Donderdag 26 mei 2022 | Het laatste nieuws het eerst op NU.nl

De tekorten van 2021: Meer jongeren dan ooit psychisch ongezond

Van de wooncrisis tot de hoge werkdruk in de zorg en het onderwijs, 2021 was het jaar van de tekorten. In de laatste dagen van het jaar staat NU.nl in een speciale serie stil bij deze problemen. Hoe zijn ze ontstaan? Maar vooral: wat zijn de oplossingen? Vandaag: mentale gezondheid.
Door Sarah Sitanala
Hoe is dit tekort precies ontstaan?

Nooit eerder waren zo veel jonge mensen eenzaam, angstig of somber, blijkt uit recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

"Door corona is meer licht gaan schijnen op een al bestaand probleem", zegt Arne Popma. Hij is voorzitter van de afdeling Kinder- en Jeugdpsychiatrie van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, hoogleraar aan het Amsterdam UMC en werkzaam als kinder- en jeugdpsychiater.

Zo lieten studenten al in 2018 weten een hoge prestatiedruk te ervaren. Niet alleen op de onderwijsinstelling, maar ook in de maatschappij. "Verder voelen zij tijdsdruk als het gaat om het halen van hun studie en voelen zij zich door het leenstelsel minder vrij zich te ontwikkelen", aldus Popma.

Dat is volgens Anita Kraak van het Nederlands Jeugdinstituut te verklaren door een maatschappelijke norm die jongeren lijken te hebben geïnternaliseerd: "Het idee dat als je excelleert, je gelukkiger wordt." Daarnaast onderwerpen we kinderen op steeds jongere leeftijd aan testen en worden er bijlessen en huiswerkklassen georganiseerd. "Dat zijn we normaal gaan vinden", zegt Kraak.


Jongeren hebben behoefte om te participeren, gezien te worden en mee te doen.
Anita Kraak, Nederlands Jeugdinstituut

Ook het toegenomen individualisme speelt een rol. De samenleving is er steeds minder op gericht elkaar te helpen zo gezond mogelijk te leven. In plaats daarvan wordt er van je verwacht dat je zelf je leven op orde krijgt. "Lukt dat niet, dan val je buiten de groep en kan het zijn dat je daar op sociale media op wordt afgerekend", zegt Popma.

Verder hebben jongeren weinig vertrouwen in de toekomst als het gaat om het kopen van een huis, het vinden van een baan en de leefbaarheid van de planeet als er niet snel iets aan de klimaatcrisis wordt gedaan.

Hun mening over deze serieuze problemen wordt niet voldoende gehoord, terwijl de jongeren daar wel belang bij hebben. "Jongeren hebben behoefte om te participeren, gezien te worden en mee te doen", zegt Kraak.

Mede daardoor voelen jongeren zich door politici niet serieus genomen. Popma: "Politici zeggen jongeren belangrijk te vinden, maar laten dat vervolgens niet merken."

Wat zijn daar de gevolgen van?

"Iedereen maakt rond zijn zestiende levensjaar een bepaalde ontwikkeling door", zegt Popma. "Je richt je minder op het gezinsleven en meer op het ontwikkelen van vriendenkringen en het aangaan van liefdesrelaties."

Op dit moment staat de sociale ontwikkeling van jonge mensen al twee jaar stil, terwijl het juist nodig is om te experimenteren en te ontdekken wie je bent.

Popma: "Als we dat niet serieus nemen, kan dat ertoe leiden dat jongeren bijvoorbeeld hun school niet afmaken, hun potentie op werk niet ten volle benutten of relaties minder prettig vormgeven."

Welke oplossingen zijn er?

Het belang van mentale gezondheid lijkt langzaam door te dringen in politiek Den Haag. Zo werd het dossier opgenomen in het preventieakkoord, waarin afspraken rond preventieve gezondheid zijn opgenomen. Dan gaat het om bijvoorbeeld hulp bij afvallen en stoppen met roken. Volgens Popma is dat een belangrijke eerste stap.


We hebben elkaar nodig om de maatschappij overeind te houden.
Arne Popma, kinder- en jeugdpsychiater

Ook wil de psychiater het belang van collectiviteit benadrukken. "We hebben elkaar nodig om de maatschappij overeind te houden."

Verder is het zaak jongeren een stem te geven en meer te betrekken bij zaken waar zij belang bij hebben. Waarom worden op school bijvoorbeeld wel lessen in rekenen en taal gegeven, maar wordt er niet stilgestaan bij persoonlijke ontwikkeling?

Voor een oplossing op de korte termijn denkt Popma aan het ontwerpen van een digitale omgeving met betrouwbare informatie over mentale gezondheid. "Dat zou een plek moeten zijn waar je kunt sparren met leeftijdgenoten en ervaringsdeskundigen, maar waar je ook professionele hulp kunt inschakelen als dat niet meer genoeg is."

Er rust nog steeds een zwaar taboe op psychische problemen. Dat maakt het normaliseren en bespreekbaar maken van gevoelens van somberheid, angst of onzekerheid nog relevanter.


Denk aan Facebook en Instagram: als je niet lachend op de foto staat, moet je fotoshoppen.
Anita Kraak, Nederlands Jeugdinstituut

We moeten af van het idee dat we perfect moeten zijn, vindt Kraak. "Denk bijvoorbeeld aan Facebook en Instagram: als je niet lachend op de foto staat, moet je fotoshoppen."

Het is goed om te weten dat leren en jezelf ontwikkelen ook gaan over fouten maken. "En dat als je de laatste tijd vaker somber bent, dat niet meteen hoeft te betekenen dat je depressief bent. Dat kan ook een normale reactie zijn op een abnormale situatie. Praat er vooral over met iemand die je vertrouwt."

Dit was het laatste onderwerp in deze serie.
Hieronder lees je onze verhalen terug:

Aanbevolen artikelen