PCOS is de meest voorkomende hormonale aandoening en treft een op de tien vrouwen. Zorgwekkend is dat het syndroom vaak pas aan het licht komt als een zwangerschap uitblijft. En dat brengt risico's voor de algemene gezondheid van deze vrouwen met zich mee, zegt fertiliteitsarts Welmoed Reitsma.

Geen arts die Linde (33) echt van haar klachten kon afhelpen. Vanaf haar twintigste slikte ze jarenlang verschillende soorten antibiotica, gebruikte ze agressieve crèmes en een scala aan anticonceptiepillen om haar acne onder controle te krijgen.

Haar aanblijvende vermoeidheid werd toegeschreven aan een tekort aan vitamine D, terwijl Linde genoeg zon kreeg en gezond at. Een stootkuur vitamine D haalde niets uit.

Ook had Linde zorgen over haar vruchtbaarheid vanwege aanhoudende buikpijn. "Maar bezoeken aan de huisarts, gynaecoloog en bekkenbodemspecialist haalden mijn onzekerheid en ongemak niet voldoende weg."

Vervolgens besloot ze een particuliere test te doen: de Grip-test, die vrouwen meer leert over hun vruchtbaarheid. Uit de test blijkt dat het voor 75 procent zeker is dat Linde PCOS heeft. Alles valt dan op zijn plek. De overbeharing, onregelmatige cyclus en stemmingswisselingen: nu weet ze waar haar problemen en onzekerheden vandaan komen.

“Het gaat niet om cysten op je eierstokken, maar om een teveel aan onrijpe eiblaasjes.”
Welmoed Reitsma, fertiliteitsarts

Linde is niet de enige. Ruim 10 procent van de vrouwen vanaf de vruchtbare levensjaren krijgt PCOS. Het is daarmee de meest voorkomende hormonale aandoening, zegt Reitsma, arts voortplantingsgeneeskunde en hoofd kliniek van Nij Barrahûs (een fertiliteitskliniek in Wolvega).

PCOS staat voor polycysteus ovarium syndroom. Dat betekent zoiets als: meerdere cysten op de eierstok. Reitsma: "Dat maakt het tot een misleidende naam. Het gaat niet om cysten op je eierstokken, maar om een teveel aan onrijpe eiblaasjes."

Meeste vrouwen trekken aan de bel bij onregelmatige cyclus

Normaal gesproken vormen zich in de eerste twee weken van de menstruatie drie tot acht eiblaasjes per eierstok. Het lichaam selecteert daaruit één rijp eiblaasje voor de eisprong. Bij vrouwen met PCOS worden per eierstok twaalf of meer blaasjes aangemaakt die zich niet goed kunnen ontwikkelen en zo blijft een eisprong uit of is deze er minder vaak.

De meeste vrouwen trekken aan de bel als hun cyclus uitblijft na het stoppen met de pil of als het niet lukt met zwanger raken. Een gynaecoloog of fertiliteitsarts checkt vervolgens of er sprake is van een lange onregelmatige cyclus of uitblijvende eisprong en of er een teveel aan eiblaasjes is én tekenen van een verhoogd mannelijk hormoon (testosteron). Bij dat laatste passen klachten als overbeharing en acne. Als minstens twee van de drie symptomen aanwezig zijn, wordt de diagnose PCOS gesteld.

“Er zijn aanwijzingen dat door de hormonale disbalans hun brein iets anders werkt.”
Welmoed Reitsma, fertiliteitsarts

Maar vrouwen met PCOS hebben vaak ook te kampen met mentale problemen, zegt Reitsma. "Er zijn aanwijzingen dat door de hormonale disbalans hun brein iets anders werkt." Ook komt overgewicht bij meer dan de helft van de vrouwen met PCOS voor. Dat heeft mede te maken met een mindere gevoeligheid voor insuline. Daardoor ligt diabetes type 2 op latere leeftijd ook op de loer. Ook is er door PCOS een verhoogd risico op baarmoederkanker en een te hoge bloeddruk, cholesterolproblemen en hart- en vaatziekten. "Des te belangrijker dus dat PCOS op tijd wordt ontdekt, zodat de risico's verkleind kunnen worden", zegt Reitsma.

Bij PCOS wordt veel op de kinderwens gefocust

Cijfers laten zien dat het stellen van een diagnose niet altijd goed gaat. Vaak wordt PCOS pas na twee jaar ontdekt. Daar is het verhaal van Linde een goed voorbeeld van. Zij moest zelfs ruim tien jaar wachten op haar diagnose. "Artsen hebben me echt wel proberen te helpen, maar niemand heeft de term PCOS ooit genoemd. Dat vind ik achteraf gezien erg jammer. Zelf wist ik er ook helemaal niets van, ik had er zelfs nog nooit van gehoord."

“Ik wil graag dat het op de natuurlijke manier lukt, dus daar ga ik alles voor doen.”
Linde, ervaringsdeskundige

Helaas konden de artsen na de diagnose PCOS nog steeds niet veel voor Linde doen. Ze had geen overgewicht, haar klachten waren niet erg genoeg in de ogen van een arts en ze was niet bezig met zwanger raken. Linde vindt het jammer dat er bij PCOS veel op de kinderwens wordt gefocust. "Artsen ondernemen meestal pas actie als je aan kinderen wil beginnen. Terwijl PCOS ook gevolgen voor je algemene gezondheid heeft."

Reitsma vindt het belangrijk dat alle vrouwen geholpen worden, zodat gezondheidsproblemen voorkomen kunnen worden. "Het allerbelangrijkst is gezond en gevarieerd eten en voldoende bewegen. Maar je kunt ook de pil gaan slikken om de hormonen beter in balans te krijgen en het testosterongehalte te verlagen. Een mirenaspiraal behoort ook tot de mogelijkheden."

Afvallen en gezond leven kunnen helpen

Bij Linde haalde het slikken van de pil niet genoeg uit. Ook slikt ze die liever niet. "Heel veel dingen zijn op te lossen zonder hormonen. Je kunt een dieet gaan volgen, zorgen voor meer beweging en je negatieve gedachten uitdagen. Daar heeft mijn coach mij allemaal bij geholpen. Nu heb ik veel minder buikpijn, word ik minder moe wakker, heb ik veel meer energie, ben ik afgevallen en is mijn acne minder geworden."

Inmiddels heeft Linde een actieve kinderwens. "Ik wil graag dat het op de natuurlijke manier lukt, dus daar ga ik alles voor doen." Alle vrouwen die bang zijn dat hun zwangerschap door PCOS zal uitblijven, wil Reitsma geruststellen: "Dat je onvruchtbaar bent, is een fabel. Zwanger raken kost alleen wat meer tijd. Vaak helpt afvallen en gezond leven."

Helpt dat niet, dan zijn er eisprongopwekkers die voor 80 procent effectief zijn. "Ruim de helft wordt dan vrij vlot zwanger. Een leuk weetje: vrouwen met PCOS hebben een veel hogere eicelvoorraad, ze zijn dus langer vruchtbaar."