Elke week stellen we een gezondheidsvraag aan een medisch deskundige. Deze week: wat is alzheimer en kunnen we iets doen om het risico te verkleinen? "Bij alzheimerpatiënten onder de zeventig zie je vaak andere klachten dan geheugenproblematiek", zegt neurloog Femke Bouwman.

Wat is alzheimer?

"De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende oorzaak van dementie. 70 procent van de mensen met dementie heeft deze vorm. De ziekte wordt veroorzaakt doordat een bepaald eiwit zich ophoopt in de hersenen. Daardoor worden de hersencellen ziek en sterven ze af."

Wat merk je daarvan?

"In het begin niks. Je hebt namelijk veel meer hersencellen dan je gebruikt. De ziekte kan al vijftien tot twintig jaar aanwezig zijn in de hersenen voordat de eerste tekenen merkbaar worden. Doordat geleidelijk aan steeds meer hersenweefsel verdwijnt, kunnen de hersencellen steeds minder goed met elkaar communiceren."

Vergeetachtigheid is toch het eerste symptoom?

"In de meeste gevallen wel. Vooral bij oudere patiënten boven de zeventig zie je als eerste problemen met het kortetermijngeheugen ontstaan. Mensen vergeten eerst kleine dingetjes, zoals afspraken of waar hun sleutels liggen. Later herinneren ze zich de weg naar huis niet meer of ze weten ineens niet meer hoe ze koffie moeten zetten."

“Bij patiënten ónder de zeventig zie je aanvankelijk vaak andere symptomen: slechter zien, dingen over het hoofd zien of een verandering van een karakter”
Femke Bouwman, neuroloog

"Maar bij patiënten ónder de zeventig zie je aanvankelijk vaak andere symptomen: slechter zien, dingen over het hoofd zien, niet meer op bepaalde woorden kunnen komen of een verandering van karakter."

Moet je je direct zorgen maken als je nog geen zeventig bent en dit soort klachten hebt?

"Je zorgen maken hoeft niet meteen. Klachten kunnen ook ontstaan door slecht slapen of overbelasting zoals een burn-out. Maar wees er wel alert op. Ga ermee naar de huisarts."

"Bij een vijftig- of zestigjarige denk je vaak niet aan dementie. Maar het kan dus wel. In Nederland hebben zo'n twintigduizend mensen dementie op jonge leeftijd. De huisarts kan je bij een vermoeden doorsturen naar een geheugenpolikliniek die gespecialiseerd is in dementie op jonge leeftijd."

Valt er iets tegen de ziekte van Alzheimer te doen?

"Helaas zijn er nog geen medicijnen. Er wordt wereldwijd gezocht naar manieren om het eiwit op te ruimen. Hopelijk zal de ziekte in de toekomst te genezen zijn. Vooralsnog kan het proces alleen worden vertraagd door medicatie waarmee gezonde hersencellen worden gestimuleerd. Het werkt helaas lang niet voor iedereen. Je moet er bovendien niet te vroeg mee beginnen. Dan heb je geen profijt van de werkzaamheid, maar wel last van de bijwerkingen."

Kunnen we zelf iets doen ter voorkoming?

"Of je de ziekte van Alzheimer krijgt, is voor een deel erfelijk en voor een deel door omgevingsfactoren bepaald. Gezond leven verkleint het risico. Eet gezond, slaap voldoende en blijf lichamelijk actief. Beweging stimuleert de hersenen. Blijf nieuwsgierig en leer nieuwe dingen."

"Ook sociale interactie is heel belangrijk voor het onderhouden van je brein. Door je hersenen uit te dagen worden nieuwe verbindingen aangemaakt tussen de verschillende hersencellen."

Dr. Femke Bouwman is als neuroloog en onderzoeker verbonden aan het Alzheimer Centrum Amsterdam, Amsterdam UMC.