Een plotselinge, ernstige uitverkoop van aandelen, aangewakkerd door bliksemsnelle computers. Ongekende acties van centrale banken om activaprijzen te ondersteunen en de grootste sociale onrust in de Verenigde Staten in een halve eeuw. Dat is hoe Marko Kolanovic, hoofd quant-onderzoek bij JPMorgan Chase, de volgende financiële crisis voor zich ziet.

Dat schrijft Cnbc. Kolanovic voorspelt dat een "Great Liquidity Crisis" de financiële markten zal treffen, gekenmerkt door flash-crashes in aandelenkoersen en sociale onrust. De verschuiving van miljarden dollars naar passieve investeringen, geautomatiseerde handelsstrategieën en elektronische tradingdesks zal plotselinge, ernstige aandelendalingen verergeren. Centrale banken zullen gedwongen worden om ongekende bewegingen te maken, waaronder directe aankopen van aandelen, of er kunnen zelfs negatieve inkomstenbelastingen zijn.

De timing van deze volgende crisis is volgens Kolanovic echter onzeker, maar de markten lijken tot in de eerste helft van 2019 "veilig" te zijn. 

"De krachten die het afgelopen decennium markten hebben veranderd, namelijk de opkomst van geautomatiseerde handel en passief beleggen, scheppen voorwaarden voor mogelijk gewelddadige bewegingen als de huidige stierenmarkt ten einde is", waarschuwt Kolanovic in een mega-rapport van 168 pagina's, geschreven voor de tiende verjaardag van de financiële crisis van 2008, met perspectieven van 48 analisten en economen van de bank.

Kalmte en plotselinge verkoopgolven

Kolanovic, 'doctor' in de theoretische natuurkunde, legt in het rapport uit, en doet voorspellingen, hoe de nieuwe door algoritmen gedomineerde aandelenmarkt zich zal gedragen.

De huidige stierenmarkt, de langste in de geschiedenis, wordt gekenmerkt door lange perioden van kalmte onderbroken door plotselinge sterke verkoopgolven die bekend staan als flash crashes. Recente voorbeelden zijn een intraday-daling van bijna 1.600 punten in februari en een daling van 1.100 punten in augustus 2015.

"Het zijn zeer snelle, scherpe dalingen van de activawaarden met een sterke toename van de marktvolatiliteit," aldus Kolanovic. Maar die flash crashes vonden plaats tegen een achtergrond van economische expansie in de Verenigde Staten; "de nieuwe markt is niet getest in een recessie".

"Als je deze liquiditeitsgestuurde scherpe uitverkoop hebt die aan het einde van de cyclus komt, of misschien zelfs het einde van de cyclus veroorzaakt, dan denk ik dat je een veel grotere correctie van activaprijzen en een nog grotere toename in marktvolatiliteit zal krijgen", zei Kolanovic.

Niemand om in te stappen en te kopen

Kolanovic legt in zijn rapport uit hoe de belangrijkste markttendensen na de crisis van 2008 de verkoop tijdens momenten van paniek verergerden. De massale verschuiving van actief naar passief beheerde investeringen - hij schat dat 2 biljoen dollar op die manier in het afgelopen decennium is verplaatst - heeft een pool van kopers verwijderd die kunnen opduiken als de waarderingen tuimelen.

De opkomst van geautomatiseerde handelsstrategieën is ook een factor omdat veel kwantitatieve hedgefondsen zijn geprogrammeerd om automatisch te verkopen bij zwakte. "Samen vormen index- en kwantitatieve fondsen nu twee derde van het wereldwijd beheerde vermogen en 90 procent van de dagelijkse handel komt van die of vergelijkbare strategieën."

"Kort gezegd, je hebt nu grote groepen investeerders die puur mechanisch zijn. Ze verkopen bij bepaalde signalen en niet noodzakelijkerwijs bij fundamentele ontwikkelingen, zoals verhogingen van de VIX, of een wijziging in de correlatie tussen obligaties en aandelen. Als de markt 2 procent daalt, moeten ze verkopen."

Tot slot neigen de elektronische tradingdesks bij banken en andere bedrijven ertoe zich terug te trekken wanneer de markten ruw worden, waardoor ze liquiditeit verwijderen en bijdragen aan een trapsgewijze prijsdaling.

De 'Great Liquidity Crisis'

Kolanovic zegt dat deze potentiële meltdown in aandelenkoersen de volgende financiële crisis zou kunnen veroorzaken. Zijn naam ervoor: The Great Liquidity Crisis. In financiële markten is liquiditeit een maatstaf voor het gemak en de snelheid waarmee een financieel instrument kan worden verhandeld zonder de prijs ervan aanzienlijk te beïnvloeden, bijvoorbeeld contant geld is zeer liquide, terwijl vastgoed vaak illiquide is.

Als de markten met 40 procent of meer zouden dalen, zou de Federal Reserve in actie moeten komen om een spiraal te voorkomen die leidde tot depressie, zei Kolanovic. Dat zou kunnen leiden tot onconventionele acties, waaronder directe aankopen van aandelen, een maatregel die de Japanse centrale bank al heeft genomen.

"Plotseling is elk pensioenfonds in de VS zwaar ondergefinancierd, raken retailbeleggers in paniek en verkopen, terwijl individuen stoppen met uitgeven", aldus Kolanovic. 

"Als je een dergelijke ernstige crisis hebt, hoe verbreek je dan de vicieuze cirkel? Misschien stimuleer je de economie door de belastingen verder te verlagen of zelfs negatief te maken. Het meest waarschijnlijke is volgens mij dat centrale banken direct zullen ingrijpen door obligaties of zelfs aandelen te kopen."

Sociale spanningen

Kolanovic sloot zijn rapport af met een onheilspellende opmerking: "De volgende crisis zal waarschijnlijk ook leiden tot sociale spanningen zoals die 50 jaar geleden in 1968 zijn waargenomen." Dat jaar werd gekenmerkt door de piek van zowel de oorlog in Vietnam als de anti-oorlogsbeweging en de moorden op Martin Luther King Jr. en Senator Robert F. Kennedy.

Vandaag de dag helpen internet en sociale media om groepen te polariseren, en gebeurtenissen zoals de Amerikaanse verkiezingen en de Brexit tonen spanningen aan die volgens Kolanovic waarschijnlijk zullen toenemen in de volgende crisis.