatste bolwerk van IS.

De opmars gaat aanvankelijk voorspoedig, maar vertraagt aanzienlijk als de speciale eenheden in de buurt komen van het centrum van de stad. Daar wordt nog altijd hevig gevochten.

Onder leiding van de Amerikaanse luchtmacht gaat de internationale coalitie tegen IS verder met het uitvoeren van luchtaanvallen. Gevechtsvliegtuigen voeren aan de lopende band luchtaanvallen uit en geven onder meer de Iraakse troepen luchtsteun. Zonder inzet van een grote internationale troepenmacht verloopt de strijd tegen IS echter langzaam.

Brexit

Mede door de vluchtelingenproblematiek, voor een groot deel het gevolg van de oorlog in Syrië, viert het populisme in 2016 hoogtij in Europa.

Op 23 juni stemt een meerderheid voor de Britten voor een vertrek uit de Europese Unie. Een dag later kondigt premier David Cameron, die zijn lot aan de uitkomst had verbonden, zijn aftreden aan.

"Het land heeft nu vers leiderschap nodig. Ik ben niet de juiste kapitein om het land naar de volgende stap te leiden", zegt Cameron. Theresa May volgt hem op en wordt belast met de taak om de uittreding in goede banen te leiden.

Jo Cox

Een week voor het grote referendum wordt de 41-jarige Jo Cox, een Labour-politica die campagne voerde tegen de Brexit, op straat in het plaatsje Birstall neergeschoten en -gestoken door Thomas Mair.

De 53-jarige Mair, een man met nazistische opvattingen, wordt veroordeeld tot levenslang voor de moord.

Amatrice

Er is ook natuurgeweld in 2016. In Italië komen bijna driehonderd mensen om bij een zware aardbeving. Onder meer het plaatsje Amatrice wordt zwaar getroffen. Ook zijn er zware aardbevingen in Ecuador, Taiwan en Indonesië (respectievelijk 673, 117 en 104 doden).

Grote vliegrampen zijn er ook in het afgelopen jaar. Op 19 mei stort een vlucht van EgyptAir in de Middellandse Zee, op weg van Parijs naar Caïro. In totaal komen 66 mensen om. In december ontdekken Egyptische onderzoekers sporen van explosieven op de resten van slachtoffers.

En op 28 november stort een vliegtuig met het Braziliaanse voetbalteam Chapecoense aan boord met te weinig brandstof aan boord neer in de buurt van Medellin. 71 mensen komen om, onder wie de meeste spelers van de club.

Verder stort een toestel van Pakistan International Airlines neer; 47 mensen komen om. En een toestel van Flydubai crasht bij het Russische Rostov-on-Don: 62 mensen laten het leven.

Vredesverdrag

En er is goed nieuws. In Colombia tekenen de regering en de FARC een vredesverdrag dat een einde moet maken aan 52 jaar oorlog. In een referendum stemt een nipte meerderheid van de Colombianen eerst nog tegen het verdrag, maar na enkele aanpassingen wordt de deal geratificeerd. De Colombiaanse president, Juan Manuel Santos, krijgt de Nobelprijs voor de Vrede.

De verwachting is dat het vredesverdrag stabiliteit brengt in Colombia. In een ander Zuid-Amerikaans land, Brazilië, wordt de politieke instabiliteit in 2016 alleen maar groter. Uiteindelijk wordt president Dilma Rousseff afgezet; ze zou hebben gesjoemeld met de begroting, maar de corruptie in de politiek blijft. 

Weer

Écht extreem weer is er in 2016 niet, maar in januari houdt ijzel wel Noord-Nederland in zijn greep. Het KNMI kondigt meerdere keren code rood af. Treinen rijden nauwelijks of niet en scholen blijven dicht. Op sommige wegen schaatsen mensen op straat.

Nederland ondervindt meer hinder van het weer. Door harde windstoten worden tijdens Carnaval enkele tochten afgelast, waaronder die in Roermond, Breda en Den Bosch. In de brede lijn Helmond-Venray-Venlo wordt voor vele miljoenen euro's schade aangericht door hevige hagelbuien. 

En zware onweersbuien zorgen in juni meerdere keren voor wateroverlast in Limburg en Brabant. Het zuidoosten maakt de natste juni mee sinds het begin van de metingen in 1901.

Treitervlogger

Nederland maakt in 2016 kennis met twee nieuwe fenomenen. 'Treitervlogger' - tevens woord van het jaar - Ismail ilgun en een groep jongeren zorgen voor ophef in de Zaandamse wijk Poelenburg.

Ook duiken er zogenaamde 'horrorclowns' op. Mensen gaan verkleed als clown de straat om mensen te laten schrikken.

Vindicat

De Groningse studentenvereniging Vindicat komt in het nieuws na het uitlekken van een 'Bangalijst’ waarop 22 vrouwelijke leden staan, voorzien van een rating. Bovendien raakt een jongen gewond bij een uit de hand gelopen ontgroening. De regels voor de introductieperiode worden aangescherpt.

Groningen wordt ook in positieve zin op de kaart gezet in 2016: hoogleraar Ben Feringa van de Rijksuniversiteit Groningen wint de Nobelprijs voor de Scheikunde. Hij deelt de prijs met Jean-Pierre Sauvage en Sir J. Fraser Stoddart voor onderzoek naar moleculaire nanomachines. 

En verder:

Er gebeurt nog veel meer in 2016; het zikavirus zorgt voor paniek in Zuid-Amerika, de VS en Europa; Abdeslam wordt gearresteerd in de Brusselse wijk Molenbeek (18 maart), de Bosnisch-Servische oud-leider Radovan Karadzic wordt schuldig bevonden aan volkerenmoord en veroordeeld tot veertig jaar cel, en in Ankara wordt de Russische ambassadeur Andrej Karlov gedood (10 december).