Ruim een miljoen mensen keken zaterdag naar de ontknoping van De Dansmarathon op SBS6. De 21 overgebleven danskoppels konden nog amper op hun benen staan en probeerden met veel pijn en moeite in beweging te blijven. Hoe slecht is zo'n uitputtingsslag eigenlijk voor je lichaam en waar moet je rekening mee houden als je vijftig uur niet slaapt?

"Het heeft mij heel erg verbaasd dat een dergelijk evenement überhaupt wordt uitgezonden op televisie", zegt slaapexpert Els van der Helm. "Tien jaar geleden was dit misschien nog acceptabel geweest, maar dat dit anno 2021 nog wordt gezien als entertainment is bizar. We zouden inmiddels toch moeten weten hoe belangrijk slaap is voor onze gezondheid."

De slaapexpert vergelijkt het dansevenement met wedstrijden waarbij mensen onafgebroken knakworsten moeten eten of non-stop moeten roken in een afgesloten ruimte. "Dat kan nu echt niet meer. En dan te bedenken dat je van langdurig slaapgebrek sneller doodgaat."

Concentratieproblemen en microslaap

Hoeveel impact het slaapgebrek daadwerkelijk heeft gehad op de deelnemers is volgens de slaapexpert lastig te zeggen. "Mede doordat je niet weet hoe de deelnemers de voorgaande nachten geslapen hebben", zegt Van der Helm. "Maar ik kan me voorstellen dat als je weet dat je volgende dag urenlang live moet dansen op televisie, dat dat wel wat spanning met zich meebrengt. Dan heb je dus niet je beste slaap gehad en dat telt op. Het maakt uit of je compleet uitgerust of al licht slaapgedepriveerd aan zo'n uitdaging begint."

“Je wordt makkelijker boos en geïrriteerd en het kan zijn dat je je emoties niet meer helemaal onder controle hebt.”
Els van der Helm, slaapexpert

Van der Helm legt uit dat je 24 uur zonder slaap kunt vergelijken met het hebben van 1,0 promille in je bloed. "Met de helft, 0,5 promille, mag je al niet meer rijden." Daarnaast zal je vermoeider raken en langzamer worden in je functioneren, terwijl je lichaam stresshormonen aanmaakt om de slaapdeprivatie en vermoeidheid tegen te gaan. Dat alles heeft tot gevolg dat je aandacht verslapt en je je concentratie verliest. "Je wordt makkelijker boos en geïrriteerd en het kan zijn dat je je emoties niet meer helemaal onder controle hebt."

Na 36 uur zonder slaap is de drang om te slapen nog heviger aanwezig. "De kans op microslaap neemt dan toe", aldus Van der Helm. "Je hersenen hebben slaap nodig. Geef je daar niet aan toe, dan zullen bepaalde delen van je hersenen zichzelf heel kort, misschien slechts één seconde, laten slapen." Die zogenoemde microslaap duurt over het algemeen niet langer dan dertig seconden. "Hoe langer we onszelf wakker houden, hoe langer die microslaap duurt. Het voelt een beetje alsof je ineens helemaal out of it bent, je weet dan even niet meer wat je eigenlijk aan het doen bent."

Beslissingen nemen wordt moeilijker

Daarnaast gaat je geheugen achteruit, ga je je anders gedragen, wordt het lastiger om informatie op te nemen en beslissingen te nemen. "Des te langer je aan het dansen bent en in de wedstrijd zit, des te moeilijker het dus wordt om aan te geven dat je eigenlijk niet meer mee wil doen." Na 48 uur is het zelfs mogelijk dat je gaat hallucineren.

“Het is een combinatie van alles wat je lichaam niet fijn vindt: veel te lang aan één stuk door in beweging zijn in combinatie met enorm slaapgebrek.”
Hetty Crèvecoeur, gezondheidsdeskundige

Naast slaapgebrek heeft ook het lichaam te leiden onder het vijftig uur onafgebroken in beweging zijn. "Je lichaam kan erg veel hebben", zegt gezondheidsdeskundige Hetty Crèvecoeur. "Maar dit soort inspanning is niet gezond. Het is een combinatie van alles wat je lichaam niet fijn vindt: veel te lang aan één stuk door in beweging zijn in combinatie met enorm slaapgebrek."

Slaap is volgens de gezondheidsdeskundige belangrijk omdat het zorgt voor spierherstel na inspanning. "Door non-stop te dansen breng je je lichaam dus schade toe, zonder het hersteltijd te gunnen."

Lichaam in noodtoestand

Langdurige inspanning zorgt ook voor de aanmaak van stresshormonen die invloed hebben op je immuunsysteem, waardoor het tijdelijk minder actief is. Crèvecoeur: "Alle energie gaat naar je spieren en waar je op dat moment mee bezig bent. Hetzelfde zie je bij marathonlopers, zij zijn de week na een wedstrijd meer vatbaar voor infecties."

Naast het gebrek aan hersteltijd en een tijdelijk verlaagde werking van je immuunsysteem, heeft ook je spijsvertering te leiden onder het continue in beweging zijn. "Omdat je lichaam zich in een stresssituatie bevindt, zetten de bijbehorende stresshormonen de spijsvertering op dat moment op een lager pitje. Dat kan ervoor zorgen dat je darmen in de war raken en leiden tot diarree", aldus de gezondheidsdeskundige.

“Mensen worden apathisch, in feite schakelt je lichaam essentiële functies uit om die inspanning te kunnen leveren.”
Hetty Crèvecoeur, gezondheidsdeskundige

Uiteindelijk kan je lichaam dan in de noodtoestand schieten, zegt Crèvecoeur. "Mensen worden apathisch, in feite schakelt je lichaam essentiële functies uit om die inspanning te kunnen leveren." De gezondheidsexpert benadrukt wel dat je daar ook weer van kunt herstellen. "Een week heel goed en lang slapen, op regelmatige tijden eten en drinken en elke dag even rustig bewegen, dan ben je er weer. Zo sterk en flexibel is je lijf wel."

Ruimte vrijmaken in agenda

Na afloop van het evenement is het volgens Van der Helm van belang is dat de deelnemers hun lichaam goede herstelslaap bieden. "Dat is geen normale slaap, maar opgevoerde slaap die heel intens kan zijn." De slaapexpert zegt dat het geen kwestie gaat zijn van een nachtje bijslapen. "Dat kan zomaar een aantal weken duren. Ik hoop dat de deelnemers daarover van tevoren goed zijn ingelicht en ruimte hebben vrijgehouden in hun agenda."

Daarna is het van belang zo snel mogelijk een normaal dag- en nachtritme op te pakken. "Je kunt dan beter iets vroeger naar bed gaan dan heel lang uitslapen, omdat je kwaliteit van slaap beter is aan het begin van de nacht." Voel je je overdag toch nog moe? Dan is het beter om af en toe een dutje te doen. "Wat helpt is zo snel mogelijk het daglicht op te zoeken en alcohol en cafeïne zoveel mogelijk te mijden."

De slaapexpert laat tot slot weten dat je ook van slaapgebrek weer kunt herstellen. "Wel moet ik zeggen dat de gevolgen op de lange termijn nog onbekend zijn."