In 2016 begint kunstmatige intelligentie de wereld over te nemen, regent het problemen bij smartphonemakers en is Facebook regelmatig het mikpunt van kritiek.

In sciencefictionboeken kunnen we al decennialang lezen hoe kunstmatige intelligentie de mens zal inhalen, maar 2016 zal wellicht de geschiedenisboeken ingaan als het jaar waarin slimme, zelflerende computersystemen voor het eerst een effect op de echte wereld krijgen.

Google is voorloper op het gebied van 'machine learning', zoals de zelflerende systemen worden genoemd. De techniek wordt onder meer ingezet om automatisch te herkennen wat er op foto's staat, om zoekresultaten beter te ordenen en om vertalingen van Google Translate te verbeteren.

Bijzonder is dat de algoritmes zichzelf verbeteren. Mensen leveren weliswaar trainingsdata, maar hoeven niet handmatig alle computercodes te schrijven die de slimme machines aanstuurt.

Een zelflerend systeem met de naam AlphaGo weet in maart een grootmeester in het Chinese spel Go te verslaan. Het bordspel, dat vele malen gecompliceerder is dan schaak, werd door experts nog gezien als onbeheersbaar voor computers.

Zelflerende software zal in de komende jaren ook buiten Go-kampioenschappen grote gevolgen hebben. In 2016 beginnen verschillende techgiganten al rustig met de uitrol van slimme assistenten, die bijvoorbeeld via een speaker in huis aangesproken kunnen worden. Zulke assistenten moeten steeds slimmer worden, naar mate ze meer worden gebruikt.

Ook verschijnt de technologie al in de eerste auto's die deels zelfrijdend zijn. Tesla zorgt ervoor dat zijn Model S door een software-update in sommige gevallen zelfstandig kan rondrijden, al is deze zelfrijfunctie nog wel controversieel.

Ploftelefoons

Smartphonemakers beleven in 2016 geen glansjaar. De rek begint uit de markt te raken, en marktleiders Apple en Samsung hebben allebei hun eigen problemen.

Voor Samsung is de problematiek het meest acuut: het bedrijf ziet zijn smartphonewinst letterlijk in rook opgaan, omdat productieproblemen bij de Galaxy Note 7 zorgen voor explosiegevaar. Het toestel wordt teruggeroepen, vervangen, en vervolgens wéér teruggeroepen omdat het gevaar niet blijkt te zijn geweken. Het fiasco kost Samsung miljarden.

De telefoons van Apple zijn wel veilig, maar het bedrijf ziet zijn smartphoneverkoop in 2016 voor het eerst krimpen. De iPhone 7 lijkt weer voor groei te zorgen, al wordt er wel veel gemopperd over het ontbreken van een koptelefoonpoort en de uitgestelde verkoop van de draadloze AirPod-oordopjes.

Ondertussen maakt Google voor het eerst een eigen smartphone, die in eerste instantie niet naar Nederland komt. Met de Pixel-telefoon opent het bedrijf de aanval op veel voormalige partners als Samsung, LG en Sony, die werken met het Google-besturingssysteem Android.

In 2016 verschijnen voor het eerst verschillende virtualrealitybrillen, zoals de Oculus Rift, HTC Vive en PlayStation VR. De apparaten zijn nog erg duur en worden vooral gericht op gamers, maar lijken al wel een veelbelovend voorproefje van een steeds belangrijker wordende technologie.

Overnames

Net als in voorgaande jaren zijn er in 2016 verschillende grote overnames in de techsector. De Amerikaanse chipmaker Qualcomm legt bijvoorbeeld 47 miljard dollar neer om de Eindhovense concurrent NXP op te kopen, en investeringsfirma Softbank betaalt 32 miljard dollar voor chipontwerper ARM.

Verder steekt Microsoft ruim 26 miljard dollar in de overname van het sociale netwerk LinkedIn. Ziggo besluit te fuseren met de Nederlandse tak van Vodafone, waardoor naast KPN nog een megaprovider ontstaat. De fusie moet nog formeel worden afgerond; dat zal vermoedelijk begin 2017 gebeuren.

Pokémon

Smartphonegebruikers zijn in de zomer van 2016 vooral in de ban van één app: Pokémon Go, het spel dat mensen in de echte wereld naar de virtuele monsters laat vangen. Straathoeken staan op zomerse avond vol met jongeren die op zoek zijn naar Pokémon.

Kijkduin roept zichzelf uit tot Pokémon-hoofdstad van Nederland en zet een Pikachu-paal aan het strand. Daar krijgt de gemeente snel spijt van: de strandplaats wordt overspoeld door jongeren en uiteindelijk wordt zelfs een kort geding aangespannen om de Pokémon uit de beschermde duinen te krijgen.

Facebook

De onschuld van Pokémon Go is in november slechts nog een vage herinnering. Donald Trump wint de Amerikaanse presidentsverkiezingen, en volgens critici speelde Facebook daarin een cruciale rol: het sociale netwerk zou de polarisering van de samenleving in de hand spelen, door mensen niet te confronteren met de meningen van andersgezinden. Bovendien wordt via Facebook veel nepnieuws verspreid over de presidentskandidaten.

En als Facebook geen nepnieuws verspreidt, dan censureert het wel écht nieuws. Onder meer spotprenten over de Turkse president Erdogan en een beroemde Vietnam-foto worden verwijderd. Het sociale netwerk belooft na veel ophef dat nieuwswaardig materiaal minder snel offline zal worden gehaald.

Facebook besluit ook om dochter-app WhatsApp dichter bij het moederbedrijf te betrekken, en data van WhatsApp-gebruikers te delen met Facebook. Europese privacytoezichthouders zijn woest en Facebook wordt gedwongen zijn plannen (voorlopig) te staken. De Europese Commissie denkt te zijn voorgelogen door Facebook en dreigt met een boete.

Al met al is het sociale netwerk bijna elke week wel negatief in het nieuws. Erg veel lijkt dat niet uit te halen: het maandelijkse gebruikersaantal groeit gestaag door naar 1,8 miljard, en de winst verdubbelt ruim naar bijna 6 miljard dollar in de eerste negen maanden van het jaar.