Woensdag 6 juli 2022 | Het laatste nieuws het eerst op NU.nl
Still uit de documentaire Swans Reflecting Elephants.

Een expert over de zelfbeeldstoornis BDD: 'Het is geen ijdelheid'

Een grote neus, flaporen of een slechte huid. Iedereen heeft wel iets wat hij minder mooi vindt aan zichzelf. Bij mensen met body dysmorphic disorder (BDD) gaat dit een stap verder: zij zijn ervan overtuigd dat hun lichaamsdeel afwijkt van de norm. Niek Silvan (33) lijdt aan BDD.
Door: Naomi Defoer

Silvan maakte een documentaire over zijn leven met de stoornis en de zoektocht naar (zelf)acceptatie. Hij werd op school 'lelijkerd' genoemd en kreeg dit nooit meer uit zijn hoofd. Ook heeft hij een persoonlijkheidsstoornis. "Als ik in de spiegel kijk, zie ik iemand die lelijk is", zegt Silvan. "Vooral mijn neus en mijn haar. Zodra ik een BDD-aanval heb, wordt dat gevoel erger."

BDD is een stoornis in de lichaamsbeleving. "Bij 80 tot 90 procent van de mensen met BDD gaat het om een extreme focus en een waanachtige overtuiging dat een lichaamsdeel afwijkt", legt Nienke Vulink, psychiater bij het Amsterdam UMC, uit. "Vaak gaat het om het gezicht: de neus, ogen, kaak, oren, huid en het haar, maar eigenlijk kan het elk lichaamsdeel zijn, of zelfs meerdere lichaamsdelen."

De stoornis kan hardnekkig zijn, waardoor patiënten op de lange termijn eenzaam, depressief en suïcidaal kunnen worden. Ongeveer 80 procent van de mensen met BDD heeft suïcidale gedachten en 20 procent doet een poging."

Sociale media kunnen de stoornis versterken

BDD kan op verschillende manieren ontstaan. Een groot deel van de patiënten ontwikkelt klachten in de kindertijd of tijdens de overgang van kind naar volwassene. "In sommige gevallen zijn in de hersenen functionele veranderingen te zien die overeenkomsten hebben met anorexia nervosa en een dwangstoornis", legt de psychiater uit.

Ook een ernstig trauma, (seksueel) misbruik, langdurig pesten, opvoeding en karakter kunnen een rol spelen. Veelvuldig gebruik van sociale media en de filters die daarop te vinden zijn kunnen de stoornis versterken. Vaak is het een combinatie van verschillende factoren. "Er is geen 'checklist' om een diagnose te stellen", zegt de psychiater.


Door medicatie kunnen patiënten beter afstand nemen, krijgen ze meer inzicht en zijn ze minder angstig.
Nienke Vulink, psychiater

BDD kan op twee manieren worden behandeld: met medicatie en met therapie. "SSRI's, een vorm van antidepressiva, kunnen de klachten tot 60 procent verminderen", zegt Vulink. "Door de medicatie kunnen patiënten beter afstand nemen, krijgen ze meer inzicht en zijn ze minder angstig. Daarnaast hebben we een gespecialiseerde behandeling waarbij patiënten gedurende zestien weken twee dagen per week groepstherapie volgen met lotgenoten. Hier praten ze over hun gedachten en zelfbeeld, krijgen ze spiegel- en aandachttraining en er is een module traumabehandeling.

In het middelpunt van de belangstelling

Silvan wist zijn stoornis tot twee jaar geleden verborgen te houden, maar zegt dat hij al sinds zijn puberteit weet dat hij aan de stoornis lijdt. "In een aflevering van Oprah Winfrey vertelde ene Jesse over zijn leven met BDD. Toen ik hem zag, herkende ik zo veel van mezelf in hem." In de documentaire gaat Silvan naar hem op zoek.

In het begin slikte Silvan antidepressiva om rustig te worden, ook nam hij deel aan groepstherapie. "Als opdracht kreeg ik mee om letterlijk in het middelpunt van de belangstelling te gaan staan. De eerste keer vermeed ik oogcontact en was ik bang dat iemand naar mij toe zou komen, de tweede keer ging dat ietsje beter, maar de derde keer lukte het om oogcontact te maken. Ook heb ik geleerd dat er zoiets als afwijzing bestaat. Door de behandeling lukt het me te aanvaarden wie ik vanbinnen ben, waardoor ik de buitenkant ook beter kan accepteren."

Psychiater Nienke Vulink weet alles over Body Dysmorphic Disorder. Ze doet al bijna twintig jaar onderzoek naar BDD en schreef samen met Damiaan Denys het boek Body Dysmorphic Disorder (2011).

De documentaire van Silvan heet Swans Reflecting Elephants en gaat in oktober 2022 in premiere op het Keep an Eye Filmacademie Festival in Amsterdam. AVROTROS zendt de documentaire in november uit.

Deze inhoud kan helaas niet worden getoondWij hebben geen toestemming voor de benodigde cookies. Aanvaard de cookies om deze inhoud te bekijken.

Aanbevolen artikelen