Ondanks de grote programmatische verschillen zullen de persoonlijke verhoudingen tussen VVD, PvdA, GroenLinks en D66 volgens Femke Halsema de vorming van Paars plus niet in de weg staan. "We delen een zeker joie de vivre."

U bent deze dagen niet weg te slaan uit de media. Van welke vraag heeft het u verbaasd dat hij nog niet is gesteld?

"Poeh! Heb je even?"

Verrassend.

"Eerlijk gezegd denk ik dat elke vraag al is gesteld. Heb jij er eentje?"

Even denken. Is er al een Des Indes-beraad geweest?

"Nee, dat is er niet geweest."

Een beraad ergens anders dan?

"Ook niet. Je ziet dat CDA en PvdA heel angstig zijn om te praten over coalities en dat de VVD alleen maar naar rechts kijkt."

Hoe komt het dat de VVD zich zo richt op rechts?

"Omdat ze de kiezers bij de PVV vandaan wil halen. Op het moment dat ze zich openstellen voor een links kabinet rennen al die kiezers allemaal naar Wilders."

Dus voor u eigenlijk een goeie strategie als de keuze is tussen de PVV en VVD.

"Ik kan niet ontkennen het prettig te vinden dat kiezers van de PVV overlopen. CDA en VVD zijn onmiskenbaar beschaafdere partijen, in tegenstelling tot de PVV. Al komt een kiezer met een sociaal hart nog altijd sneller uit bij het CDA dan bij de VVD."

"Maar ik ben er echt van geschrokken toen Rutte zei dat regeren met de PVV een uitkomst kan zijn."

"Hij suggereert dat de verschillen met de rechtsstatelijke PvdA groter zijn dan met de PVV, die de mensenrechten wil schenden. Thorbecke draait zich om in zijn graf."

"De kopvoddentax was het toppunt van onbeschaafdheid. Zeggen de vrouwen te willen emanciperen en ze tegelijkertijd zo vernederen. Dit is dubbele discriminatie, namelijk discriminatie van vrouwen en discriminatie van moslims."

Wat zou Rutte dan moeten doen?

"Als ik een oproep zou mogen doen aan Rutte: Het is hoog tijd dat hij, ondanks alle strategische keuzes die je altijd maakt in verkiezingstijd, een norm stelt."

"Die norm moet zijn dat de VVD een rechtsstatelijke partij is die zich niet inlaat met dit soort grove mensenrechtenschending."

"Als je zulke harde garanties afgeeft op de hypotheekrenteaftrek, geef dan ook eens de harde garantie dat onder het bewind van de VVD de mensenrechtenschending die de PVV voorstelt nooit praktijk zullen worden."

Hoe belangrijk is de persoonlijke klik tussen lijsttrekkers? De jongerenpartijen Dwars van GroenLinks en de jonge liberalen zijn de beste maatjes. Is dat bij coalitievorming belangrijker dan programmatische verschillen?

"Nee, uiteindelijk niet. Maar het is wel erg belangrijk. Van oudsher hebben GroenLinks'ers en VVD'ers het goed met elkaar kunnen vinden. In cultuur en grapjes. Ondanks dat het in de beeldvorming nog weleens anders lijkt."

Hoe komt dat?

"We delen een zeker joie de vivre. Wij staan als fractie bekend als nuchter, we houden van lol maken en zijn prettig om mee samen te werken. Die houding zie je ook bij de VVD."

"VVD en GroenLinks maken onderling eigenlijk nooit ruzie. Zo heb ik het heel lang goed kunnen vinden met Henk Kamp. Ondanks dat we in het asieldebat als kemphanen tegenover elkaar stonden."

"Wij, D66 en de VVD zijn ook alledrie moderne partijen. Wij zijn niet bang voor individualisering en hervormingen. Dat zie je ook terug in de omgang met elkaar."

Merk je die sfeer ook in jouw werkrelatie met Rutte?

"Ja."

Meer dan met Van Geel?

"Nou, ik denk dat ik überhaupt met veel fractievoorzitters een goede verstandhouding heb gehad. Ik doe dit werk ook al heel lang dus mensen kennen me. Ik hou er van als het tussen al het gekonkel soms toch ook wel een beetje plezierig is."

In hoeverre is dat te overbruggen door het goede contact dat jullie onderling hebben?

"Het speelt absoluut een rol. Maar als de programma's te ver van elkaar af staan blijft dat moeizaam."

"De VVD raakt de komende jaren de lage- en middeninkomens ongelofelijk hard. Hardwerkende Nederlanders gaan er op achteruit. Bovendien vernietigt die partij 50.000 banen in de zorg en verergeren ze de klimaatcrisis."

De discussie over coalities richt zich erg op Paars. Wilt u nog wel samenwerken met de SP?

"Jazeker, wij werken al jaren met ze samen. Omdat we de solidariteit met ze delen om inkomensverschillen te verminderen en mensen aan de onderkant meer kansen te bieden."

"Ik vind het wel problematisch dat de SP alleen op het verleden gericht is. Die partij heeft nauwelijks een opvatting om jongeren, die er naar snakken om aan de slag te gaan, aan het werk te helpen."

U hamert op hervormingen. Dan is de SP toch te conservatief om mee te kunnen regeren? Zij willen 65 op 65 houden, de arbeidsmarkt op slot houden.

"Zij zijn links-conservatief, wij links-progressief. Wat opvalt is dat de SP altijd de verzorgingsstaat verdedigt die is achterlaten door het vorige kabinet. Dat is mij niet ambitieus genoeg."

"Met recht en reden werd daartegen oppositie gevoerd, dan moet je die niet gaan zitten verdedigen. De afhankelijkheid van uitkering is te groot en er zijn te weinig mogelijkheden om mensen werk te geven."

De uitdaging voor het volgende kabinet ligt hem meer in het progressieve dan in het linkse profiel van GroenLinks denk ik dan.

"Je moet beide doen, maar het vereist wel toekomstvisie. Je kan niet nu het land kapotbezuinigen, zoals de VVD wil. Aan de andere kant vernietigt de SP op de lange termijn werk. Zij zitten volgens het CPB in de min waar het gaat om banengroei."

"We weten dat we in 2025 alleen al in de zorg 500.000 mensen extra nodig hebben. Terwijl de autonome banengroei 20.000 is. Reken maar uit wat voor maatregelen je moet nemen om dat op te lossen."

"Zeker voor een partij als de SP, die vindt dat de zorg fatsoenlijk is en toegankelijk voor mensen van alle inkomens, is dit niet uit te leggen."

Als ik u een keus mag voorleggen. Linksom met de SP of rechtsom met de VVD?

"Als we de meerderheid kunnen halen ben ik voor een links kabinet: SP, PvdA, GroenLinks, D66. Wij en D66 staan daarin garant voor hervormingen. De PvdA durft ook niet te hervormen. Die nemen een vergelijkbare positie in als de SP."

"Alle partijen zijn overigens voor beperking van de hypotheekrenteaftrek. En ik denk dat bij deze partijen een goede balans zit van hervormingsgezindheid en de noodzaak de solidariteit te bewaken. Wij vormen het hart van dit kabinet omdat wij beide doen."

Dus u bent dan de premierskandidaat.

"Premièrekandidaat dan."