Zondag 29 mei 2022 | Het laatste nieuws het eerst op NU.nl
Foto ter illustratie.

Pas op met een gezonde leefstijl als medicijn: 'Vraagt het onmogelijke van mensen'

Een gezonde leefstijl geneest patiënten steeds vaker van diabetes type 2. Toch mag niet de indruk worden gewekt dat patiënten ziektes op die manier even kunnen 'omkeren'. In de rubriek Gezond of niet duikt gezondheidsjournalist Tijn Elferink in een onderwerp waar verwarring over bestaat. Is een gezonde leefstijl wel of geen medicijn?
Door Tijn Elferink

"Laat voeding uw medicijn zijn en uw medicijn uw voeding", adviseerde de Griekse arts Hippocrates bijna 2500 jaar geleden. Hij wordt gezien als de vader van de geneeskunde. De eed die artsen moeten afleggen, is gebaseerd op de eed van Hippocrates. Daarmee beloven zij zich te houden aan bepaalde beroepsregels.

De uitspraak van Hippocrates is populair in boeken over leefstijlgeneeskunde, waarin wordt beschreven hoe je een ziekte met een gezondere leefstijl zou kunnen 'omkeren'. In de afgelopen weken kwamen er nogal wat van zulke boeken uit.

Zo verschenen onlangs Glucose revolutie, Hoe keer je diabetes type 2 om?, Burn Baby Burn. Maar ook Voeding is geen medicijn, van de Londense arts Joshua Wolrich.

'Een leuk klinkend, maar onjuist citaat'

"Het spijt me dat ik je al direct aan het begin van dit boek uit de droom moet helpen" schrijft Wolrich. "Maar Hippocrates heeft die twee dingen nooit daadwerkelijk bij elkaar gezet; dit is simpelweg een leuk klinkend, onjuist citaat."

Bovendien is het volgens de arts "een tikkeltje problematisch" om dingen die de Griekse arts heeft gezegd te gebruiken als leidraad voor hoe we de geneeskunde vandaag de dag moeten uitoefenen.


Als we naar de oorzaak van diabetes type 2 willen gaan, dan moeten we ook de leefstijl met de patiënt gaan bespreken.
Rogier Larik, leefstijlapotheker

Zorgverleners willen handelen op basis van wetenschap, zegt leefstijlapotheker Rogier Larik. "Daarom kiezen ze voor bewezen effectieve medicatie, zoals insuline." Dit diabetesmedicijn behandelt niet de ziekte, maar een symptoom: het verlaagt de bloedsuiker.

"Als we naar de oorzaak van diabetes type 2 willen gaan, dan moeten we ook de leefstijl met de patiënt gaan bespreken." Is er sprake van overgewicht? Dan wordt een leefstijlprogramma in sommige gevallen vergoed vanuit de basisverzekering.

In het lichaam ontstaan kleine ontstekingen

Het effect van een gezondere leefstijl is lastiger aan te tonen dan het effect van medicijnen. "Dat betekent niet dat het effect er niet is", zegt Larik. "Diabetes type 2 is een leefstijlziekte. Onze manier van leven veroorzaakt verstoringen in ons lichaam", vertelt hij.

"Het lichaam wordt minder gevoelig voor insuline, vet hoopt zich op in de buik en in het hele lichaam ontstaan kleine ontstekingen. Er wordt veel onderzoek gedaan naar het omkeren van deze processen en de resultaten zijn hoopgevend."


Mensen moeten niet de indruk krijgen dat ze hun gezondheid volledig zelf kunnen bepalen door 'even' hun dieet of leefstijl aan te passen.
Lester du Perron, ziekenhuisarts

Krap en dun, zo noemt ziekenhuisarts en niet-praktiserend huisarts Lester du Perron het bewijs dat je jezelf weer gezond kunt maken. "En als het er al is, dan blijkt het vaak van korte duur, omdat een leefstijlinterventie regelmatig het onmogelijke van mensen vraagt."

Het zijn gewoontes die decennialang zijn gegroeid en door de omgeving in stand worden gehouden. Op elke straathoek is ongezond eten te koop, overal zijn roltrappen en met eten dat wordt thuisbezorgd, wordt fysieke inspanning tot een minimum beperkt.

Inzicht in eigen gezondheid is belangrijk

Een gezonde leefstijl is zeker aan te moedigen, zegt Du Perron. "Maar niet tot het punt dat mensen de indruk krijgen dat ze hun gezondheid volledig zelf kunnen bepalen door 'even' hun dieet of leefstijl aan te passen."


We moeten het systeem anders gaan organiseren, zodat ziekte niet langer het verdienmodel is, maar gezondheid.
Rogier Larik, leefstijlapotheker

Inzicht in je eigen gezondheid is daarom belangrijk, zegt Larik. "We gaan wel twee keer per jaar naar de tandarts, maar met alles achter de keel wachten we af tot er klachten ontstaan. Laten we investeren in het voorkomen van ziektes door laagdrempelig in je wijk je eigen gezondheid te kunnen checken."

Een apotheker wil zorg verlenen

Inmiddels zijn er in Nederland 150 leefstijlapothekers. "Wij zien de apotheek van de toekomst als een gezondheidshuis waar je niet alleen voor medicijnen komt, maar ook voor je gezondheid." Soms reageren mensen verrast, erkent Larik.

"Een apotheker wil toch pillen verkopen? Nee, we willen zorg verlenen. Precies daarom moeten we het systeem anders gaan organiseren, zodat ziekte niet langer het verdienmodel is, maar gezondheid. De eerste stap is de bewustwording dat het huidige verdienmodel moet omkeren."

Het oordeel

Diabetes type 2 is vaak, maar zeker niet altijd, een gevolg van een ongezonde leefstijl. Bij een deel van de patiënten kan gezonder eten en meer bewegen de bloedsuikerspiegel normaliseren. Het vraagt wel wat van een patiënt, maar de oorzaak aanpakken is beter dan symptoombestrijding. Maar afvallen en 'omkeren' is simpelweg niet bij iedereen mogelijk. We moeten daarom oppassen voor fatshaming.

Aanbevolen artikelen