Voor de filmwereld gaat 2014 niet de boeken in als een topjaar. Commercieel worden er nauwelijks records gebroken en hackers belagen grote Hollywood-studio's, met alle gevolgen van dien.

De Nederlandse film kent pas in de laatste maanden een paar succesjes.

De filmwereld verkeert na het topjaar 2013 in een euforische stemming. Met megahits als Iron Man 3, Frozen en Despicable Me 2 (allemaal wereldwijd goed voor rond de 1 miljard dollar) waant Hollywood zich onkwetsbaar.

En ook in Nederland heerst een jubelsfeer: met een marktaandeel van 20,5 procent en maar liefst 21 'Gouden Films' (titels die meer dan 100.000 bezoekers trokken) lijkt er alle reden tot tevredenheid te zijn.

Mede daardoor komt 2014 toch als een koude douche voor veel betrokkenen in het veld. Het animo voor peperdure Amerikaanse projecten als The Amazing Spider-Man 2, Edge of Tomorrow en The Expendables 3 blijft achter bij de verwachtingen: de totale zomeropbrengst van Hollywood ligt ruim 15 procent lager dan in het jaar daarvoor.

Die laatste titel, met Sylvester Stallone en Arnold Schwarzenegger, heeft overigens ook ernstig te lijden onder het uitlekken van de film drie weken voor de wereldpremière.

Ditzelfde overkomt in november studio Sony, die met lede ogen moet toezien hoe door een treiteractie van hackers highly anticipated titels als Annie (met Jamie Foxx en Cameron Diaz) en Fury (met Brad Pitt) op straat komen te liggen.

Kwakkelzomer

Ook de Nederlandse bioscopen hebben een kwakkelzomer, die de vaderlandse producties niet weet te redden: het aantal Nederlandse filmhits ligt aanzienlijk lager dan in 2013.

De grote klapper van eigen bodem is begin december Gooische Vrouwen 2, die in het openingsweekends alle records breekt. Tot die tijd lijkt Toscaanse bruiloft van romkom-veteraan Johan Nijenhuis met 558.000 bezoekers nog de ongekroonde commerciële koning van de Nederlandse film.

Producent Paul Ruven zet (na Het Bombardement en Ushi gets Married) wederom het vaderlandse filmcuriosum van het jaar op zijn naam.

Het erotische drama De Overgave, waarin voormalig GTST-acteur Rick Engelkes een strenge sm-meester speelt, is bedoeld als Nederlandse '50 Shades of Grey'. Maar de critici maken de film met de grond gelijk en de meeste bioscopen weigeren De Overgave überhaupt te draaien.

Stadsmeubilair

Waar veel blockbusters falen, doen de kleinere en meer eigenzinnige producties het boven verwachting. De best bezochte film in Nederland (tot begin december) is epos The Wolf of Wall Street van regisseur Martin Scorsese (bijna 700.000 bezoekers).

En titels als The Grand Budapest Hotel, Oscarfavoriet Boyhood en The Fault in our Stars passeren met gemak de 250.000 verkochte kaartjes.

Die laatste profiteert overigens in de zomer van een enorme hype rond het bankje aan de Amsterdamse Leidsegracht, waar de hoofdpersonages - twee verliefde tieners met kanker - een cruciaal gesprek voeren. De plotselinge verdwijning van het stadsmeubilair maakt onze hoofdstad weer even wereldnieuws.

De mediahausse draagt extra bij aan de status van Shaileen Woodley, die dankzij TFIOS en haar hoofdrol in young adult-reeks Divergent de grote vrouwelijke ontdekking van 2014 mag worden genoemd.

De prijs voor mannelijke doorbraak van het jaar gaat naar Chris Pratt, die dankzij hoofdrollen in The Lego Movie, überhit Guardians of the Galaxy en binnenkort Jurassic World plots tot de heetste mensen van Hollywood behoort.

Het veelbesproken bankje uit The Fault in our Stars

Het veelbesproken bankje uit The Fault in our Stars

Jonge acteurs

In Nederland vallen twee jonge acteurs opeens in positieve zin op.

Niet gedoodverfde winnares Ariane Schlüter krijgt begin oktober het Gouden Kalf voor haar hoofdrol in de sterke thriller Lucia de B. (tevens dit jaar de Oscarinzending voor Nederland). Maar de 21-jarige Abbey Hoes mag het beeldje mee naar huis nemen, voor haar rol in het veelgeprezen maar nauwelijks bezochte coming of age-drama Nena.

Bij de mannen is 2014 het jaar van jonge acteur Gijs Blom, die de aandacht trekt met een bijrol in Nena, maar vooral met zijn hoofdrollen in tienerdrama Jongens (dat in het buitenland hoge ogen gooit en talloze prijzen wint) en Carry Slee-film Pijnstillers.

De 17-jarige ster maakt wel kans op een Kalf, maar weet zijn nominatie niet te verzilveren. Het beeldje gaat naar Gijs Naber voor zijn hoofdrol als eeuwige student in tragikomedie Aanmodderfakker (die ook het Gouden Kalf voor beste film in de wacht sleept).

12 Years a Slave

Bij de Oscarceremonie eerder in het jaar is de grote winnaar het slavendrama 12 Years a Slave, van de Britse - maar in Amsterdam woonachtige! - regisseur Steve McQueen.

De acteursprijzen gaan naar Cate Blanchett (voor haar rol als depressieve rijke vrouw in Blue Jasmine) en Matthew McConaughey (als hetero met aids in Dallas Buyers Club). De Nederlandse inzending Borgman, in 2013 nog veel gelauwerd tijdens het festival van Cannes, sleept geen nominatie in de wacht.

De kans dat er volgend jaar een oranje tintje aan de Oscars zit, is overigens wel groot. De Nederlandse cameraman Hoyte van Hoytema brak in 2014 definitief door in Hollywood met zijn opzienbarende werk voor het sf-epos Interstellar van regisseur Christopher Nolan.

Momenteel werkt Van Hoytema samen met regisseur Sam Mendes aan de nieuwe Bond-film Spectre, waarin - zo verwachten alle fans - ook 007's aartsvijand Blofeld terugkeert. De producenten weten de rechten op het populaire personage na drie decennia juridisch getouwtrek weer terug te krijgen van een rancuneuze scenarist.

Grote winnaar bij de Oscars: 12 Years a Slave

Grote winnaar bij de Oscars: 12 Years a Slave

Oude hippie

Sowieso doet het vaderlandse filmtalent in het buitenland het opvallend goed. Michiel Huisman sleept, naast Carice van Houten, een vaste rol in HBO-hit Game of Thrones in de wacht en speelt in films met Reese Witherspoon en Harrison Ford.

Barry Atsma krijgt een hoofdrol in BBC-reeks Tatau (over een oude hippie op een onbewoond eiland) en Katja Herbers vertrekt naar Amerika voor een rol in de geprezen serie Manhattan (over de uitvinding van de atoombom).

Ook 'onze' regisseur Anton Corbijn scoort een grote hit trouwens met zijn thriller A Most Wanted Man (over een Tjetsjeense moslim die in Duitsland wordt verdacht van terroristische activiteiten), al wordt het succes overschaduwd door het plotseling overlijden van hoofdrolspeler Philip Seymour Hoffman. De Oscarwinnaar sterft in februari op 46-jarige leeftijd aan een overdosis drugs.

Andere grote sterren van het witte doek die het tijdelijke voor het eeuwige verruilen zijn komiek Robin Williams, Richard Kiel (schurk Jaws in twee Bond-films), de Nederlandse regisseur George Sluizer (Spoorloos), producent Hans Pos (Kruimeltje en Pietje Bell) en de Britse komiek Rik Mayall.

Die laatste is in 2015 overigens nog te zien in een bijrol in de Nederlandse verfilming van het boek De Ontsnapping van Heleen van Royen.

Zie ook: Dit zijn de beste én slechtste films van 2014