De vluchtelingencrisis, bed-bad-brood, de Teeven-deal, problemen met pgb's en gedraai aan de Groningse gaskraan. In het politieke jaar 2015 staan bestuur en geloofwaardigheid van de politiek centraal.

De grote hervormingen zijn door de Kamers en de economie trekt weer aan. Met het oog op de volgende Tweede Kamerverkiezingen van 2017 wordt het tijd om de kiezer te belonen. Er kan geoogst worden.

Belasting

Doordat de coalitie ook na de Provinciale Staten- en Eerste Kamerverkiezingen onvoldoende zetels heeft in de Senaat en zelfs met de constructieve oppositiepartijen (D66, ChristenUnie en SGP) niet aan een meerderheid komt, blijkt het voor staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën) nog een hele klus om de lastenverlichting erdoor te krijgen.

Het kabinet denkt de oppositie te slim af te zijn door een pakket van 5 miljard euro aan belastingverlagingen in het vooruitzicht te stellen. Daar kán de oppositie niet tegen zijn, is de gedachte.

Niets blijkt minder waar. De ChristenUnie en SGP stemmen tegen, omdat zij vinden dat de eenverdieners er slecht vanaf komen en ook D66 stemt tegen. Het plan levert te weinig banen op.

De steun van het CDA heeft het kabinet wel binnen en na de stemming worden alle zeilen bijgezet om D66 alsnog over de streep te trekken. Er wordt aan wat knoppen gedraaid en hoewel er geen banen bijkomen, gaat D66 in december alsnog mee.

Vluchtelingen

De belastingverlaging wordt echter overschaduwd door de vluchtelingenproblematiek. Als gevolg van de conflicten in Syrië, Irak, Eritrea en Afghanistan bereikt de vluchtelingencrisis in 2015 ook de polders van Nederland.

Partijen op het Binnenhof duikelen over elkaar heen in een emotioneel debat, waarbij gemeenteraadsvergaderingen worden verstoord, asielwoordvoerders worden gewaarschuwd en fractievoorzitters dreigbrieven ontvangen.

De VVD lanceert in maart het plan-Azmani om de crisis te bedwingen. De Europese buitengrenzen moeten op slot en er moet geïnvesteerd worden in opvang in de regio.

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra pleit ervoor om meer samen te werken met dictators aan de randen van Europa, omdat deze regimes zorgen voor rust en stabiliteit langs de Europese buitengrenzen.

Het CDA ziet veilige havens in de regio als de oplossing, terwijl de PVV oproept Schengen af te schaffen, de grenzen te sluiten en in "verzet" te komen. Ook vindt PVV-leider Geert Wilders dat zijn collega-parlementariërs het volk niet vertegenwoordigen en maakt hij de Tweede Kamer uit voor een "nepparlement".

Noodopvang

Ondertussen raken door de grote asielstroom de asielzoekerscentra (azc) overvol en moeten er noodopvanglocaties uit de grond worden gestampt.

In het Drentse dorpje Oranje gaat het begin oktober fout. Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Asiel) overvalt de gemeente met de mededeling dat er nog eens zevenhonderd asielzoekers bij komen. Boze inwoners blokkeren de dienstauto van de staatssecretaris. Bij het vertrek van Dijkhoff raakt een vrouw gewond.

Oranje lijkt een keerpunt te zijn. Uiteindelijk komen de PvdA en de VVD eind november tot een akkoord over de opvang. De twee partijen hebben beiden een eigen uitleg van het akkoord, dat "sober en rechtvaardig" zou zijn.

Bed-bad-brood

Dat de coalitiepartners beiden anders denken over thema's als asiel en migratie wordt eens te meer duidelijk tijdens de bed-bad-brood-crisis.

De coalitie probeert in april in een marathonoverleg van ruim een week een kabinetscrisis over de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers af te wenden. De VVD wil zich profileren als partij die hard stelling neemt in het asieldossier, terwijl de PvdA de "mensenlijk maat" benadrukt.

Het kabinet scheert langs het randje van de afgrond, maar ook nu komen de partijen eruit.

Teeven-deal

Wel wordt de staatssecretaris belast met het asieldossier, Fred Teeven, vervangen. Niet vanwege opvang van illegalen of de vluchtelingenstroom, maar vanwege de deal die hij in als officier van justitie sloot met drugscrimineel Cees H..

In maart stapt hij samen met minister Ivo Opstelten op als crimefighters-duo van het ministerie van Veiligheid en Justitie, nadat bekend wordt dat Opstelten de Kamer verkeerd heeft geïnformeerd over de hoogte van de Teeven-deal.

Daarmee is de zaak niet afgedaan. In december publiceert de commissie-Oosting de resultaten van het onderzoek naar de Teeven-deal en de nasleep daarvan.

De commissie concludeert dat de deal nooit gesloten had mogen worden en is kritisch op de rol die premier Rutte, minister Edith Schippers (Zorg) en Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg (allen VVD) hebben gespeeld in de bonnetjesaffaire.

Afkeuring

De kritiek wordt Van Miltenburg fataal. De toch al omstreden Kamervoorzitter treedt af, omdat de "harde woorden" van de commissie de discussie rond haar voorzitterschap het ambt te veel geweld aan zou doen. Ze lag dit jaar ook al onder vuur vanwege haar rol in de affaire-Voortman en haar gestuntel tijdens de vergaderingen.

Het rapport bezorgt ook Rutte een flinke kras. Na de publicatie van het rapport bleef Rutte zijn VVD-partijgenoot Teeven en de deal die hij sloot steunen. En ondanks alle fouten die er gemaakt zijn in de nasleep van de bonnetjesaffaire, vond Rutte dat hem geen blaam treft.

Dit tot grote ergernis van de oppositie. Tijdens het debat in december gaat Rutte diep door het stof, maar hij kan niet voorkomen dat bijna de gehele oppositie een motie van afkeuring indient.

'Geen cent naar de Grieken'

Het is niet de enige kras die Rutte dit jaar oploopt. In augustus loopt zijn geloofwaardigheid een deuk op wanneer hij zijn verkiezingsbelofte breekt als hij instemt met een derde steunpakket voor de Grieken, terwijl hij tijdens de verkiezingscampagne van 2012 beloofde dat er geen cent meer naar de Grieken zou gaan.

Volgens de oppositie doet de premier dat wel vaker. Oppositiepartijen herinneren de premier aan uitspraken die hij deed in verkiezingscampagnes, zoals de 'duizend euro-belofte'. Volgens oppositiepartijen zou precies dit ervoor zorgen dat burgers het geloof in de politiek verliezen.

Integriteit

Wat het vertrouwen in de politiek ook weinig goeds heeft gebracht zijn de integriteitsschandalen die de VVD ook in 2015 teisteren. In februari stapt Mark Verheijen op als Kamerlid na ophef over zijn declaratiegedrag in zijn tijd als gedeputeerde in de provincie Limburg.

Zijn plek wordt ingenomen door de omstreden oud-VVD'er Johan Houwers die beboet is vanwege hypotheekfraude. Houwers gaat verder als eenmansfractie.

In maart legt ook René Leegte het Kamerlidmaatschap neer, nadat bekend wordt dat hij een betaalde bijbaan, die betrekking heeft op zijn woordvoerderschap, heeft verzwegen voor zijn partij.

Geheel onomstreden is Leegte tijdens zijn Kamerlidmaatschap niet geweest. In januari ontneemt de VVD Leegte het woordvoerderschap over de Groningse gaswinning, omdat hij in een trein openlijk de VVD-tactiek in het dossier besprak.

Daar blijft het voor de VVD niet bij. Ook Senator Loek Hermans stapt op. De 'bijbaan-kampioen' wordt genekt door zijn nevenfunctie als oud-commissaris bij Meavita. Volgens de rechter is er sprake geweest van wanbeleid bij het failliete thuiszorgbedrijf en Hermans gaat niet vrijuit.

Fyra

Het kabinet-Rutte II moet ook afscheid nemen van een PvdA-bewindspersoon. Wilma Mansveld vertrekt als staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu na het verschijnen van het eindrapport van de enquêtecommissie over het Fyra-debacle. Mansveld had de Tweede Kamer in een aantal gevallen "onvolledig en/of onjuist geïnformeerd".

Mansveld stond al langer onder druk vanwege haar aanpak van problemen in het spoordossier: financiële problemen bij Prorail, aanbestedingsproblemen in Limburg en oplopende verbouwingskosten bij stations.

Ze wordt opgevolgd door de staatssecretaris van Economische Zaken, Sharon Dijksma (PvdA). Even is er nog discussie over de portefeuilleverdeling. Mansveld zou een veel te zware portefeuille hebben gehad, terwijl minister Melanie Schultz van Haegen er veel te licht van af zou komen.

Toch neemt Dijksma de hele portefeuille over. Haar plek op Economische Zaken wordt weer ingenomen door vice-fractievoorzitter van de PvdA Martijn van Dam.

PGB

Niet alle bewindspersonen met problemen op hun departement zijn gesneuveld. Staatssecretaris van Volksgezondheid Martin van Rijn (PvdA) overleeft in 2015 negen debatten over de aanhoudende problemen met de uitbetalingen van de persoonsgebonden budgetten (pgb).

Tijdens het zesde debat over het fiasco hangt zijn politieke loopbaan aan een zijden draadje. Hij wil alleen door als hij breed draagvlak in de Kamer heeft. Ondanks forse kritiek blijven naast de coalitiepartijen ook D66, ChristenUnie en SGP de staatssecretaris steunen. De partijen vinden Van Rijn, ondanks alle problemen, wel de juiste bestuurder om de problemen op te lossen.

Groningse gaswinning

Hoewel zijn positie nooit ter discussie heeft gestaan, heeft ook minister Henk Kamp (Economische Zaken) er een politiek zwaar jaar op zitten.

De trillende Groningse bodem en de groeiende roep om aanzienlijk minder gas te winnen in 2015, zorgen ervoor dat Kamp (VVD) zijn gasbesluit gedurende het jaar naar beneden bijstelt: van 39,4 miljard kuub naar 30 miljard kuub. Voor 2016 wordt de gaswinning nog verder verlaagd naar 27 miljard kuub.

De schatkist loopt hierdoor wel 1,5 miljard euro mis, maar in het belang van de veiligheid van de Groningers is dat nodig, vindt het kabinet.

Commissie-Stiekem

Het Binnenhof sluit een tumultueus jaar af, maar belooft het nieuwe jaar spectaculair te starten.

Uiterlijk 3 februari maakt een onderzoekscommissie van de Tweede Kamer bekend of het opdracht zal geven om een van de fractieleiders van de Tweede Kamer te vervolgen wegens lekken uit de commissie-Stiekem.

Lekken uit deze commissie, die toezicht houdt op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, is ten strengste verboden en wordt aangemerkt als een ambtsmisdrijf. In een reconstructie van NRC Handelsblad over de affaire rond minister Ronald Plasterk en de Amerikaanse metadata, worden details over de commissievergadering prijsgegeven.

Voorzitter Zijlstra (VVD) doet vervolgens aangifte en in november stelt de Rijksrecherche dat er aanwijzingen zijn dat één of meerdere fractieleiders betrokken zijn bij het lekken naar NRC.

Het is overigens nog nooit voorgekomen dat een fractieleider vervolgd werd voor het plegen van een ambtsmisdrijf.

Tweede Kamervoorzitter

Ook kiest de Kamer in het nieuwe jaar een opvolger voor de vertrokken Van Miltenburg. Khadija Arib (PvdA) en Madeleine van Toorenburg (CDA) hebben zich al kandidaat gesteld. Dat zou een bijzonder voorzitterschap kunnen worden, omdat zij zich daarmee als een van de laatsten zullen scharen onder de voorzitters van deze Tweede Kamer, voordat het Binnenhof voor 5,5 jaar op slot gaat.

2015 is het jaar geweest waar het kabinet hoopte de vruchten te plukken van het economisch herstel. In plaats daarvan probeert het kabinet koers te houden in het vluchtelingendebat en is de oppositie munitie aan het verzamelen in aanloop naar de verkiezingen van 2017.

Na de Teeven-deal en de gebroken verkiezingsbeloftes zullen de VVD en premier Rutte moeten werken aan hun geloofwaardigheid en betrouwbaarheid.

Fotoserie: Politiek in 2015

In het politieke jaar 2015 staan bestuur en geloofwaardigheid van de politiek centraal. © AFP
Omdat de coalitie onvoldoende zetels heeft in de Senaat blijkt het voor staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën) nog een hele klus om de lastenverlichting erdoor te krijgen. © ANP
De belastingverlaging wordt echter overschaduwd door de vluchtelingenproblematiek. Als gevolg van de conflicten in Syrië, Irak, Eritrea en Afghanistan bereikt de vluchtelingencrisis in 2015 ook de polders van Nederland. © ANP
PVV-fractievoorzitter Geert Wilders tijdens het Tweede Kamerdebat over de aanslagen in Parijs. © ANP
In Steenbergen verstoorden spreekkoren die leuzen tegen de vluchtelingen riepen de vergadering. Een vrouwelijke spreker wordt totaal overstemd, er worden seksueel beledigende teksten naar haar geroepen. © ANP
Er moeten noodopvanglocaties uit de grond worden gestampt. In het Drentse dorpje Oranje gaat het fout. Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Asiel) overvalt de gemeente met de mededeling dat er nog een 700 asielzoekers bij komen. Boze inwoners blokkeren de dienstauto van de staatssecretaris. © ANP
De staatssecretaris belast met het asieldossier, Fred Teeven, wordt vervangen. Niet vanwege opvang van illegalen of de vluchtelingenstroom, maar vanwege de deal die hij als officier van justitie sloot met drugscrimineel Cees H.. © ANP
Minister Ivo Opstelten en staatssecretaris Fred Teeven (beide Justitie) stappen op naar aanleiding van de witwaszaak rond crimineel Cees H. © ANP
In december publiceert de commissie-Oosting de resultaten van het onderzoek naar de Teeven-deal en de nasleep daarvan. De commissie concludeert dat de deal nooit gesloten had mogen worden en is kritisch op de rol die premier Rutt en Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg (VVD) hebben gespeeld. © ANP
De kritiek wordt Van Miltenburg fataal. De toch al omstreden Kamervoorzitter treedt af, omdat “harde woorden” van de commissie de discussie rond haar voorzitterschap het ambt te veel geweld aan zou doen. © ANP
Mark Verheijen © anp
Rene Leegte © ANP
Dat zei VVD-politicus Loek Hermans, die de raad van commissarissen van het bedrijf leidde. © ANP
Ook PvdA-staatssecretaris Wilma Mansveld stapt op als staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu op na het verschijnen van het Fyra-rapport. Mansveld had de Tweede Kamer in een aantal gevallen “onvolledig en/of onjuist geïnformeerd”. © ANP
Niet alle bewindspersonen met problemen zijn gesneuveld. Staatssecretaris van Volksgezondheid Martin van Rijn (PvdA) overleeft in 2015 negen debatten over de aanhoudende problemen met de uitbetalingen van de persoonsgebonden budgetten. © ANP
Ook minister Henk Kamp (Economische Zaken) heeft er een politiek zwaar jaar op zitten. De groeiende roep om aanzienlijk minder gas te winnen zorgt zorgen ervoor dat Kamp (VVD) zijn gasbesluit gedurende het jaar naar beneden bijstelt. © ANP