Woensdag 18 mei 2022 | Het laatste nieuws het eerst op NU.nl

Zes vragen over salmonella: wat is het en hoe voorkom je besmetting?

Dinsdag meldde het RIVM dat in Nederland zeker twee kinderen met de de salmonellabacterie besmet zijn geraakt. De besmettingen worden gelinkt aan een grotere uitbraak in Europa. Wat is salmonella precies en wat kun je ertegen doen? NU.nl legde zes vragen voor aan experts.
Door NU.nl/Elise van Joolen

Dit stuk verscheen al eens op 17 december 2017 vanwege de stijging van het aantal salmonellabesmettingen in dat jaar. Het stuk is geactualiseerd.

1. Hoe kun je salmonella oplopen?

"Salmonella is een ziekmakende bacterie die het meest voorkomt op rauwe, dierlijke producten, zoals vlees, vis of eieren", zegt Wieke van der Vossen, expert voedselveiligheid bij het Voedingscentrum. "De bacterie leeft vooral in de darmen van varkens en pluimvee. Het vlees kan tijdens de slacht besmet raken met de bacteriën uit de darmen van deze dieren. Mensen kunnen het eveneens oplopen door dieren te aaien, omdat ook aan hun vacht wat resten van ontlasting kunnen zitten. Ook kiemgroenten als taugé kunnen besmet raken door mest of verontreinigd water. Als eten vervolgens niet gekookt, gewassen of goed gaar gebakken wordt, blijven de bacteriën actief."

Jaap van Dissel, directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM: "Jaarlijks krijgen naar schatting meer dan 30.000 mensen in Nederland met een besmetting te maken. Vaak raken mensen besmet door het eten van besmette voedingswaren. Ook kun je de infectie oplopen door contact met iemand die nog ziek of net hersteld is. De bacterie blijft namelijk na herstel nog enige tijd in de darmen en ontlasting aanwezig. Als zo iemand onvoldoende toilethygiëne betracht, kun je indirect door contact besmet worden, bijvoorbeeld door voedsel dat die persoon bereidt."

2. Wat is het verschil tussen salmonella en listeria?

Van der Vossen: "Listeria is ook een bacterie en komt op veel plekken in de natuur voor, waaronder in voedsel. Er zijn meerdere soorten, maar van één soort kun je behoorlijk ziek worden. De kans is klein dat je het krijgt, maar kan zeer ernstige gevolgen hebben. Bij bijvoorbeeld zwangere vrouwen kan listeria in ernstige gevallen zorgen voor een vroeggeboorte of zelfs een miskraam. Zwangere vrouwen wordt aangeraden geen rauwmelkse kaas, voorverpakte gerookte vis en rauwe dierlijke producten als filet americain te eten, omdat dit risicoproducten zijn."

Van Dissel: "Listeria is een speciale bacterie en bij gezonde personen verloopt de infectie vaak zonder symptomen of met milde griepverschijnselen. Bij jonge kinderen, ouderen of mensen met een verzwakt immuunsysteem kan listeria een groter risico vormen. Bij hen kan listeria een bloedvergiftiging geven en tot een hersen- en hersenvliesontsteking leiden. Zo'n infectie kan dodelijk zijn."

3. Wat is het verschil tussen een voedselvergiftiging en een voedselinfectie?

"Bij een voedselinfectie geeft een bacterie, een virus of een parasiet het probleem", legt Van der Vossen uit. "Deze bacterie is in het voedsel aanwezig en wordt opgegeten. Vervolgens nestelt deze zich in het lichaam. Een voedselvergiftiging ontstaat wanneer de bacterie in het voedsel gifstoffen aanmaakt. Deze gifstoffen maken het lichaam binnen enkele uren ziek."

4. Welke klachten kan een besmetting veroorzaken?

Klachten uiten zich vaak in diarree, buikpijn en koorts, zo vertelt Van der Vossen. "Hoe ziek je wordt, hangt af van de hoeveelheid salmonellabacteriën die je binnenkrijgt. Ook de soort bacterie en je weerstand bepalen het ziektebeeld. Na een besmetting wordt de maag of de darm aangetast, waardoor een ontsteking ontstaat. Vaak ontstaan de klachten binnen 12 tot 36 uur en zijn die na twee tot drie dagen weer verdwenen."

Van Dissel: "Er bestaan duizenden typen salmonella. Sommige daarvan, zoals de verwekker van buiktyfus, kunnen zich langere tijd in de darmen nestelen. Iemand met chronisch dragerschap kan dan zelf geen klachten meer ervaren, maar wel gedurende weken of zelfs maanden anderen besmetten als er onvoldoende toilet- en keukenhygiëne betracht wordt."

5. Voor wie vormt een besmetting een gevaar?

Volgens van Dissel zullen de gevolgen van een besmetting met salmonella bij de meeste personen tot diarree en darmklachten beperkt blijven. "Door diarree verlies je veel vocht, daarom moeten mensen voorkomen dat ze uitdrogen", legt hij uit.

"Maar bij mensen bij wie de afweer verstoord is door een ziekte of door geneesmiddelen als prednison, is er een risico dat de salmonellabacterie van de darm in de bloedbaan komt. Dat kan bloedvergiftiging veroorzaken en soms kan de bacterie zich nestelen in een verwijd bloedvat, een gewrichtsprothese of wervel en daar lokaal een ontsteking geven. Voor de groep mensen met een verstoorde afweer is het aan te raden om hun huisarts te raadplegen wanneer zij heftige diarree hebben."

Volgens beide experts speelt maagzuur een belangrijke rol bij het onschadelijk maken van de salmonellabacterie. "Het zuur kan de bacterie doden", aldus Van Dissel. "Daarom kan een besmetting bij mensen die maagzuurremmers slikken sneller tot infectie van de darm leiden. Het zuur kan bacteriën inactief maken, maar wanneer maagzuurremmers worden geslikt, is dit mechanisme aangetast en kunnen de ziekteverschijnselen van een besmetting ernstiger zijn."

6. Welke maatregelen kun je treffen om besmetting met de bacterie te voorkomen?

Van der Vossen: "Het is aan te raden om vlees door en door te garen. Ook het koken van eieren totdat ze gestold zijn, verkleint het risico op een besmetting met salmonella. Eet bij voorkeur ook geen producten waarin rauwe eieren verwerkt zijn, zoals tiramisu of bavarois. Daarnaast kunnen groenten, fruit en verse kruiden het beste onder stromend water gewassen worden. Bij gerechten met kiemgroenten als taugé is het aan te raden om het product kort in kokend water te dompelen. En wat betreft het aaien van dieren: was je handen na bijvoorbeeld een bezoek aan een kinderboerderij."

Van Dissel: "Pas een goede toilethygiëne toe en was je handen voor het koken en na het aanraken van rauw vlees. Ook is een goede hygiëne in de keuken essentieel om kruisbesmetting te voorkomen. Gebruik bijvoorbeeld nooit een snijplank en mes die rauw vlees hebben aangeraakt voor het snijden van groenten voordat ze afgewassen zijn."

Aanbevolen artikelen