DEN HAAG - De OV-chipkaart zoals die wordt ingezet bij een proef in Amsterdam, is in de strijd met de wet.

Dat heeft Jacob Kohnstamm, voorzitter van het College Bescherming Persoonsgevens (CBP), dinsdag gezegd naar aanleiding van een onderzoeksrapport dat dinsdag is gepubliceerd.

Metro

Het CPB heeft in de tweede helft van vorig jaar onderzoek gedaan toegespitst op het gebruik van de kaart in de metro in Amsterdam. Daar bleek dat veel te veel persoonsgegevens worden vastgelegd en gebruikt. Volgens Kohnstamm schrijft de wet voor dat gegevens pas verzameld mogen worden als daar noodzaak toe zou zijn.

Zeven jaar

Ook worden de gegevens, zoals het reisgedrag, bijna zeven jaar lang bewaard en dat is veel langer dan de logica van de wet toelaat. Het zou volgens Kohnstamm veel beter zijn als het reisgedrag van grote groepen mensen wordt gevolgd in plaats van individuen. Het is namelijk wel nuttig om te zien hoeveel en wanneer grote groepen mensen reizen.

Onvoldoende beveiliging

Verder vermoedt het CBP dat gegevens onvoldoende worden beveiligd. Zeker nu blijkt dat de kaart ook door anderen gelezen zou kunnen worden. Behalve reisgedrag zijn ook naam, adres en woonplaats in de kaart opgeslagen. Volgens Kohnstamm moet het verzamelen en het verwerken van de gegevens echt op een andere manier worden gedaan.

Hoge boetes

Het CBP zegt in de rol van handhavende toezichthouder dat het Gemeentelijk Vervoerbedrijf in Amsterdam echt moet ophouden met de chipkaart te gebruiken tot het verbeterd is, anders zou het hoge boetes kunnen krijgen.

Faillissement

Die boetes zijn zo hoog dat ze kunnen leiden tot het faillissement van het bedrijf, zei Kohnstamm dinsdag bij de presentatie van het onderzoek. "De fase van vrijblijvend overleg is voorbij. Gewoon doen".

Kwispelen

Kohnstamm vindt dat het CBP de afgelopen drie jaar al teveel tijd moest steken in discussies over het vastleggen en gebruiken van persoons- en reisgegevens. "Dreigende taal? Wen er maar aan. De gedachte dat wij een kwispelende waakhond zijn is achterhaald. Daarvoor leven we teveel in een glazen samenleving."

'Glazen samenleving'

De ov-chipkaart, kilometerbeprijzing, verwijsindex en een elektronisch patiëntendossier, het zijn allemaal voorbeelden waarin gegevens worden verzameld en opgeslagen. "Het kan leiden tot een opeenstapeling van bestanden en een glazen samenleving waarin mensen geen greep meer hebben op hun eigen leven. Dat is waar het om gaat", aldus Kohnstamm.

Irritatie

Het CBP is inmiddels een beetje 'overlegmoe' van de discussies over de ov-chipkaart. "De irritatiegraad over de lange duur en weigerachtigheid om de wet na te leven is zo hoog, dat dit nu volgt. Er is niet een dossier in huis waarin zoveel tijd en energie is gaan zitten. We willen door."

Spoorwegen

Het CBP kan het Amsterdamse vervoerbedrijf dreigen met boetes omdat het de rol van toezichthouder vervult. In de discussie met de Nederlandse Spoorwegen over de ov-chipkaart treedt het college op als adviseur. "Maar uit de gesprekken die wij met de NS hebben gehad, heb ik niet de indruk dat het daar anders zal gaan."

Toch zal Kohnstamm niet snel zeggen: Stop maar met de plannen voor de ov-kaart. "Ik reis zelf veel met het openbaar vervoer en zou het fijn vinden als alles met een kaartje zou kunnen. Maar het moet wel volgens de wet en dus moet je de reisgegevens en persoonlijke gegevens van mensen apart opslaan."