Politiek: Einde aan de instabiliteit

Het politieke jaar 2013 zou weleens een kanteljaar kunnen blijken. Na jaren van instabiliteit is een begrotingsakkoord bereikt dat voor de rest van de kabinetsperiode voor politieke rust moet zorgen.

Of die rust standhoudt wordt pas volgend jaar duidelijk: dan zal het kabinet opnieuw met de oppositiepartijen om tafel moeten om de begroting 2015 sluitend te krijgen.

Erg soepel gaat de toenadering in 2013 niet. Maandenlang staann coalitie en oppositie lijnrecht tegenover elkaar. Grote plannen van het kabinet-Rutte 2 dreigden vast te lopen in de Eerste Kamer en er wordt gevreesd dat de kiezer opnieuw naar de stembus moet.

Zo komt minister Stef Blok (Wonen) pas te elfder ure met D66, ChristenUnie en SGP tot een akkoord over de plannen voor de woningmarkt. Pogingen om te komen tot een akkoord over kindregelingen en onderwijs lopen echter op niks uit.

Wel komt het kabinet met de sociale partners in april tot een 'sociaal akkoord' over de hervorming van de arbeidsmarkt. Onder meer de WW en het ontslagrecht gaan op de schop.

Dit akkoord komt tot stand ondanks de aankondiging van een extra bezuinigingsopdracht door het kabinet voor 2014, tot afgrijzen van de vakbeweging.

Investeren

De extra bezuinigingen gaan tot Prinsjesdag in de ijskast en premier Mark Rutte roept iedereen op weer flink te gaan investeren, bijvoorbeeld in een nieuwe auto. "Zodat we het CPB kunnen verslaan", aldus de premier. Dit optimisme levert hem veel kritiek op.

In de zomer wordt op initiatief van fractieleider Halbe Zijlstra van de VVD op het hoogste niveau gesproken over samenwerking tussen Alexander Pechtold (D66), Diederik Samsom (PvdA) en Zijlstra zelf.

Inzet van deze gesprekken is te werken aan een structurele oplossing voor de dreigende impasse. In de media verschijnen zelfs berichten dat de D66-leider opteert voor een ministerspost en met zijn partij D66 dus zou willen toetreden tot het kabinet.

Ook deze gesprekken lopen echter op niets uit. Samsom ziet er niets in om te morrelen aan het in het voorjaar gesloten sociaal akkoord tussen kabinet en sociale partners. Hij vreest voor flink verzet van de kant van de werkgevers en vakbonden als daar aan wordt getornd.

Pensioenopbouw

Na Prinsjesdag wordt een maandenlange vrees van het kabinet waarheid. Het wetsvoorstel rondom de verlaging van de pensioenopbouw komt niet door de Eerste Kamer, waar de coalitiepartijen een minderheid hebben. Dit betekent een miljardenstrop voor het kabinet, dat de oppositie nu niet meer kan negeren. 

Als vervolgens ook de complete begroting voor 2014 dreigt te sneuvelen neemt de druk voor Rutte 2 toe. Na weken van nachtenlang overleg komen VVD, PvdA, D66, ChristenUnie en SGP dan op 11 oktober tot een begrotingsakkoord

Samen hebben deze partijen precies genoeg zetels - 38 van de 75 - voor een meerderheid in de Eerste Kamer. Ook CDA en GroenLinks praten in eerste instantie mee, maar haken later toch af.

Het sociaal akkoord blijft grotendeels overeind, al worden wat maatregelen met een half jaar vervroegd, zoals de hervorming van het ontslagrecht en het quotum arbeidsgehandicapten. D66 sleept meer geld voor onderwijs binnen. Het akkoord bestrijkt in principe de begroting van 2014, maar de maatregelen lopen veelal door tot 2018. 

Ook de komende jaren zal het kabinet in eerste instantie met deze 'coalition of the willing-partijen' om de tafel gaan om de begroting rond te kunnen maken voor zowel Tweede als Eerste Kamer, alhoewel de uitnodiging er ook naar de andere partijen er nog ligt.

PvdA

Intern heeft de PvdA zo haar eigen problemen. Zo ontstaat grote ophef over het kabinetsvoornemen om illegaliteit strafbaar te stellen. Tijdens een congres in Leeuwarden wordt een motie aangenomen die de partij oproept daarmee te stoppen.

Samsom wijkt echter niet, en moet tot irritatie van zijn achterban de motie naast zich neerleggen. Als de ophef aanhoudt komt de partij tijdens een ledenraad in Utrecht overeen dat er voorwaarden worden gesteld. Zo moet er een einde komen aan het illegalenquotum en moet het buitenschuldbeleid worden verruimd.

Ook de JSF lijkt lange tijd een splijtzwam binnen de PvdA. In de media verschijnen berichten dat enkele fractieleden fel tegenstander zijn van het nieuwe jachtvliegtuig.

Op een ledenraad in Zwolle weten Samsom en Defensiewoordvoerder Angelien Eijsink de leden echter te overtuigen, waarna begin november de PvdA formeel instemt. Alleen Kamerlid Lutz Jacobi gaat niet mee, zij wil eerst nader onderzoek naar geluidseffecten.

Dijsselbloem

Voor PvdA-minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem begint het jaar stormachtig. Al in januari, hij is dan nog maar twee maanden minister, wordt hij gekozen tot voorzitter van de Eurogroep, de maandelijkse vergadering van zeventien ministers van Financiën in de Euro-landen.

In maart haalt Dijsselbloem zich de hoon van zijn Europese collega's op de hals door te stellen dat de redding van Cyprus met private middelen een blauwdruk vormt voor de toekomst. Dalende Europese koersen zijn het gevolg.

In de zomer, als de ontwerpen voor de nieuwe Europese wetgeving rondom de redding van banken duidelijk worden, blijkt echter dat Dijsselbloem gelijk had. In de toekomst worden private tegoeden eerst aangeboord bij het redden van een bank.

Teeven en Weekers

Voor de VVD-staatssecretarissen Fred Teeven en Frans Weekers zijn de eerste maanden van 2013 niet de gelukkigste.

Teeven komt in grote moeilijkheden door de fouten die er zijn gemaakt rond de dood van asielzoeker Aleksandr Dolmatov. Ook veel PvdA'ers hebben moeite met de zaak, zij vinden de staatssecretaris politiek verantwoordelijk. Teeven eist unanieme steun van de PvdA-fractie en krijgt die uiteindelijk ook. 

Vervolgens is hij eind november het middelpunt van ophef over een telefoongesprek dat hij zou hebben gehad met de van corruptie verdachte voormalig VVD-senator Jos van Rey uit Roermond.

Door een stroomstoring wordt het gesprek, zo verklaart minister Ivo Opstelten, niet opgenomen, terwijl dat bij alle gesprekken die Van Rey pleegde wel had moeten gebeuren. De kamer vraagt Opstelten om uitleg. Teeven zelf moet zich voor het telefoongesprek komen verantwoorden bij de rechter-commissaris.

Weekers' positie hangt aan een zijden draad als een omvangrijke fraudezaak rond toeslagenfraude aan het licht komt. De Kamer heeft grote twijfels of de staatssecretaris voldoende regie heeft over de Belastingdienst. Tot diep in de nacht moet Weekers zijn positie redden, maar ook deze motie van wantrouwen haalt geen meerderheid.

Fyra

Staatssecretaris Wilma Mansveld heeft in 2013 de handen vol aan de Italiaanse Fyra-treinen, die niet blijken te voldoen aan de verwachtingen van de NS.

Na lang wikken en wegen trekt het kabinet begin juni de stekker uit de V250, zoals het ontwerp van de onervaren bouwer AnsaldoBreda heet, en draagt de fabrikant op de treinen terug te nemen. Het daarop volgende juridische getouwtrek is eind 2013 nog lang niet afgelopen. Een parlementaire enquête naar het debacle volgt.

Zijlijn

Wanneer in het najaar met de oppositie onderhandeld moet worden over de pensioenen, worden staatssecretarissen Weekers en Jetta Klijnsma door het kabinet aan de zijlijn gezet. Dijsselbloem neemt het stokje over en er wordt tot aan het einde van het jaar met de oppositie onderhandeld.

Een tegenslag voor het kabinet aan het einde van het jaar, als net als bij de pensioenen geen meerderheid te vinden is in de Eerste Kamer voor het leenstelsel voor studenten. Minister Jet Bussemaker moet terug naar de tekentafel.

Ondanks de tegenslagen in het najaar zit het kabinet een stuk steviger in het zadel dan aan het begin van het jaar. Dat geeft voor VVD en PvdA vertrouwen in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014.

Politiek in 2013

Het politieke jaar 2013 zou weleens een kanteljaar kunnen blijken. Na jaren van instabiliteit is er een begrotingsakkoord dat voor de rest van de kabinetsperiode voor politieke rust moet zorgen. © ANP
Na jaren van instabiliteit is er een begrotingsakkoord dat voor de rest van de kabinetsperiode voor politieke rust moet zorgen. © ANP
Voor PvdA-minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem begint het jaar stormachtig. Al in januari, hij is dan nog maar twee maanden minister, wordt hij gekozen tot voorzitter van de Eurogroep. © AFP
Maandenlang stonden coalitie en oppositie lijnrecht tegenover elkaar tijdens de begrotingsdebatten. © ANP
Zo komt minister Blok met D66, ChristenUnie en SGP pas te elfder ure tot een akkoord over de plannen voor de woningmarkt. © ANP
Staatssecretaris Frans Weekers van Financiën wordt bij het debat over toeslagenfraude in de Tweede Kamer geflankeerd door minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Lodewijk Asscher (L) en minister van Veiligheid en Justitie Ivo Opstelten. © ANP
Teeven komt in grote moeilijkheden door de fouten die er zijn gemaakt rond de dood van asielzoeker Aleksandr Dolmatov. © ANP
Wel komt het kabinet met de sociale partners in april tot een "sociaal akkoord" over de hervorming van de arbeidsmarkt. © ANP
Rutte riep iedereen op weer flink te gaan investeren, bijvoorbeeld in een nieuwe auto. © ANP
In de zomer wordt er op initiatief van Halbe Zijlstra van de VVD op het hoogste niveau gesproken over samenwerking tussen Alexander Pechtold (D66), Diederik Samsom (PvdA) en Zijlstra. © ANP
Na Prinsjesdag wordt een maandenlange vrees van het kabinet waarheid: het wetsvoorstel rondom de verlaging van de pensioenopbouw komt niet door de Eerste Kamer. © ANP
Oppositiepartijen CDA, D66 en de ChristenUnie in de Eerste Kamer hebben zich zoals verwacht bijzonder kritisch opgesteld tegen de plannen van het kabinet over verlaging van de pensioenopbouw. © ANP
D66-leider Alexander Pechtold (L) en VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra voorafgaand aan de vergadering over het begrotingsakkoord in de Tweede Kamer. © ANP
Na weken van nachtenlang overleg komen VVD, PvdA, D66, ChristenUnie en SGP dan op 11 oktober tot een begrotingsakkoord. © ANP
Tijdens een congres in Leeuwarden wordt een motie aangenomen die de partij oproept om er mee te stoppen. © ANP
Ook de JSF lijkt lange tijd een splijtzwam binnen de PvdA. In de media verschijnen berichten dat er fractieleden fel tegenstander zijn van het nieuwe jachtvliegtuig. © AFP
Lutz Jacobi stemt in de Tweede Kamer als enig PvdA-kamerlid tegen de aanschaf van de Joint Strike Fighter (JSF). © ANP
Toch blijft de oppositie op de loer liggen. De kabinetspartijen staan er in de peilingen bovendien niet al te best voor. © ANP

Lees meer over:
Tip de redactie