Nadat de onrust over de schuldencrisis in Europa na een heftige zomer wat getemperd lijkt, zijn in Nederland de zorgen over de eigen economie juist alleen maar toegenomen.

"De bodem van de crisis is nog niet bereikt", aldus minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken). "Er is werk aan de winkel", zo zegt ook minister Henk Kamp (Economische Zaken). 

Het consumentenvertrouwen in Nederland is dan ook onverminderd laag, terwijl dit vertrouwen juist zo nodig is om de economie weer uit het slop te krijgen.

Steeds vaker wordt een verband gelegd met de crisis in de jaren '80 in Nederland, bijvoorbeeld door Job Swank van De Nederlandsche Bank: "Deze crisis is een vertrouwenscrisis."

Werkloosheid

Terwijl de Europese leiders stapje voor stapje de acute zorgen om de crisis wisten te temperen, zorgde de lastige economische situatie in het afgelopen jaar in Nederland voor een hoger werkloosheidspercentage dan ooit tevoren (7 procent), een flinke toename van WW-uitkeringen door de vele ontslagrondes in het land en zorgen over de toekomst van de pensioenen en de woningmarkt.

Het jaar eindigde met een sombere voorspellingen van De Nederlandsche Bank, die verwacht dat de economie in 2013 naar verwachting met 0,6 procent zal krimpen.

Het nieuws volgde op al even negatieve cijfers van het CBS dat in november volledig onverwacht meldde dat de economie in het derde kwartaal met 1,1 procent was gekrompen.

Klik met de muis/vinger op de tijdlijn of de zijkant van het scherm om naar de volgende pagina te gaan.

Bekijk hier een grote versie. - (c)NU.nl/Jerry Vermanen

Bezuinigingen

Beide berichten sloegen in als een bom. Zou er het komende jaar dan nog meer moeten worden bezuinigd dan het toch al flinke bedrag van in totaal 46 miljard euro van het afgelopen jaar (Rutte 1 en 2)?

De beslissing hierover valt in het voorjaar, na nieuwe ramingen van het Centraal Planbureau. 

Begrotingstekort

Volgens velen is bezuinigen wel nodig, wil ons land voldoen aan de begrotingsregels van de Europese Unie, waarbij een land geen groter begrotingstekort mag hebben dan 3 procent van het bruto binnenlands product (bbp), om zo de stabiliteit van de euro te kunnen blijven garanderen.

Volgens de laatste cijfers zal Nederland volgen jaar uitkomen op een begrotingstekort van 3,3 procent, al zal door een flinke meevaller door de telecomveiling het tekort waarschijnlijk toch lager uitvallen

Krimp

De krimp in Nederland komt mede door de bezuinigingsmaatregelen van het kabinet. Zonder deze maatregelen zou het begrotingstekort verder zijn opgelopen, maar op korte termijn hebben dergelijke maatregelen een negatief effect op de economische groei.

Zo zorgen de bezuinigingen, bijvoorbeeld de btw-verhoging van 19 naar 21 procent, voor een stijging van de inflatie en een 'substantiële' verlaging van het beschikbare gezinsinkomen in 2012 en 2013.

Koopkracht

De koopkracht van Nederlanders stond dan ook centraal tijdens de eerste kabinetscrisis van Rutte 2. Door de inkomensafhankelijke zorgpremie leken vooral de middeninkomens er flink op achteruit te gaan.

De maatregel werd geschrapt, waardoor huishoudens er nu nog maar maximaal 2,9 procent extra aan koopkracht op achteruit gaan.

Of het consumentenvertrouwen weer aantrekt, houdt nauw verband met het vertrouwen in de hoeverre de schuldencrisis Europa nog langer in de tang houdt.

In het afgelopen jaar werden er echter ferme stappen gemaakt door de leiders van Europa. Er kwam naast een tijdelijk, een permanent noodfonds van 750 miljard euro om noodlijdende landen als Griekenland, Portugal, Ierland, Spanje en binnenkort Cyprus financieel bij te kunnen staan.

Griekenland

Mede onder druk van Europa werden er in Italië en Griekenland na de verkiezingen leiders aangesteld die goed konden praten met Europa. In Italië was dat de technocraat Mario Monti, in Griekenland weet de pasgekozen Antonis Samaras afspraken met Brussel te maken over het doorvoeren van strenge bezuinigingen in ruil voor Europese noodhulp.

In Griekenland komt dit in de komende 2 jaar neer op 11,5 miljard euro aan bezuinigingen. De Europese Commissie is in de laatste prognoses dan ook optimistisch gestemd: de overheidstekorten nemen af, de spanningen op financiële markten verminderen en er zijn tekenen dat de concurrentiepositie van sommige lidstaten verbetert.

Ook in Spanje werd het afgelopen jaar flink geholpen door Europa, toen in juni 100 miljard euro aan steun werd toegezegd voor de banken.

ECB

De Europese Centrale Bank (ECB) speelde het afgelopen jaar een belangrijke rol in de crisis. Het verlaagde voor het eerst sinds het bestaan van de euro de rente tot een historisch lage 0,75 procent. De derde renteverlaging van de ECB in korte tijd: de eerste twee vonden plaats in november en december 2011.

Door de verlagingen hebben de zwakkere eurolanden iets meer lucht gekregen, omdat ze nu minder rente hoeven te betalen voor kredieten van de ECB.

Bankentoezicht

Daarnaast gaat de ECB een belangrijke rol spelen in een nieuw op te richten bankentoezichthouder. In totaal vallen circa 200 grote banken, met meer dan 30 miljard euro op de balans, straks onder het nieuwe toezicht van de ECB.

In Nederland hebben ING, Rabobank, ABNAmro en SNS Reaal meer dan 30 miljard euro op de balans staan.

SNS

Deze laatste bank is in het laatste jaar onder druk komen te staan wegens de vastgoedtak van het bedrijf.

Waar ING een groot deel van de 10 miljard euro aan staatssteun dat het ten tijde van de crisis ontving weet af te lossen, voert SNS al een half jaar gesprekken met het ministerie van Financiën over hernieuwde staatssteun.

Commissie de Wit

Dat er zo lang wordt gepraat over deze steun lijkt mede een gevolg te zijn van de kritiek van Commissie de Wit, dat in april stelde dat er in het verleden door de staat 'grote fouten' zijn gemaakt bij de miljardeningrepen rond Fortis/ABN Amro en ING.

Bovendien werd de Tweede Kamer 'veelal te laat en onvolledig' geïnformeerd door toenmalig minister van Financiën Wouter Bos. Daardoor werd de controlerende taak van de Tweede Kamer belemmerd.

De commissie adviseert dat het kabinet niet meer zonder raadpleging van de Kamer grote hoeveelheden geld aan instellingen zou mogen verstrekken.

Sociaal overleg

Aan het einde van het jaar probeert het kabinet door gesprekken met de sociale partners het vertrouwen in de economie weer terug te brengen. Het overleg is nog geen 'Akkoord van Wassenaar' of 'een moment met een strik', aldus Asscher.

Maar waarschijnlijk zullen de gesprekken wel leiden tot een reeks van sociale akkoorden. Voor het voorjaar moet daar meer duidelijk over zijn. 

FNV

Dat deze gesprekken weer worden gevoerd, is een goed teken. In de afgelopen jaar stond het overlegmodel praktisch stil en werd gevreesd voor het einde ervan. Dat er een interne strijd om de macht bij vakcentrale FNV plaatsvond vanwege het pensioenakkoord droeg niet bij aan het vertrouwen.

Jetta Klijnsma (nu staatssecretaris Sociale Zaken, PvdA) kreeg begin dit jaar toen ze nog in de Kamer zat dan ook de opdracht om een vernieuwingsproces te gaan leiden. Voorzitter Agnes Jongerius stapte op, na zeven jaar de vakbond te hebben geleid. 

De strijd lijkt met de aanstelling Ton Heerts als tijdelijke voorzitter nog niet over. "De winkel blijft tijdens verbouwing open", zo herhaalt Heerts dan ook keer op keer. 

Het overleg is met de 100 miljoen extra voor de bestrijding van de werkloosheid en bouw positief van start gegaan. Nu is het afwachten of het overleg volgend jaar de zo gewenste doorbraak voor de economie kan veroorzaken.

Economie in 2012

De zorgen over de economie zijn dit jaar alleen maar toegenomen. "De bodem van de crisis is nog niet bereikt", aldus minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken). © ANP
"Er is werk aan de winkel", zo zegt ook minister Henk Kamp (Economische Zaken). © ANP
De staking is een protest tegen een nieuwe bezuinigingsronde van 13,5 miljard euro die de regering moet doorvoeren om te voldoen aan de eisen van de EU voor meer steun. © AFP
In Griekenland weet de pasgekozen Antonis Samaras afspraken met Brussel te maken over het doorvoeren van strenge bezuinigingen in ruil voor Europese noodhulp. © ANP
In Griekenland komt dit in de komende 2 jaar neer op 11,5 miljard euro aan bezuinigingen. Veel Grieken gingen de straten op om hier tegen te protesteren. © AFP
Om landen als Griekenland te helpen heeft Europa een noodfonds ter beschikking gesteld van 750 miljard euro. Ook Portugal, Ierland, Spanje en binnenkort Cyprus behoren tot deze noodlijdende landen. © ANP
De Europese Centrale Bank speelde het afgelopen jaar een belangrijke rol in de crisis. Het verlaagde voor het eerst sinds het bestaan van de euro de rente tot een historisch lage 0,75 procent. © AFP
Ook in Nederland was de crisis dit jaar goed te voelen. We hadden een hoger werkloosheidspercentage dan ooit tevoren (7 procent). © Thinkstock
Het jaar eindigde met een sombere voorspellingen van De Nederlandsche Bank, dat verwacht dat de economie in 2013 naar verwachting met 0,6 procent zal krimpen. © ANP
De sombere voorspellingen sloegen in als een bom. Zou er het komende jaar dan nog meer moeten worden bezuinigd dan het al flinke bedrag van in totaal 46 miljard euro van het afgelopen jaar (Rutte 1 en 2)? © ANP
Volgens velen zijn extra bezuinigingen nodig, wil ons land voldoen aan de begrotingsregels van de Europese Unie. Een land mag geen groter begrotingstekort hebben dan 3 procent van het bruto binnenlands product.
De koopkracht van Nederlanders stond dan ook centraal tijdens de eerste kabinetscrisis van Rutte 2. Door de inkomensafhankelijke zorgpremie leken vooral de middeninkomens er flink op achteruit te gaan. © ANP
De maatregel werd geschrapt, waardoor huishoudens er nu nog maar maximaal 2,9 procent extra aan koopkracht op achteruit gaan. © ANP
Door een interne strijd stapt FNV-voorzitter Agens Jongerius op. Dit draagt bij aan het feit dat het overlegmodel in Nederland praktisch stil stond dit jaar. © ANP
© Thinkstock