Wetenschappers verbazen dit jaar de wereld met een hamburger van kweekvlees en de teleportatie van elektronen. En zelfs buiten ons zonnestelsel trekt een menselijke uitvinding de aandacht.

Een Nederlandse wetenschapper is in 2013 heel even chefkok van de wereld. Mark Post van de Universiteit van Maastricht schotelt de internationale pers in augustus de eerste hamburger van laboratoriumvlees voor.

Het vlees is gekweekt uit stamcellen van een koe en wordt geproefd door een testpanel in Londen. De smaak laat nog wat te wensen over. "Niet zo sappig" en "aan de zachte kant", luidt het oordeel van de proevers.

In laboratoria groeit in 2013 meer opzienbarend weefsel. Wetenschappers slagen erin om een oor, een nier, mini-hersenen en leverweefsel te fabriceren. De experimenten bieden hoop op gekweekte organen voor nier- en leverpatiënten.

Ook wekken onderzoekers genetisch materiaal van een uitgestorven kikker weer tot leven in een eicel van een nog levende soortgenoot. Het experiment kan er toe leiden dat de bijzondere kikker ooit weer op aarde zal rondspringen. Op een gekloonde T-rex hoeven we voorlopig niet te rekenen. Britse wetenschappers tonen in september aan dat de techniek om dinosaurussen te klonen uit Jurassic Park nooit werkelijkheid zal worden.

Richard III

Historische figuren domineren bij vlagen het wetenschapsnieuws. De Engelse koning Richard III is op 4 februari 2013, ruim vijfhonderd jaar na zijn dood, weer het gesprek van de dag. Botten onder een parkeergarage in Leicester worden opgegraven, blijken na grondig onderzoek afkomstig van Britse monarch.

Ook de hersenen van Albert Einstein worden weer eens uit de vriezer gehaald en opnieuw onder de loep genomen. Het leidt tot een nieuw inzicht in zijn genialiteit. De natuurkundige heeft een bijzonder sterke verbinding tussen zijn linker- en rechterhersenhelft, zo blijkt in oktober.

Wiskundeknobbel

Hersenonderzoek met minder geniale proefpersonen leidt eveneens tot doorbraken. Zo lokaliseren Amerikaanse onderzoekers een 'wiskundeknobbel' in het menselijk brein, aan de hand waarvan te voorspellen is hoe goed mensen presteren bij wiskundige opgaven.

Verder blijken de menselijke hersenen van nature zeer gefocust op huidskleur en geslacht door een hersengebiedje dat razendsnel actief wordt bij ontmoetingen met nieuwe mensen. Het hardnekkige 'feitje' dat iedereen een dominante hersenhelft heeft wordt naar het rijk der fabelen verwezen door een groep wetenschappers van de Universiteit van Utah.

Uilenroep

Talrijke nieuwe diersoorten worden in de biologieboeken bijgeschreven, vooral uit Suriname en de Amazone. Vaak gaat het om kikkers, kleine reptielen en vissen. Maar Nederlandse wetenschappers doen een grotere 'vangst': ze fotograferen een nog onbekende uilensoort in de bergen van Oman.

Het grootste en meest opmerkelijke dier dat is opgespoord, leefde 70 miljoen jaar geleden. De reusachtige dinosaurus die ooit aan de top van de voedselketen stond, wordt 'Siats meekerorum' gedoopt. Amerikaanse wetenschappers ontdekken de fossiele resten van de vier ton zware en tien meter lange vleeseter bij een opgraving in de staat Utah.

Wetenschapsnieuws is ook vaak een bron van vermaak door studies naar het seksleven van dieren. Chinese wetenschappers brengen bijvoorbeeld in beeld hoe vleermuizen hun partners oraal bevredigen. Mierenkoninginnen blijken sperma van mannetjes 25 jaar te kunnen opslaan en ook de 'wegwerppenis' van zeeslakken spreekt tot de verbeelding.

Maar ook de mens doet van zich spreken op seksueel gebied. 2013 is het jaar waarin het eerste geval van windjesfetisjisme werd beschreven, een seksuele afwijking waarbij iemand opgewonden raakt van mensen die winden laten.

Nobelprijs

De deeltjesversneller van het onderzoekscentrum CERN kreeg na de ontdekking van het Higgs-deelje in 2012 een tijdje rust. De onderzoekers die het bestaan van dit illustere deeltje meer dan veertig jaar geleden afzonderlijk van elkaar voorspelden, worden nog wel beloond met de hoogste wetenschappelijke onderscheiding. Peter Higgs en Francois Englert ontvangen beiden de Nobelprijs voor de Natuurkunde.

Toch is er opnieuw nieuws over deeltjes, dit keer uit eigen land. Wetenschappers van de TU Delft slagen erin om elektronen te teleporteren. De techniek waarbij de deeltjes op drie meter afstand in een zogenoemde kwantummechanisch verstrengelde toestand worden gebracht, is een eerste stap naar een 'onhackbaar' computernetwerk. 

Vulkaan

Wie dacht dat alle plekken op aarde onderhand wel in kaart waren gebracht, heeft zijn wereldbeeld dit jaar moeten bijstellen. Vooral onder het ijs gaan nog veel geheimen schuil. Zo sporen wetenschappers op Groenland met radiogolven een kloof ter grootte van de Grand Canyon op. Uit metingen op Antarctica blijkt dat daar een actieve vulkaan schuil gaat onder een dikke ijslaag.

Ook aan buitenaardse ontdekkingen was geen gebrek. De NASA-satelliet Kepler bracht veertig nieuwe exoplaneten in kaart.

De Marsover Curiosity doet een historische vondst op Mars: het apparaat stuit op water. In een bodemmonster van het apparaat blijkt een schep aarde te zitten die voor 2 procent uit watermoleculen bestaat. Daarmee wordt de aanwezigheid van water op Mars voor het eerst officieel bevestigd.

Het water komt waarschijnlijk niet in vloeibare vorm voor op de rode planeet, een tegenvaller voor de mensen die zich op aarde voorbereiden op de eerste bemande missie naar Mars.

De mensheid bereikt wel een andere mijlpaal in de geschiedenis van de ruimtevaart. Wetenschappers stellen in september vast dat de ruimtesonde Voyager I zich inmiddels op maar liefst achttien miljard kilometer van de zon bevindt. Daarmee is 2013 het jaar waarin voor het eerst een door mensen gemaakt voorwerp ons zonnestelsel heeft verlaten.