Dinsdag is het Intersex Awareness Day, waarop aandacht wordt gevraagd voor intersekse mensen. Die zijn geboren met een lichaam dat niet helemaal past in de gebruikelijke definitie van 'man' of 'vrouw'. Hun lichaam heeft kenmerken van allebei. Soms zichtbaar, soms onzichtbaar.

Allereerst: je sekse is iets anders dan je geslacht. Bij je geboorte wordt meteen je geslacht bepaald. Puur door wat zorgmedewerkers tussen je benen zien, krijg je een M of V in je paspoort.

Maar je sekse is breder dan dat: die wordt bepaald door je complete pakket van geslachtskenmerken. Dus ook je borsthaar of een baarmoeder, clitoris, prostaat, scrotum of eierstokken, genen en hormonen. Vergeet ook je chromosomen niet. Dat zijn doorgaans XX-chromosomen bij vrouwen en XY-chromosomen bij mannen.

Op basis van dit hele pakket bepaalt onze maatschappij of je tot de mannelijke of vrouwelijke sekse behoort.

Ieder mens heeft een eigen set geslachtskenmerken en ieder lichaam is anders. Maar al verschilt ieder lichaam, de meeste mensen hebben geslachtskenmerken die allemaal horen bij het hokje 'man' of juist allemaal bij 'vrouw'.

Bij sommige mensen is het niet zo zwart-wit: zij hebben een set geslachtskenmerken die niet volledig onder 'mannelijk' of volledig onder 'vrouwelijk' vallen. Dat wordt intersekse genoemd.

Daar zijn heel veel verschillende vormen van. Er zijn bijvoorbeeld mannen met een extra 'vrouwelijk' chromosoom (XXY), maar ook vrouwen zonder baarmoeder en mannen met een vagina.

Volgens een Deens onderzoek heeft ongeveer één op de negentig mensen een vorm van intersekse. Zij hebben daardoor vaak te maken met uitsluiting en discriminatie.

De vlag van de internationale intersekse gemeenschap.

De vlag van de internationale intersekse gemeenschap.
De vlag van de internationale intersekse gemeenschap.
Foto: Wikimedia

Let wel: intersekse personen zijn geen transgender personen. Dat zijn twee totaal verschillende dingen. Sekse is lichamelijk bepaald, maar gender gaat over veel meer dan dat. Over hoe je je voelt en gedraagt, maar ook over de normen die wij als maatschappij hebben bepaald: jongens 'horen' nog altijd stoer te zijn en meisjes 'horen' met poppen te spelen.

Bij de meeste mensen komen sekse en gender overeen. Ze zijn geboren in het lichaam van een man of vrouw, voelen zich ook zo en willen zich ook zo gedragen. Trans personen voelen zich juist niet thuis in het lichaam waarin ze geboren zijn.

Intersekse heeft strikt genomen niets met gender te maken: het gaat om je lichaam, niet om je gevoel en gedrag. De meeste intersekse personen zijn geregistreerd als man of vrouw en voelen zich ook een man of vrouw. Al kan het met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken natuurlijk knap lastig zijn om te bepalen hoe je je voelt.

Sommige intersekse personen zijn non-binair. Ze voelen zich niet helemaal man of helemaal vrouw, maar eerder iets ertussenin. Of soms man, soms vrouw.

'Intersekse' is geen ziekte, dus je hoeft er niet aan te worden behandeld of geopereerd. Net zoals de mannelijke sekse en vrouwelijke sekse geen ziekte zijn. Al kunnen intersekse personen wel kiezen voor een behandeling als ze dat graag willen of als ze er medische of psychische problemen door hebben.

Vroeger was het vanzelfsprekend dat baby's van wie de geslachtskenmerken niet eenduidig waren, werden geopereerd om een 'jongetje' of 'meisje' van ze te maken. Artsen dachten dat dat beter voor ze was. Inmiddels wordt daar genuanceerder over gedacht, al worden er soms nog steeds jonge intersekse kinderen geopereerd.

Tot slot: in dit artikel spreken we steeds van 'intersekse personen', niet over 'interseksuelen'. Intersekse is namelijk geen geaardheid. Het is iets anders dan bijvoorbeeld homoseksueel of heteroseksueel zijn. Bovendien is intersekse niet per se iets wat je bént, maar je kunt (als je dat wil) ook zeggen dat je een vorm van intersekse hébt, vindt onder meer belangenvereniging NNID.

Ook 'hermafrodiet' is niet de juiste term. Sterker nog: die wordt juist als beledigend ervaren.