De interesse van de rest van de wereld voor de brexit is begrijpelijkerwijs afgenomen. De Britse partijpolitiek heeft het brexit-proces doen lijken op een binnenlands geschil dat soms ondoorgrondelijk is voor buitenstaanders.

Maar de brexit bevat belangrijke lessen voor en over de wereldeconomie en beleidsmakers over de hele wereld zouden er baat bij hebben het proces van dichtbij te volgen. Dat schrijft Mohamed A. El-Erian, hoofdeconoom bij Allianz, op de toonaangevende opiniepagina Project Syndicate.

Volgens El-Erian staat de rest van de wereld voor grote uitdagingen. Politieke en economische systemen ondergaan ingrijpende structurele veranderingen, waarvan vele worden aangedreven door technologie, handel, klimaatverandering, grote ongelijkheid en toenemende politieke woede. Bij het aanpakken van deze problemen zouden beleidsmakers er volgens de econoom goed aan doen de lessen van de brexit op te volgen.

Verdeeldheid blootgelegd

Toen de Britten met een marge van 51,9 procent versus 48,1 procent stemden om de EU te verlaten, kwam de beslissing als een schok voor experts. Ze hadden de rol van 'identiteit' als een drijvende kracht achter het referendum van juni 2016 onderschat.

Maar nu kunnen de diepgewortelde ideeën van de kiezers over identiteit volgens El-Erian niet langer worden verworpen. "Hoewel de huidige politieke onrust wordt gevoed door economische teleurstelling en frustratie, is identiteit slechts de punt van de speer. Het heeft politieke en sociale verdeeldheid blootgelegd en verdiept."

Relatie gewoon door

Deskundigen voorspelden ook dat de Britse economie na het referendum van 2016 een onmiddellijke en significante daling van de productie zou lijden. Maar dat was een misverstand.

Aangezien je niet iets met niets kunt vervangen, was er geen onmiddellijke breuk in de handel tussen het VK en de EU. Bij gebrek aan duidelijkheid over wat voor type brexit uiteindelijk zou ontstaan, ging de economische relatie gewoon door "zoals het was" en werd een onmiddellijke verstoring voorkomen.

Niettemin ervaart de Britse economie volgens de econoom al een trage structurele verandering. "Er zijn aanwijzingen voor dalende buitenlandse investeringen en dit draagt bij aan het teleurstellende investeringsniveau van de economie in het algemeen. Bovendien accentueert deze trend de uitdagingen die verband houden met de zwakke productiviteitsgroei."

Banen verplaatsen

Er zijn ook tekenen dat bedrijven met activiteiten in het VK begonnen zijn hun brexit-noodplannen in gang te zetten, na een lange periode van wachten. Naast het verplaatsen van investeringen uit het VK, zullen bedrijven ook banen gaan verplaatsen.

En dit proces zal waarschijnlijk versnellen, zelfs als de Britse premier Theresa May erin slaagt om haar voorgestelde brexitdeal door het Britse parlement te krijgen. De vraag is volgens El-Erian dan ook niet of het VK een aanzienlijke economische afweging zal maken, maar wanneer.

Versnipperende wereldeconomie

Het brexit-proces toont dus de risico's die gepaard gaan met economische en politieke versnippering, en geeft volgens El-Erian een voorproefje van wat een steeds versnipperende wereldeconomie te wachten staat als dit voortduurt: namelijk minder efficiënte economische interacties, minder veerkracht, meer gecompliceerde grensoverschrijdende financiële stromen en minder behendigheid. 

Ook zal het veel moeilijker zijn om mondiale normen en standaarden te handhaven, laat staan internationale beleidsharmonisatie en coördinatie na te streven. Belasting- en regelgevingsarbitrage zal waarschijnlijk steeds vaker voorkomen.

En economische beleidsvorming zal een instrument worden voor het aanpakken van nationale veiligheidsproblemen. Hoe deze aanpak van invloed zal zijn op bestaande geopolitieke en militaire regelingen valt volgens El-Erian nog te bezien.

Gesloten economie aantrekkelijker?

Ten slotte zal er ook een verandering zijn in de manier waarop landen hun economieën willen structureren. In het verleden, waren de Britten en andere landen trots op zichzelf als 'kleine open economieën'. Maar nu lijkt een grote en relatief gesloten economie aantrekkelijker te worden. En voor landen die die optie niet hebben - zoals kleinere economieën in Oost-Azië - kunnen hechte regionale blokken een bruikbaar alternatief bieden. 

"Voorbij zijn de dagen waarin het versnellen van de economische en financiële globalisering en gecorreleerde groeipatronen bijna onbestreden zijn gebleven. We bevinden ons ook in een tijdperk van aanzienlijke technologische en politieke vloeibaarheid. De vooruitzichten voor groei en liquiditeit zullen waarschijnlijk nog onzekerder worden dan ze al zijn", aldus El-Erian.