Maandag 26 september 2022 | Het laatste nieuws het eerst op NU.nl
Foto ter illustratie.

Zo herken je een pathologische leugenaar: 'Ze zijn meesters in verhalen vertellen'

Iedereen vertelt weleens een leugentje om bestwil, maar een pathologische leugenaar leeft in een wereld die gebouwd is op leugens. Hoe weet je of iemand vaak verhalen vertelt die te mooi klinken om waar te zijn?
Door Julia Schipper

Je komt er na jaren achter dat je partner een heel leven bij elkaar heeft gelogen of dat je vriend geld van je leent voor doeleinden die niet eens bestaan. Dit soort horrorverhalen lees je over mensen die te maken hebben met een pathologische leugenaar.

Een pathologische leugenaar is iemand die ziekelijk vaak liegt. "Ze liegen niet over één feit, maar kunnen zo hele verhalen over hun eigen leven verzinnen", zegt Ursula gz-psycholoog Hendriks-Van den Bos van Psychocare.

"Het pathologisch liegen is vaak een onderdeel van een persoonlijkheidsstoornis, bijvoorbeeld een antisociale persoonlijkheid. Soms zie je pathologisch liegen terug bij mensen met een narcistische persoonlijkheid, die hebben namelijk de neiging om hun eigen prestaties erg te overdrijven."

Hersenen laten zien wanneer iemand liegt

Hersenwetenschapper Maarten Boksem deed met behulp van een MRI-scanner onderzoek naar de hersenen van mensen die liegen en anderen die de waarheid spreken. In het brein zijn namelijk twee belangrijke systemen actief: het beloningssysteem en het zelfbeeldsysteem.

Via de scan kon Boksem waarnemen welke hersengebieden actiever waren bij proefpersonen die logen en welke bij proefpersonen die de waarheid spraken. "Mensen die vaak liegen, zijn afhankelijker van het beloningssysteem."


Vaak vertellen ze verhalen waarvan je al voelt dat ze te mooi lijken om waar te zijn.
Ursula Hendriks-Van den Bos, gz-psycholoog

"Hoe meer activiteit in dat systeem, hoe meer ze liegen. Mensen die eerlijker zijn, hebben juist meer activiteit in het zelfbeeldsysteem. Ze zijn gevoeliger voor het beeld dat ze scheppen", zegt Boksem.

Meesters in verhalen vertellen

Pathologische leugenaars zijn meesters in het vertellen van verhalen met uitgebreide details. "Vaak vertellen ze verhalen waarvan je al voelt dat ze te mooi lijken om waar te zijn. Dit zijn bijvoorbeeld verhalen waarin ze zichzelf portretteren als een held of een slachtoffer", zegt Hendriks-Van den Bos.

Volgens haar is dat een signaal dat er iets niet klopt. "Als je langer in contact bent met iemand die consistent liegt, hoor je op den duur verhalen die niet overeenkomen met een eerder verteld verhaal."

Ze zijn niet eenvoudig te behandelen

Het is lastig om een pathologische leugenaar te confronteren met zichzelf. "Zo iemand ligt er niet wakker van als jij hem betrapt op een leugen. Dat is juist het probleem. Op het moment dat je dit doet, zal diegene er net zolang omheen draaien, totdat je overtuigd bent van de leugen of nog meer gaat twijfelen aan jezelf."


Ze willen dus niet zozeer hun eigen gedrag veranderen, maar hebben er last van dat ze door de mand gevallen zijn.
Ursula Hendriks-Van den Bos, gz-psycholoog

Een pathologische leugenaar is niet eenvoudig te behandelen. "Ze moeten echt zelf gemotiveerd zijn om het los te laten. Als pathologische leugenaars zich bij mij melden, dan is dat omdat ze in hun omgeving van alle kanten tegengas krijgen vanwege hun leugens", zegt Hendriks-Van den Bos. "Ze willen dus niet zozeer hun eigen gedrag veranderen, maar hebben er last van dat ze door de mand gevallen zijn"

Pathologische leugenaars kunnen veel schade aanrichten

Mensen die herhaaldelijk en ziekelijk liegen, kunnen veel schade aanrichten bij hun partner. "Je zelfbeeld verandert en je gaat je slechter voelen over jezelf. Je leeft namelijk een tijdlang mee in de leugens van je partner en gaat daardoor achteraf twijfelen aan jezelf", zegt Hendriks-Van den Bos.

Wat kunnen mensen doen als ze geconfronteerd worden met een pathologische leugenaar? "Het is belangrijk om rustig te blijven en niet boos te worden, want dan giet je alleen maar olie op het vuur. Als je vermoedt dat iemand liegt, doe dan navraag en check of bepaalde feiten kloppen."

Daarbij is het noodzakelijk om je grenzen aan te geven. "Ook als iemand zegt in behandeling te gaan, weet je niet of diegene de waarheid spreekt. Stop dan ook het gesprek als je merkt dat iemand blijft liegen, dat recht heb je."

Deze inhoud kan helaas niet worden getoondWij hebben geen toestemming voor de benodigde cookies. Aanvaard de cookies om deze inhoud te bekijken.

Lees meer over:

liegenGezondheid

Aanbevolen artikelen