Woensdag 5 oktober 2022 | Het laatste nieuws het eerst op NU.nl
Foto ter illustratie.

Wat doet stikstof met je gezondheid? 'Schaadt niet alleen natuur'

Bij de stikstofcrisis gaat het vaak over de effecten van stikstof op het milieu. Minder bekend is dat stikstofverbindingen (waaronder ammoniak uit de veeteelt) ook effect hebben op je gezondheid. "Het levert niet alleen ellende op voor onze natuur, maar schaadt ook heel direct jezelf."
Door Germieke Smits

Het aantal sterfgevallen in Europa als gevolg van stikstofdioxide bedraagt ongeveer 40.000. In Nederland gaat het om een paar duizend per jaar, vertelt Onno van Schayck, hoogleraar preventieve geneeskunde en onderzoeker luchtvervuiling en gezondheid.

"Het blijft een schatting hoeveel mensen jaarlijks overlijden. Het zijn er in ieder geval meer dan het aantal verkeersslachtoffers per jaar en het speelt mee bij een slechte levenskwaliteit en bij longziekten als astma", zegt Van Schayck.

Zo belandden in 2021 meer dan 50.000 Nederlanders met een longaandoening één of meerdere keren in het ziekenhuis door slechte luchtkwaliteit, blijkt uit recent onderzoek van gezondheidsinstituut Nivel. Fijnstof (waar stikstofdioxide indirect een flinke bijdrage aan levert) levert de grootste bijdrage aan de ziektelast, gevolgd door stikstofdioxide zelf (zo'n 10 tot 20 procent).

Irritatie aan ogen, keel en neus

"Lang dachten we dat alleen de bijdrage van stikstofdioxide aan fijnstof tot gezondheidsschade lijdt, maar sinds kort weten we dat stikstofoxide zelf negatieve gezondheidseffecten heeft", legt Guus Velders, senior wetenschappelijk onderzoeker luchtkwaliteit bij het RIVM, uit.

"Stikstofdioxide kan irritatie aan ogen, keel en neus veroorzaken", vertelt Van Schayck. "Daarnaast zorgt het voor een verminderde longfunctie en kunnen er ontstekingen in de luchtwegen ontstaan. Stikstofdioxide bestaat uit kleine moleculen, die diep doordringen in de longen en daardoor ook in de bloedbaan terecht kunnen komen."


Bij longpatiënten kan blootstelling leiden tot een astma-aanval en een ziekenhuisopname.
Onno van Schayck, hoogleraar preventieve geneeskunde

Voor mensen die al longklachten hebben en voor ouderen en kinderen is luchtvervuiling extra gevaarlijk. "Bij longpatiënten kan blootstelling leiden tot een astma-aanval en een ziekenhuisopname", vervolgt Van Schayck. "En van een op de vijf kinderen is bekend dat de oorzaak van hun astma gerelateerd is aan stikstofdioxide. Er zijn weliswaar goede medicijnen voor, maar de longfunctie vermindert, en er is later meer risico op de ziekte COPD."

Er is verbetering, maar nog niet genoeg

Stikstofdioxide komt vooral vrij bij verbranding, zoals in de industrie en het verkeer. Ook kan stikstofoxide samen met ammoniak uit de veehouderij leiden tot de vorming van fijnstof, vertelt Lidwien Smit, hoogleraar en epidemioloog aan de Universiteit Utrecht. Smit doet onderzoek naar het effect van de lucht rondom stallen op bewoners.

"Uit ons onderzoek blijkt dat omwonenden een verminderde longfunctie en vaker longontsteking hebben. We volgen deze bewoners, eind dit jaar verwachten we nieuwe resultaten." Fijnstof verhoogt ook het risico op hart- en vaatziekten. Het ligt er per persoon aan of je last hebt van slechte luchtkwaliteit, vervolgt ze. "Maar hoe langer en hoger de blootstelling, hoe meer risico voor je gezondheid."


Hoe langer en hoger de blootstelling aan fijnstof, hoe meer risico voor je gezondheid.
Lidwien Smit, hoogleraar en epidemioloog

Het goede nieuws: de luchtkwaliteit is sterk verbeterd sinds de jaren tachtig en negentig, vertelt Velders. "Toen kon het zorgen voor zes jaar minder leven, nu is dat ongeveer acht maanden. In Nederland wordt inmiddels bijna overal aan de Europese grenswaarden voor luchtkwaliteit voldaan."

Hoe lager hoe beter

Maar daar wordt meteen een kanttekening bij geplaatst. Smit: "Wereldgezondheidsorganisatie WHO heeft vorig jaar geconcludeerd dat deze grenswaarden te hoog zijn, en heeft een veel lagere advieswaarde voorgesteld. Voor stikstofdioxide is dat van 40 microgram naar 10 microgram per m3 gegaan."

Het RIVM beaamt dit: "Toen is bekend geworden dat ook bij lage concentraties gezondheidseffecten optreden en dat klachten kunnen verergeren. Elke verontreinigende stof heeft effect. Het is hoe lager hoe beter."

Nog deze maand komt er een rapport van het RIVM uit over hoe ver Nederland kan komen met het halen van de WHO-advieswaarden voor 2030. Want met de huidige maatregelen die de overheid tot dan wil doorvoeren, komen we er niet, zegt Velders.

"Heel Nederland is nog steeds rood gekleurd", zegt Van Schayck. "Ik heb hoop, door het schonere verkeer. Maar er zijn ook zorgpunten: de grote stikstofuitstoters, het vliegverkeer. Slecht voor de natuur én het zorgt voor ellendige ziektes."

Op Check je plek kun je luchtkwaliteit in je eigen omgeving bekijken.

Deze inhoud kan helaas niet worden getoondWij hebben geen toestemming voor de benodigde cookies. Aanvaard de cookies om deze inhoud te bekijken.

Lees meer over:

GezondheidStikstof

Aanbevolen artikelen