Kabinet gaat ICT-projecten toetsen

Het kabinet gaat actief werk maken van de slechte controle op ICT-projecten. Zo komt er een tijdelijke autoriteit die gaat kijken naar de haalbaarheid en wenselijkheid van de projecten. 

Dat heeft minister Stef Blok (Wonen en Rijksdienst) vrijdag bekendgemaakt na de ministerraad. Daarnaast wil Blok het kennisniveau over ICT binnen de overheid opkrikken door opleidingen en het binnenhalen van experts.

"De aanpak van ICT-projecten moet serieuzer. Er gaat veel goed, maar te vaak lopen projecten uit de hand. Over de precieze bedragen wordt wel gesteggeld, maar wat voorop staat is dat we een verbeterslag moeten maken", aldus Blok tegen NU.nl. 

Door gebrek aan kennis en desinteresse bij de politiek zouden afgelopen jaren mogelijk miljarden zijn verspild, zo concludeerde vorig jaar de parlementaire onderzoekscommissie onder leiding van VVD-Kamerlid Ton Elias.

"De rijksoverheid heeft haar ICT-projecten vaak niet in de hand voor wat betreft de kosten, de tijd of zelfs het eindresultaat", aldus het rapport.

Video: Reactie minister Blok

Geen inzicht

Ook Blok kan geen inzicht geven in de kosten voor ICT en de omvang van de verspilling. Dit heeft volgens hem te maken met de inrichting van de boekhouding.

"De Belastingdienst is een van de grootste ICT-organisaties die er is. ICT-personeel zit nu onder de categorie 'personeelskosten'. Je moet je boekhouding zo inrichten dat ze inzichtelijk worden als 'personeelskosten ICT'", aldus de minister.

"Bij infrastructuur zijn heel veel projecten met een sterke ICT-component. Bij een project werkt dan bijvoorbeeld een ingenieur waterbouw en een systeemanalist. Dat moet je dus in de boekhouding uit elkaar gaan halen."

De commissie stelde onder andere voor om een tijdelijk bureau (Bureau ICT-toetsing, BIT) in het leven te roepen dat projecten vanaf 5 miljoen euro gaat toetsen op haalbaarheid en wenselijkheid. 

Blok laat weten voorstander te zijn van een BIT, maar gaat niet mee met de verplichting om dat standaard bij projecten van 5 miljoen te doen.

"We doen dat bij projecten bij een grote impact. Omdat je moet oppassen voor een afvinkmentaliteit. Dat mensen hun project naar het BIT toesturen, afwachten en daarna weer aan slag gaan. Dan gebeurt er niks in de organisatie."

Maar zijn projecten vanaf 5 miljoen euro niet per definitie impactvol?

"We kopen echt weleens voor 5 miljoen pc's in. Als je het heel mechanisch wil dan moet je dat laten toetsen. Het gaat om de complexiteit van het project."

Wie bepaalt dat dan?

"Dat gebeurt binnen het overleg van de gezamenlijke informatiediensten van de diverse departementen (CIO's, red.). Daar moet die afweging worden gemaakt."

Dat is op ambtelijk niveau. Is dat wel te controleren door de Kamer?

"De Kamer krijgt betere informatie over de uitgaven van ICT. Dat kan als we die boekhouding hebben aangepast. Op basis van de begroting of jaarverslagen kan de Kamer dan zeggen: minister leg eens uit waarom dat of dat er niet op staat."

De kritiek van de commissie was ook: in alle fases van zo'n ICT-project loopt het mis. Maar als ik u goed begrijp kijkt het BIT alleen aan het begin naar de haalbaarheid en wenselijkheid van het project. Juist de uitvoering was een probleem toch?

"Het BIT kan ook halverwege de rit toetsen, maar cruciaal is dat die verbeterslag in de hele organisatie geldt en niet alleen via zo'n BIT. En mensen bewust maken van het belang van die uitvoering."

"Zowel op een ministerie als in het kabinet als in de Kamer is veel aandacht voor beleid en wetgeving, maar veel te weinig voor uitvoering. Terwijl een wet pas werkelijkheid wordt als de systemen goed draaien."

Hoe wilt u dat doen?

"We zijn meteen mee gestart met ICT-opleidingen op hoog niveau in de overheidsorganisaties. Zodat zij naast beleidskennis ook ICT-kennis hebben. Die moeten dat door de organisatie heen laten dalen."

U wilt de kennis bij de overheid vergroten, maar de grootste kennis zit nog altijd in de markt. Daar blijft u afhankelijk van. Hoe voorkomt u de perverse, prijsopdrijvende prikkel van het uurtje-factuurtje-denken bij de ICT-bedrijven?

"We gaan het aantal externen terugbrengen en kennis zelf in huis halen. Daardoor wordt je minder afhankelijk van de mensen die je inhuurt." 

"Daarnaast wordt op het gebied van inkoop een verbeterslag gemaakt. Daar werden gelijke producten door elk ministerie apart ingekocht. Nu is dat gebundeld. Maar je hebt altijd een flexibele schil nodig, je blijft afhankelijk van externen."

In uw brief dreigt u al met de rechter als de externen ondermaats werk leveren.

"Eén van de constateringen van de commissie-Elias was dat eigenlijk nooit de gang naar de rechter werd gemaakt. We moeten niet bang zijn om, als het nodig is, een leverancier voor de rechter te slepen."

Wanneer is de organisatie zo op poten dat de overheid verantwoord met ICT-projecten kan omgaan?

"De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat je nooit kan uitsluiten dat er een keer iets misgaat."

Maar u heeft wel een tijd gekoppeld aan dat BIT.

"Dat BIT willen we halverwege dit jaar operationeel hebben en de gedachte is dat dat vijf jaar blijft bestaan. We zullen tussentijds met de opgedane ervaring toetsen of we de verbetering ook echt zien."

Lees meer over:
ICT
Tip de redactie