Minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken) wil niet bekendmaken hoeveel personen door de Algemene Inlichtingendienst en Veiligheidsdienst (AIVD) zijn afgeluisterd en bij hoeveel operaties de afluisterbevoegdheid wordt ingezet.

De Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) had deze getallen opgenomen in een rapport (pdf) over het functioneren van de AIVD.

Plasterk besloot echter om de getallen onleesbaar te maken in de uiteindelijk gepubliceerde versie van het rapport, omdat deze te veel inzicht geven in de werkwijze van de inlichtingendienst.

In een brief aan de Tweede Kamer (pdf) stelt Plasterk dinsdag dat de informatie "zich niet leent voor openbaarmaking, zeker wanneer die vanaf nu over meerdere jaren zou worden verstrekt". De 'Commissie Stiekem', bestaande uit alle fractieleiders van de Tweede Kamer, krijgt wel inzicht in de cijfers.

De CTIVD ging van september 2012 tot en met augustus 2013 na hoe de AIVD de afluisterbevoegdheid inzet. Uit het rapport wordt wel duidelijk dat in het onderzochte jaar 11 procent meer personen werden afgeluisterd dan een jaar eerder.

Veiligheid

Ook schrijft de toezichthouder over de "bevoegdheid tot selectie van sigint", waarmee de AIVD bijvoorbeeld activiteit op telefoonnummers of e-mailadressen in de gaten kan houden. Er worden "duizenden" van zulke adressen in de gaten gehouden, stelt de CTIVD.

Burgerrechtenbeweging Bits of Freedom is ontevreden met de geheimhouding van de gegevens, en wil deze via een verzoek op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) alsnog duidelijkheid krijgen.

"De CTIVD kan zelf beter dan minister Plasterk bepalen of dit de nationale veiligheid raakt", aldus Ton Siedsma van Bits of Freedom.

D66-Kamerlid Gerard Schouw wil weten waarom de cijfers zijn achtergehouden. Hij noemt dit "wonderlijk" en zegt zich af te vragen of dit neerkomt op censuur van de toezichthouder.

Ook Groenlinks-Kamerlid Linda Voortman wil openheid. "Plasterk laadt de verdenking op zich dat hij gegevens die onthullen dat Nederland veel te veel afluistert wil verbergen", zegt zij dinsdag. "GroenLinks wil deze gegevens alsnog openbaar."

Geheimhouding

De Commissie concludeert dat de AIVD in het onderzochte jaar meermaals onrechtmatig heeft gehandeld. Zo zijn tweemaal gesprekken afgeluisterd met 'verschoningsgerechtigden', bijvoorbeeld artsen en advocaten die recht hebben op geheimhouding van communicatie met cliënten. Ook is twee keer te lang afgeluisterd.

Bij een afluisteroperatie naar iemand die samenwerkte met de AIVD, is minister Plasterk niet op de hoogte gebracht van deze samenwerking. Volgens de Commissie was dit "essentieel" voor de beoordeling van het afluisterverzoek en had dat dus wel moeten gebeuren.

Verder gaat de CTIVD in op de mogelijkheid van de AIVD om een gehele organisatie in de gaten te houden, de zogenoemde 'organisatielast'. Hierbij kunnen nieuwe leden van een organisatie worden afgeluisterd zonder dat daar opnieuw toestemming voor hoeft te worden gevraagd aan de minister.

Deze organisatielast is één keer ingezet tegen een groep mensen die volgens de wet niet kan worden gezien als een organisatie, stelt de CTIVD. Ook vindt de Commissie het onduidelijk in welke gevallen mensen kunnen worden toegevoegd aan de organisatielast.

Identiteiten

Het is volgens de Commissie illegaal om in bulk verzamelde gegevens te doorzoeken op zoek naar potentiële doelwitten. Een wetswijziging moet hier verandering in brengen, maar ondertussen doet de AIVD dit al wel.

De CTIVD wil daarom dat het gebruik van de data wordt beperkt tot het vaststellen van identiteiten en het bepalen van de relevantie voor een bepaald onderzoek. Ook moet goed worden geregistreerd welke communicatie is ingezien en wat de uitkomst was.

"Het is hoog tijd dat er een wetswijziging komt, zodat de Kamer zich kan uitlaten over dit soort kwesties", zegt Siedsma van Bits of Freedom.

Minister Plasterk zegt alle aanbeveligen van de Commssie aan te nemen. In sommige gevallen is de werkwijze van de AIVD al aangepast, of wordt de organisatie gevraagd om een betere werkwijze te formuleren.

Vijf vragen over de Nederlandse geheime diensten