Volgens de Gezondheidsmonitor Ouderen en Volwassenen 2020 gaf 47 procent van de volwassenen aan zich vorig jaar eenzaam te voelen, van wie 11 procent ernstig eenzaam is. Het gaat hierbij om ouderen, maar ook om jongeren en volwassenen. Hoe is het om eenzaam te zijn en wat kun je ertegen doen?

Indira is vijftien jaar als ze het voor het eerst opmerkt. Haar thuissituatie is lastig, haar slaap slecht. Haar hoofd raakt steeds voller en praten met mensen gaat moeilijk. "De middelbare school was één grote worsteling voor me. Iedere dag was een nieuwe strijd." De diagnose? Depressie, ADHD en een sociale angststoornis. Elke interactie is voor haar zo uitputtend dat ze sociale situaties uit de weg gaat. Eindstand: eenzaamheid.

Indira is hierin niet alleen. Dat verlaten gevoel kan iedereen overkomen, legt psycholoog Melissa van Buuren van Psychologiepraktijk Van Buuren uit. "Eenzaamheid wordt meestal veroorzaakt door een verandering in relaties. Contacten veranderen of gaan verloren door omstandigheden waar je weinig invloed op hebt. Denk aan ziekte, alleenstaandheid, een verandering van woonplaats of werk en dierbaren of vrienden die overlijden", zegt Van Buuren.

“Je denkt dat anderen je niet leuk vinden en gaat sociale situaties vermijden.”
Melissa van Buuren, psycholoog

Het gevolg kan zijn dat je je niet langer verbonden voelt met anderen. "Je hebt minder sociale contacten of emotionele binding, wat een isolement veroorzaakt. Dat gaat vaak gepaard met gevoelens als leegte, angst en zinloosheid. Je denkt dat anderen je niet leuk vinden en gaat sociale situaties vermijden. Daarna volgen vaak somberheid, depressie en de fysieke gevolgen zoals een lagere weerstand, een gebrek aan beweging en gezond eten en soms een teveel aan verslavende middelen."

Belangrijke eerste stap

Het bewust worden van je eigen eenzaamheid is een belangrijke eerste stap. "Als je weet dat je eenzaam bent, kun je achterhalen waar die eenzaamheid vandaan komt. Wanneer voel je jezelf eenzaam en wat wil je veranderen in je leven? Daarna volgt de belangrijkste vraag: wat heb je nodig om die verandering te maken?"

“Je wil het misschien niet, maar je moet het huis uit. Eenzame mensen zitten vaak in een isolement dat ze moeten doorbreken.”
Melissa van Buuren, psycholoog

Van Buuren vervolgt dat je bij de basis moet beginnen. "Je wil het misschien niet, maar je moet je huis uit. Eenzame mensen zitten vaak in een isolement dat ze moeten doorbreken. Ga winkelen, drink een kop koffie. Alles is goed, zolang het jou je zinnen op iets anders laat zetten en je de kans loopt nieuwe contacten op te doen."

Of kort gezegd: als jouw eenzaamheid veroorzaakt wordt door het wegvallen van relaties, zorg er dan voor dat je nieuwe relaties opdoet. "Wat zijn je passies of hobby's en hoe kan je deze delen? Wie sport, kan een groepssport doen. Of volg een cursus of ga bij een genootschap. Alles wat je onder de mensen brengt helpt."

Tijd vraagt lef

Voor Indira lag de bron van haar probleem niet bij externe omstandigheden die haar relaties deden verdwijnen, maar bij de worsteling met haar eigen gedachten. Een moeilijk gevecht, maar een strijd die Indira dagelijks aangaat. Zij gaat weer naar school, maar heeft gekozen voor het volwassenenonderwijs. "Je hebt daar niet de typische middelbareschoolcultuur. Je komt er voor jezelf. Geen poespas zoals samenwerkingsopdrachten of geforceerde sociale situaties."

Hulp krijgt ze nu ook, van hulpverleners, de psychiater en de psycholoog. En, niet te vergeten: de jongeren van Stichting Join Us, een organisatie die hulp biedt aan jongeren die met hun eenzaamheid worstelen. "Bij Join Us vond ik een groep waar jongeren met eenzaamheid naartoe kunnen. Dat was een lichtpuntje voor mij. Het biedt meer houvast en houdt je aan de realiteit gebonden."

"Hoewel mijn problemen anders zijn dan die van de meeste jongeren, kun je je iets bij de ander voorstellen. Dat is belangrijk, want de meeste mensen kunnen moeilijk een beeld vormen van mentale klachten en dat onbegrip zorgt er alleen maar voor dat je jezelf nog eenzamer voelt."

Niet hetzelfde als alleen zijn

Volgens pedagoog en oprichter van Join Us Jolanda van Gerwe is het een misverstand om te denken dat eenzaamheid hetzelfde is als alleen zijn. "Veel mensen hebben wel sociale contacten, maar zij missen een goed gesprek. Daarom zijn alléén sociale activiteiten geen automatische oplossing. Ik ken mensen die zich juist heel eenzaam voelen wanneer ze bij andere mensen zijn; zij missen het hebben van een diepere connectie."

Haar oproep aan iedereen is dan ook om een oogje op de omgeving te houden. "Veel jongeren worden niet gehoord of gezien. Sommige voelen zich letterlijk onzichtbaar. Maar dat kun je doorbreken. De persoon moet het uiteindelijk zelf doen, maar jij kunt wel een sleutel zijn. Toon oprechte interesse, let eens op die buurvrouw of collega en vraag écht hoe het met hen is."

Indira wil meegeven vooral door te zetten. "Probeer toch afspraken te maken, ook als het soms niet gaat. Vind een plek zoals Join Us. Zoek contact met mensen die met dezelfde problemen worstelen."