Niet eerder wisselde in een kalenderjaar de politieke wind zo vaak als in 2012.

Van het meest rechtse kabinet in de geschiedenis, naar het gelegenheidsverbond voor het Lente-akkoord ('Kunduzakkoord') om te eindigen met een meerderheidskabinet van tegenpolen VVD en PvdA.

Verbijsterd liet Wilders op 21 april zijn coalitiepartners Maxime Verhagen (CDA) en Mark Rutte (VVD) achter toen hij de deur van het Catshuis na zeven weken onderhandelen achter zich dichttrok.

De PVV-leider wilde zijn handtekening uiteindelijk niet zetten onder de strenge maatregelen waarmee de Brusselse begrotingseis van 3 procent tekort voor 2013 zou worden gehaald. CDA en VVD bleven met lege handen achter, het kabinet was gevallen.

Lente-akkoord

In de tumultueuze dagen die volgden pakten D66, GroenLinks en ChristenUnie de handschoen op om samen met de coalitie een pakket van 12 miljard aan extra bezuinigingen voor 2013 te vinden.

Precies een week had minister Jan Kees de Jager van Financiën om aan Brussel te laten zien hoe Nederland aan de begrotingseisen zou gaan voldoen. Dat bleek net genoeg.

Afgesproken werd onder meer dat het btw-tarief werd verhoogd naar 21 procent, en dat ambtenaren voor twee jaar op de nullijn kwamen. Als compromis werden enkele eerdere maatregelen van Rutte I teruggedraaid of afgezwakt.

Na de aanvankelijke euforie over de getoonde politieke daadkracht, kwamen al snel de knelpunten van het akkoord bovendrijven. Het schrappen van de aftrek voor woon-werkverkeer (forensentaks) stuitte op forse kritiek. Dit had tot gevolg dat de maatregel over de verkiezingen heen werd getild, en uiteindelijk de begroting van 2013 niet haalde.

Trammelant op links

Voor de partijen op de linkerflank was 2012 een wisselvallig jaar. Al in februari besloot Job Cohen dat hij de PvdA-kar niet meer wilde trekken na aanhoudende interne en externe kritiek op zijn functioneren.

Als opvolger werd na een strijd tussen vijf fractieleden Diederik Samsom verkozen, die weliswaar goede banden had met de achterban, maar in de rest van het land een stuk minder bekendheid genoot.

Bij GroenLinks leek een opleving mogelijk toen de partij via het Lente-akkoord directe invloed kreeg op het kabinetsbeleid. De onvrede in de partij over partijleider Sap hield echter aan.

Weliswaar won Sap met overmacht de, door intern gedoe geteisterde leiderschapsstrijd met Tofik Dibi, populair werd de partij niet. De chaos en verdeeldheid zou op verkiezingsdag genadeloos worden afgestraft. Het betekent het einde van Sap als partijleider. 

Bij de SP leek lange tijd een glorieuze verkiezingswinst mogelijk, een maand voor de verkiezingen stond de partij van Emile Roemer op 37 zetels in de peilingen. Maar toen moest de campagne nog echt beginnen.

Gekrakeel op rechts

Gekrakeel bleef ook de rechterpartijen niet bespaard. Het CDA worstelde met zijn imago en aanhoudend lage peilingen. De samenwerking met de PVV had de partij overduidelijk pijn gedaan.

Uit de lijsttrekkersverkiezing kwam fractievoorzitter Sybrand Buma als winnaar bovendrijven, maar ook hij ging met een achterstand de verkiezingscampagne in door gebrek aan bredere bekendheid.

En dan was er nog de PVV. Nog tijdens het Catshuisberaad scheidde Hero Brinkman zich af wegens een verschil van mening over het democratische gehalte van de partij. Toen Wilders enkele maanden later het PVV-verkiezingsprogramma presenteerde, volgden Marcial Hernandez en Wim Kortenoeven zijn voorbeeld. 

VVD versus SP

Waar iedereen dacht dat een strijd zou ontstaan tussen Rutte en Roemer zorgde de aftrap van de campagne meteen voor een kanteling.

Commentatoren roepen na afloop van het RTL-premiersdebat namelijk massaal Samsom uit als winnaar. Roemer krijgt het verwijt zich te hebben laten afbluffen door Rutte.

Het debat erop slaagt Samsom er in een oneliner te deponeren die blijft hangen. Als Rutte, die al de kritiek kreeg flexibel met de waarheid om te gaan, een onjuistheid noemt over het PvdA-programma herhaalt Samsom de woorden die Ronald Reagan dertig jaar geleden ook al gebruikte: 'Nu doet u het weer'.

Het zorgt ervoor dat de PvdA verder opstoomt in de peilingen, de SP voorbij schiet en zelfs de grootste lijkt te worden. De tweestrijd met de VVD stuwt beide partijen naar onverwacht grote hoogte. Op 12 september is de uitslag: VVD 41, PvdA 38. 

Formatie

De uitslag maakt de formatie overzichtelijker. Waar iedereen vreesde voor een lange moeizame formatie waarbij veel partijen nodig waren voor een meerderheid, zijn de tegenpolen VVD en PvdA nu tot elkaar veroordeeld.

In rap tempo worden belangrijke akkoorden bereikt en al na een paar weken wordt een deelakkoord gepresenteerd, waarbij de forensentaks uit de begroting en de langstudeerboete worden geschrapt. Slechts 54 dagen na de verkiezingen staat het kabinet-Rutte II op het bordes.

Zorgpremie

Iets te snel, moeten Rutte en Samsom later erkennen. In de uitruildrift gunt de VVD hun nieuwe coalitiepartner de inkomensafhankelijke zorgpremie, een nivelleringsmaatregel die volgens critici keihard inslaat voor middeninkomens en het zorgstelsel onder druk zet.

Binnen de VVD breekt grote onrust uit en ondanks uitlegsessies in het land door VVD'ers en twitterconsult door Samsom houdt de onvrede aan.

Rutte en Samsom zagen zich genoodzaakt terug te keren naar de onderhandelingstafel, waarna de maatregel van tafel gaat.

Het ontbreken van een meerderheid in de Eerste Kamer zal er blijvend voor zorgen dat de coalitie in 2013 en daarna steeds bij de oppositie langs zal moeten voor steun voor de ingrijpende plannen.

Politiek jaaroverzicht 2012

Job Cohen treedt in februari af als politiek-leider van de Partij van de Arbeid. Cohen zei te willen bijdragen aan een 'fatsoenlijke samenleving', maar hij is er onvoldoende in geslaagd 'in de politieke en mediawerkelijkheid van Den Haag'. © ANP
Diederik Samsom wordt gekozen als nieuwe leider van de PvdA. "We zullen de strijd aangaan tegen het onverstandige en soms ronduit onfatsoenlijke beleid van het kabinet Rutte. Ik zie die strijd met vertrouwen tegemoet", aldus Samsom. © ANP
Hero Brinkman stapt uit de PVV. De samenwerking ging volgens Brinkman niet goed en hij had moeite met de strategie van de PVV. "De islam is een middeleeuwse ideologie, maar mensen kunnen niet worden weggezet als tweederangs burgers" aldus Brinkman over Wilders. © ANP
Geert Wilders (PVV) laat zijn coalitiepartners CDA en VVD verbijsterd achter toen hij de Catshuisberaad na 7 weken liet mislukken. Het kabinet was gevallen. © ANP
Maxime Verhagen (CDA) en Mark Rutte (VVD) tijdens een vergadering over de val van het kabinet. Premier Rutte verwijt Geert Wilders de val. "Het ontbrak de partij aan politieke wil" aldus Rutte.
Premier Mark Rutte (VVD) dient het ontslag van het kabinet in bij de koningin op 23 april 2012. © ANP
Geert Wilders (PVV) tijdens een extra vergadering over de val van het kabinet. Wilders noemt de bezuiningen waarover werd gesproken tijdens het Catshuisberaad 'onaanvaardbaar'. "Dit pakket zou de werkeloosheid laten toenemen en de koopkracht van met name AOW'ers laten afnemen" legt Wilders uit. © ANP
Minister van Financiën Jan Kees de Jager had hierna precies een week om de begrotingseisen aan Brussel te laten zien. Dit bleek net genoeg. © ANP
Na de val van het kabinet werken VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie samen om alsnog een bezuinigingspakket van 12 miljard samen te stellen. Het zogenaamde 'Lente Akkoord'. © ANP
In dit Lente-akkoord wordt er onder andere afgesproken dat het BTW-tarief van 19% naar 21% gaat. © ANP
Het CDA kiest een nieuwe leider. Zes kandidaten strijden in debatten om het leiderschap. © ANP
Uiteindelijk wordt Sybrand van Haersma Buma gekozen als nieuwe leider van het CDA. Buma wil "bouwen aan het vertrouwen in de partij". © ANP
GroenLinks heeft een verkiezingsstrijd tussen Jolande Sap en Tofik Dibi. De strijd heeft een chaotische start omdat Dibi door het kandidatencommissie ongeschikt werd geacht voor het partijleiderschap. © ANP
Uiteindelijk wint Jolande Sap de strijd om het leiderschap van GroenLinks. Ze ziet de uitslag als steun voor 'realistische, linkse politiek'. © ANP
12 september moet Nederland weer naar de stembus. © ANP
In September moeten we weer naar de stembureaus. Waar iedereen dacht dat een strijd zou ontstaan tussen Rutte en Roemer zorgde de aftrap van de campagne meteen voor een kanteling. © ANP
Velen vinden Samsom een goed in de debatten. De PvdA stijgt weer in de peilingen, als de SP zakt. Als Rutte een onjuistheid noemt over het PvdA-programma herhaalt Samsom de woorden die Ronald Reagan dertig jaar geleden ook al gebruikte: 'Nu doet u het weer'. © ANP
Het debat lijkt vooral te gaan tussen de twee grote partijen VVD en PvdA. © ANP
Uiteindelijk komt VVD als winnaar uit de tweestrijd met 41 zetels. PvdA krijgt 38 zetels. © ANP
Emile Roemer is na hoog in de peilingen te staan, hard gevallen. Hij komt als verliezer uit de verkiezingen. De tweestrijd tussen PvdA en VVD zou hem veel stemmen hebben gekost. © ANP
Geert Wilders spreekt na de eerste uitslagen van de verkiezingen. De PVV gaat van 24 naar slechts 15 zetels. © ANP
De tegenpolen VVD en PvdA zijn nu tot elkaar veroordeeld bij het vormen van een meerderheid. © ANP
In rap tempo worden belangrijke akkoorden bereikt en al na een paar weken wordt een deelakkoord gepresenteerd. © ANP
45 dagen na de verkiezingen staat het kabinet Rutte II met koningin Beatrix op het bordes voor de beëdiging. © ANP
Rutte en Samsom schrappen in hun begroting de langstudeerboeten en de forensentaks. © ANP
GroenLinks verliest veel zetels tijdens de verkiezingen. Er komt veel kritiek op Jolande Sap. In oktober, bijna twee maanden na de verkiezingen stapt Sap op. Het partijbestuur heeft geen vertrouwen meer in haar. © ANP
In de uitruildrift gunt de VVD hun nieuwe coalitiepartner de inkomensafhankelijke zorgpremie, een nivelleringsmaatregel die volgens critici keihard inslaat voor middeninkomens en het zorgstelsel onder druk zet. © ANP
De oppositie vindt dat het nieuwe kabinet een valse start heeft gemaakt door de problemen rond de inkomensafhankelijke zorgpremie. Uiteindelijk wordt deze weer geschrapt. © ANP
In december treedt Co Verdaas (PvdA) af als staatssecretaris van Economische Zaken. Verdaas declareert ritjes van Nijmegen, waar hij formeel woonde, naar de provinciehoofdstad Arnhem. Zijn werkelijke woonplaats was echter Zwolle. © ANP
Sharon Dijksma (PvdA) volgt Co Verdaas op als niet staatssecretaris voor Economische Zaken. © ANP