Chocolade en banaan bevatten bouwstenen voor het gelukshormoon serotonine. In de rubriek Gezond of niet duikt gezondheidsjournalist Tijn Elferink in een onderwerp waar verwarring over bestaat. Kun je jezelf gelukkig eten?

Het van angst in je broek doen, maar ook vlinders in je buik en buikpijn van de zenuwen. "We weten al langer dat de hersenen effect hebben op de darmen", zegt Robert Jan Brummer, maag-darm-leverarts (MDL) en hoogleraar maag-, darm- en leverziekten en klinische voeding. Maar sinds kort is bekend dat het ook andersom werkt: "Als we iets in de darm doen, verandert er iets in de hersenen."

De darmen hebben als enige orgaan een eigen zenuwstelsel. Verspreid over het orgaan zitten ongeveer net zo veel hersencellen als een kat in z'n kop heeft. Tussen de darmen en de hersenen wordt volop informatie uitgewisseld. Een verstoorde hersen-darminteractie kan bijvoorbeeld leiden tot het prikkelbaredarmsyndroom (PDS).

Of de darmen de hersenen beïnvloeden of de hersenen de darmen, dat is volgens Brummer een kip-eiverhaal. "Het is een cirkel en het maakt niet uit waar het is begonnen; belangrijker is hoe je het doorbreekt." Voeding speelt bij het doorbreken een belangrijke rol, zegt de MDL-arts. Ten eerste leidt een gezonde voeding tot een betere darmgezondheid, die vervolgens gezondere signalen naar de hersenen stuurt. Ten tweede: bepaalde voedingsmiddelen bevatten de stof tryptofaan, zoals banaan, chocolade en haver.

Ontstekingen in het lichaam tegengaan

"De eenvoudige versie is dat je lichaam uit tryptofaan serotonine maakt", legt Brummer uit. Volgens de aan de universiteit van het Zweedse Örebro verbonden wetenschapper is het bewezen dat er een relatie is tussen depressie en het gelukshormoon serotonine. Hoewel dat nog niet is aangetoond, is het volgens hem niet ondenkbaar dat er ook een relatie is tussen andere mentale aandoeningen en serotonine.

“Een verkeerde levensstijl met verkeerde voeding, veel zitten en veel stress stimuleert ontstekingen in het lichaam.”
Maria Borelius, auteur en oud-minister in Zweden

Meer tryptofaanrijke voeding eten, zou je zeggen. Maar zo eenvoudig is het volgens Brummer niet. "Je kunt je serotonineniveau wel positief beïnvloeden door ontstekingen in je lichaam tegen te gaan." Daarbij gaat het niet alleen om grote ontstekingen, zoals een longontsteking, maar ook om kleine, zogenoemde laaggradige ontstekingen. "Als je in je lichaam veel ontstekingen hebt, wordt tryptofaan gebruikt voor andere stoffen en blijft er minder over om serotonine te maken."

Suiker leidt tot ontstekingen

"Een verkeerde levensstijl met verkeerde voeding, veel zitten en veel stress stimuleert ontstekingen in het lichaam", zegt Maria Borelius. Zij was in Zweden minister van Handel en merkte dat haar gezondheid achteruitging. Over haar zoektocht naar een ontstekingsremmende leefstijl schreef ze een boek, dat een internationale bestseller werd. Suiker is de vijand, zegt Borelius. Een glas vruchtensap zorgt voor een bloedsuikerpiek die weer een insulinestoot uitlokt. "Zo snel als een autocoureur die het gaspedaal indrukt; dat leidt weer tot een ontsteking."

Ontstekingen kun je verlagen met zogenoemde anti-inflammatoire voeding, weet Borelius. "Omega 3-vetten zijn je vriend." Deze ontstekingsremmende vetten zitten volgens de Zweedse in avocado, boter van met gras gevoerde koeien, olijfolie, vette vis en noten. Ook polyfenolen, een groep antioxidanten, zijn gezond. Ze beschermen de plant. "Wij mensen kunnen dit effect lenen voor onze eigen bescherming. Eet elke dag groenten en bessen in alle kleuren."

Help je darmflora

En kweek je darmflora aan met probiotica, adviseert Borelius. Probiotica zijn levende bacteriën in yoghurt en zuurkool, maar worden ook als supplement verkocht. Deze bacteriën kunnen de stemming volgens Brummer positief beïnvloeden, maar liefst in combinatie met prebiotica en/of een vezelrijke voeding. "Prebiotica zijn voedingsmiddelen die een gezonde darmflora stimuleren." In de ideale situatie kunnen bacteriën in de darm dan gamma-aminoboterzuur maken. "Dat heeft een rustgevend effect op hersenen."

“Door Becel is het beeld ontstaan dat problemen zijn op te lossen met een kuipje margarine. De werkelijkheid is complexer.”
Robert Jan Brummer, maag-darm-leverarts

Dat het werkt, kan Brummer niet garanderen. Enerzijds omdat het effect van anti-inflammatoire voeding lastig te onderzoeken is. "Een pil is makkelijker te onderzoeken dan een stofje dat in allerlei voedingsmiddelen zit." Anderzijds heeft niet alles bij iedereen effect. "Geneesmiddelen werken vaak niet eens bij iedereen, laat staan voeding." De arts en hoogleraar wil ervoor waken dat mensen zich niet op één oplossing gaan richten. "Door Becel is het beeld ontstaan dat problemen zijn op te lossen met een kuipje margarine. De werkelijkheid is complexer."

Volgens Borelius is het een optelsom van minder stress, meer bewegen en betere voeding. "Eet voeding gemaakt door de natuur, niet door mensen." Dat betekent: liever een tomaat dan tomatensaus, liever een sinaasappel dan sinaasappelsap en liever gegrild vlees met zoete aardappel dan hachee uit een pak. "Bekijk kant-en-klare producten met meer dan vijf ingrediënten sowieso kritisch."

Het oordeel

Chocolade en bananen bevatten tryptofaan, waarmee het lichaam het gelukshormoon serotonine maakt. Bij ontstekingen wordt tryptofaan voor andere doelen gebruikt en blijft er minder over om serotonine van te maken. Dat pleit voor een onstekingsremmende leefstijl: voldoende beweging, minder suiker en meer omega 3-vetten, antioxidanten en probiotica.