Gevolgen 9/11 ook in Nederland na twintig jaar nog altijd merkbaar
De aanslagen op de Verenigde Staten op 11 september 2001 waren een keerpunt voor de hele wereld. In de twintig jaar die sindsdien zijn verstreken, hebben zich in tegenstelling tot landen om ons heen in Nederland geen grootschalige aanslagen vanuit jihadistische hoek voorgedaan. Toch zijn de gevolgen van 9/11 ook in Nederland nog altijd merkbaar.
"De veiligheidsdiensten waarschuwden voor 9/11 al voor radicale elementen in de Nederlandse moslimgemeenschap. Na 9/11 gingen ook journalisten uitzoeken hoe het nou zat met jihadisme en of dat ook bij ons voorkwam. Dat bleek inderdaad zo te zijn", aldus Bakker.
"Er werd een nieuw vraagstuk blootgelegd, dat sindsdien ook niet meer is weggegaan. Daarom werd het ook in de politiek minder taboe om over islamitisch extremisme te spreken."
"We kijken tegenwoordig ook met een veiligheidsbril naar alles in de wereld, van migratie tot overboekingen van geld", aldus oud-diplomaat Peter Knoope, tegenwoordig als terrorisme-expert verbonden aan het Instituut Clingendael.
"Het is een pakket van maatregelen waar we twintig jaar geleden mee zijn begonnen. Er hangen tegenwoordig bijvoorbeeld ook overal camera's, dat was twintig jaar geleden echt ondenkbaar."
Na 9/11 verschenen er vaker betonblokken voor ingangen van gebouwen en openbare plekken, om te voorkomen dat er voertuigen op in konden rijden. | Beeld: ANPDaarnaast werden gemeenten intensief betrokken in de zoektocht naar vroege uitingen van radicaal gedrag. Zogenoemde radicaliseringsmedewerkers konden zo in een vroeg stadium al praten met mensen die dreigden te radicaliseren.
"Het contact met bevolking op wijkniveau is echt belangrijk geweest", aldus Knoope. "Het toonde de relevantie en toegevoegde waarde van echt contact tussen burger en overheid."
De grootste terreuraanslagen met jihadistisch motief in Europa sinds 9/11. | Beeld: NU.nl/Bart-Jan Dekker"Er zijn aantoonbaar aanslagen voorkomen dankzij onze brede aanpak", aldus Bakker. "We kunnen nooit precies weten hoeveel, maar het is duidelijk dat we niet zomaar geluk hebben gehad. We hebben echt die extremistische internationale netwerken ook in Nederland gehad. Die dreiging werd snel serieus genomen, waardoor veel verijdeld kon worden dankzij contraterrorisme."
Knoope wijst op de preventieparadox, waarbij mensen denken dat er niks aan de hand is, juist omdat iets niet heeft plaatsgevonden. "Het is ingewikkeld om te toetsen wat er nou precies is voorkomen en welke rol het beleid daarin gespeeld heeft. Maar we kunnen stellen dat de preventie hier effectief is gebleken."
Nederlanders zijn veel van de veiligheidsmaatregelen normaal gaan vinden, ziet Bakker. "Op veiligheidsgebied is echt een andere cultuur ontstaan, maar we zijn eraan gewend geraakt."
"Het is een voortdurend dilemma, de balans tussen vrijheid en veiligheid", beaamt Knoope. "De vraag blijft altijd in hoeverre het proportioneel is, we hebben stukje bij beetje veel vrijheid ingeleverd de afgelopen twintig jaar. Mensen krijgen al gauw het idee dat de overheid zich er te veel mee bemoeit."
Bakker sluit zich daarbij aan. "De een heeft er meer moeite mee dan de ander, maar het is zeker niet naïef om je zorgen te maken over je privacy. Zelfs als daar veiligheid tegenover staat."