Facebook, de Belastingdienst en de Kamer van Koophandel (KVK) zijn dit jaar genomineerd voor de publieksprijs van de Big Brother Awards.

De 'prijs' voor de grootste privacyschender wordt op 22 januari uitgereikt door privacyorganisatie Bits of Freedom. Het betreft een publieksprijs, waarbij de winnaar wordt gekozen aan de hand van het aantal stemmen.

Daarnaast reikt een jury een aparte prijs uit aan een persoon, bedrijf, overheid of organisatie die volgens Bits of Freedom inbreuk maakt op de privacy van mensen. Tot slot gaat er ook een prijs naar een voorvechter van privacy.

Facebook kan de prijs winnen voor het privacyschandaal rond Cambridge Analytica. Dat bedrijf wist de hand te leggen op de miljoen Facebook-gebruikers. Dat gebeurde nadat een onderzoeker de gegevens van 87 miljoen gebruikers verzamelde, waarvan 2,7 miljoen Europeanen.

De onderzoeker kon de gegevens verzamelen door een functie die in het sociale medium was ingebouwd. Facebook maakte die optie in april 2015 onbruikbaar, maar bood enkele bedrijven daarna tegen betaling nog wel exclusieve toegang.

Met de door Cambridge Analytica verzamelde gegevens werden Amerikaanse gebruikers in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2016 bestookt met nepadvertenties om hun mening te beïnvloeden. Dat gebeurde mogelijk ook bij de campagne voor het Brexit-referendum.

Facebook ontdekte het uitlekken van de gegevens al in 2015, maar greep pas dit jaar in toen de zaak baar buiten kwam.

Belastingdienst verwerkt BSN in btw-nummer

De Belastingdienst is genomineerd omdat de fiscus het burgerservicenummer (BSN) van zzp'ers in btw-nummers verwerkt. Zzp'ers zijn verplicht om dat btw-nummer te gebruiken, maar als het BSN in verkeerde handen valt, kan het worden gebruikt voor identiteitsfraude.

In juli oordeelde de privacywaakhond, de Autoriteit Persoonsgegevens, dat deze praktijk onwettig is. De Belastingdienst heeft tot 1 januari 2019 de tijd om zijn systemen aan te passen, maar gaf eerder aan deze deadline waarschijnlijk niet te halen.

De Kamer van Koophandel dankt zijn nominatie aan het verkopen van persoonsgegevens van ondernemers. Met name zzp'ers zijn hier de dupe van; hun bedrijfsgegevens, zoals adres en telefoonnummer, komen in veel gevallen overeen met persoonlijke gegevens. Ondernemers zijn verplicht om zich bij de KVK in te schrijven, waarmee de gegevens in het Handelsregister terechtkomen.

Vorig jaar ging award naar 'sleepwet'

De publieksprijs van de Big Brother Awards ging vorig jaar naar het kabinet. Rutte III won de prijs voor de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv), in de volksmond de 'sleepwet' genoemd. De wet geeft de inlichtingendiensten AIVD en MIVD meer bevoegdheden. De toezichthouder liet zich deze week kritisch uit over de praktijk.

Ook was er een prijs voor het bedrijf Focum. Dat controleert voor bijvoorbeeld energiebedrijven en telecomproviders of potentiële klanten kredietwaardig zijn. Die gegevens worden ook gecombineerd met andere data om te verkopen voor marketing. Het bedrijf heeft gegevens van meer dan tien miljoen Nederlanders, maar die weten daar niets van.